HMGS Bölge İdare Mahkemeleri Konu Anlatımı

Bölge İdare Mahkemesinin Sistem İçindeki Konumu

İYUK, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümünün bu Kanunda gösterilen usullere tabi olduğunu belirtir.

Bu cümle, bölge idare mahkemelerini idari yargılama usulünün asli unsurlarından biri olarak konumlandırır.

Kaynak metindeki görünümüne göre bölge idare mahkemeleri, çoğunlukla ilk derece yargılaması yapan mahkemeler ile Danıştay arasında yer alan kanun yolu ve uyuşmazlık çözüm mercii olarak işlev görür.

Bölge idare mahkemelerinde de yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme evrak üzerinde yapılır.

Bu genel kural, idari yargıdaki dosya merkezli yargılamanın bölge idare mahkemeleri için de geçerli olduğunu gösterir.

İstinaf incelemesi, bağlantı değerlendirmesi veya yürütmenin durdurulmasına itiraz gibi konular dosya üzerinden yürütülen usuli mekanizmalarla ele alınır.

Dilekçelerin Kaydı ve İlk İnceleme Bağlantısı

Kaynak metne göre bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde dilekçeler evrak bürosunca kaydedilir ve ilgili mahkemelere havale olunur.

Dilekçe sahibine evrakın tarih ve sayısını gösterir ücretsiz bir alındı kağıdı verilir.

Bu düzenleme, bölge idare mahkemelerinin yargılama evrakını kendi büro sistemi içinde aldığını ve usuli kayıt düzeninin önemini gösterir.

İlk inceleme hükümlerinde Danıştay ile idare ve vergi mahkemeleri öne çıksa da bölge idare mahkemeleri özellikle kanun yolu aşamasında bu ilk inceleme kararlarının denetimiyle karşılaşır.

İstinaf düzenlemesinde bölge idare mahkemesinin, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulması halinde ilk derece kararını kaldırarak dosyayı ilgili mahkemeye gönderebileceği belirtilir.

Bu, bölge idare mahkemesinin yalnızca esasa ilişkin kararları değil, davanın usuli eşiğinde verilen bazı kararları da denetlediğini gösterir.

Yürütmenin Durdurulmasına İtirazda Rolü

İYUK'a göre idari dava açılması dava edilen işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkansız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Bölge idare mahkemeleri bu alanda hem kendi kararları hem de idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulacak itiraz merci bakımından önemlidir.

Kaynak metin, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine; idare ve vergi mahkemeleri ile tek hakim tarafından verilen yürütmenin durdurulması kararlarına karşı ise bölge idare mahkemesine itiraz edilebileceğini düzenler.

İtiraz, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus yapılır.

İtiraz edilen merci dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.

Bu süreler, yürütmenin durdurulması kurumunun acil niteliğiyle uyumludur.

Bağlantılı Davalarda Bölge İdare Mahkemesi

Bağlantılı davalar, aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyeceği davalardır.

Kaynak metin, bağlantılı davalar aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeki mahkemelerde bulunduğu takdirde dosyaların o yer bölge idare mahkemesine gönderileceğini belirtir.

Bağlantılı dosyalar bölge idare mahkemesine ulaştığında mahkeme bu konuyu sıra bekletmeden, acil iş niteliğinde ele alır ve bağlantı konusunda karar kurar.

Bağlantı bulunduğuna karar verirse, yetkili mahkemeyi kararında belirtir ve dosyalar yetkili mahkemeye gönderilir.

Durum diğer mahkemeye de duyurulur; yetkili kılınan mahkeme de ilgilileri bilgilendirir.

Bağlantı olmadığına karar verilirse dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir.

Bağlantı iddiaları mahkemelerce kabul edilmezse, aynı yargı çevresindeki mahkemeler için taraflar o yer bölge idare mahkemesine başvurabilir.

Bağlantı hakkında karar verilinceye kadar usuli işlemler durur.

Bağlantı işlemleri sonuçlandıktan sonra yetkili kılınan mahkeme veya Danıştay davalara bırakıldığı yerden devam eder.

Bölge idare mahkemesinin bağlantı bulunup bulunmadığına ilişkin kararları kesindir.

Görev ve Yetki Uyuşmazlıkları

Bölge idare mahkemelerinin önemli işlevlerinden biri, görev ve yetki uyuşmazlıklarının çözümüdür.

İdare ve vergi mahkemeleri, idari yargının görev alanına giren bir davada görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle ret kararı verirse dosyayı Danıştaya ya da görevli ve yetkili idare veya vergi mahkemesine gönderir.

Dosyanın gönderildiği mahkeme de kendisini görevsiz veya yetkisiz görürse ve bu mahkeme ile ilk kararı veren mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresindeyse uyuşmazlık bölge idare mahkemesince çözülür.

Bu kararlar ilgili mahkemelere bildirilir ve taraflara tebliğ olunur.

Görev ve yetki uyuşmazlıklarıyla ilgili olarak bölge idare mahkemesince verilen kararlar kesindir.

Buradaki amaç, davanın hangi mahkemede görüleceğine ilişkin belirsizliğin uzamasını engellemektir.

Merci tayininde de bölge idare mahkemesi rol oynar.

Yetkili mahkemenin davaya bakmasına fiili veya hukuki engel çıkması, iki mahkemenin yargı çevresi sınırlarında tereddüt edilmesi veya iki mahkemenin aynı davaya bakmaya yetkili olduklarına karar vermesi halinde, uyuşmazlık aynı yargı çevresindeki mahkemeler arasında çıkmışsa dosya o yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine gönderilir.

Bölge idare mahkemesi görevli ve yetkili mahkemeyi kararlaştırır; bu karar kesindir.

İstinaf Mercii Olarak Bölge İdare Mahkemesi

Bölge idare mahkemelerinin en belirgin işlevi istinaftır.

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı kanun yolu öngörülmüş olsa bile, kural olarak mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

Kaynak metin, belirli parasal sınırın altında kalan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında verilen kararların kesin olduğunu ve bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamayacağını da belirtir.

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir.

İstinaf başvurusuna konu olabilecek kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçedeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.

Bu hüküm, yanlış adlandırmanın başvurunun gerçek kanun yolu niteliğini ortadan kaldırmamasına hizmet eder.

İstinaf İncelemesinin Sonuçları

Bölge idare mahkemesi ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkünse gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.

İlk derece kararını hukuka uygun bulmazsa istinaf başvurusunu kabul eder, kararı kaldırır ve işin esası hakkında yeniden karar verir.

İnceleme sırasında ihtiyaç duyulursa kararı veren mahkeme veya başka bir idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir.