HMGS Süreler Konu Anlatımı

Sürelerin işlevi

İdari yargılama usulünde süre, davanın esası kadar belirleyici olabilir.

Çünkü İYUK, dilekçelerin ilk incelemesinde süre aşımını ayrıca sayar.

Bu, süreye uyulup uyulmadığının davanın başında kontrol edileceği anlamına gelir.

Süre aşımı varsa mahkeme esasa geçmeden davanın reddi sonucuna ulaşabilir.

Bu nedenle süreler konusu sadece takvim bilgisi değil, dava hakkının usul içinde kullanılabilmesi meselesidir.

İYUK sistemi süreleri genel dava açma süresi, sürenin başlangıcı, süre hesabına ilişkin genel esaslar, idari başvuruların süreye etkisi ve bazı özel yargılama usullerindeki farklı süreler şeklinde ele almayı gerektirir.

Sınavlarda yanlış yaptıran nokta genellikle “kaç gün” bilgisinden çok, sürenin hangi tarihten itibaren ve hangi kuralla işlemeye başladığıdır.

Genel dava açma süresi

İYUK m. 7'ye göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür.

Bu kural genel kuraldır; özel kanun ya da İYUK içindeki özel usul hükümleri farklı süre öngörüyorsa özel süre uygulanır.

Bu genel ayrım sınavlarda sade biçimde sorulur: idare mahkemesi ve Danıştay için altmış gün, vergi mahkemesi için otuz gün.

Fakat sadece mahkeme türünü bilmek yetmez; süreyi başlatan olayın ne olduğu da belirlenmelidir.

Çünkü aynı “otuz gün” ifadesi vergi mahkemesi genel süresi, idari başvuruya cevap verilmemesi, dava dilekçesine cevap süresi veya özel usul süreleri içinde farklı işlevler üstlenebilir.

Sürenin başlangıcı

İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda ise kanun farklı başlangıç olayları sayar.

Tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilat; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğ; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödeme; tescile bağlı vergilerde tescil; idarenin dava açması gereken konularda ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarih esas alınır ve süre bu tarihi izleyen günden başlar.

Adresleri belli olmayanlara özel kanun hükümlerine göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ise dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar.

Bu düzenleyici işlem uygulanırsa, ilgili kişi düzenleyici işleme, uygulanan işleme veya ikisine birlikte dava açabilir.

Süre hesabının genel esasları

İYUK m. 8 süre hesabının temel kurallarını verir.

Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.

Bu ifade, süre hesabında başlangıç gününün kendisinin değil, onu izleyen günün dikkate alınacağını gösterir.

Tatil günleri sürenin dışına çıkarılmaz.

Hafta sonu veya resmî tatil, hesabı baştan kesmez; sadece sürenin bittiği gün tatile denk gelirse son an, o tatilden sonraki ilk çalışma gününün mesai bitimine taşınır.

Bu yüzden ara günlerdeki tatil ile son gündeki tatil farklı sonuç doğurur.

Kanunun öngördüğü bir sürenin sonu çalışmaya ara verme dönemine denk düşerse, ayrıca özel bir uzama uygulanır: ara verme bittikten sonraki günü izleyen tarihten itibaren yedi günlük ek süre varmış gibi hareket edilir.

Bu nedenle süre hesabında yalnız gün sayısı değil, son günün adli ara verme takvimiyle ilişkisi de kontrol edilmelidir.

Görevli olmayan yere başvuru ve süre

İYUK m. 9, idari yargının görevine giren davanın adli yargı yerlerinde açılması ve görev noktasından reddedilmesi durumunu düzenler.

Böyle bir durumda kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir.

Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştay, idare veya vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.

Aynı hüküm, birinci fıkradaki otuz günlük süre geçirilmiş olsa bile idari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamışsa bu süre içinde idari dava açılabileceğini belirtir.

Bu düzenleme, yanlış yargı yerinin süre bakımından doğurabileceği etkileri azaltan özel bir güvence gibi çalışır; fakat sadece kaynak hükümde belirtilen çerçeve içinde uygulanır.

İdari makamların susması ve başvuru süreleri

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilir.

Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Bu durumda ilgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde Danıştaya, idare veya vergi mahkemelerine dava açabilir.

Otuz günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse, ilgili bu cevabı istemin reddi sayarak dava açabilir veya kesin cevabı bekleyebilir.

Kesin cevabı beklerse dava açma süresi işlemez; ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.

Dava açılmaması veya davanın süreden reddedilmesi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makam cevap verirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Üst makama başvurunun süreye etkisi

İYUK m. 11, idari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması için üst makama; üst makam yoksa işlemi yapmış makama başvuru imkanı tanır.

Bu başvuru idari dava açma süresi içinde yapılmalıdır ve işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.

Otuz gün boyunca cevap gelmezse başvuru olumsuz sonuçlanmış kabul edilir.

İdare açıkça ret cevabı verdiğinde de, susma sebebiyle ret sonucu doğduğunda da dava açma süresi tekrar yürümeye koyulur.

Fakat başvuru yapılmadan önce tüketilmiş günler korunur ve hesaba katılır.

Bu yüzden m. 11 başvurusu süreyi sıfırlayan değil, duran ve kaldığı yerden devam eden bir mekanizma olarak öğrenilmelidir.

Tam yargı ve özel usul süreleri

İdari eylemlerden hakları ihlal edilenler, idari dava açmadan önce bu eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmalıdır.

İstek reddedilirse ret işleminin tebliğini izleyen günden; otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabilir.

Özel yargılama usullerinde süreler ayrıca kısalabilir.

İvedi yargılama usulünde dava açma süresi otuz gündür ve m. 11 uygulanmaz; savunma süresi on beş gündür.

Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulünde dava açma süresi on gün, savunma süresi üç gündür ve burada da m. 11 uygulanmaz.