HMGS Yürütmenin Durdurulması Konu Anlatımı

Yürütmenin durdurulması, idari yargıda davacıya geçici koruma sağlayan ama davanın açılmasıyla kendiliğinden doğmayan bir kurumdur.

İYUK m. 27'nin başlangıç noktası şudur: Danıştayda ya da idari mahkemede dava açılmış olması, dava konusu idari işlemi otomatik biçimde uygulanamaz hale getirmez.

Bu nedenle işlem, iptal davası sürerken de hukuki etkisini koruyabilir.

Sınav bakımından ilk ayrım burada kurulur: iptal davası esastaki hukuka uygunluk denetimidir; yürütmenin durdurulması ise ancak ayrıca istenen ve kanuni şartları gerçekleşirse verilen geçici bir tedbirdir.

Bu yüzden 'dava açıldı, işlem durdu' mantığı idari yargılama usulünde genel kural değildir.

Öğrenirken kararın neyi durdurduğunu da ayırmak gerekir: yürütmenin durdurulması, davayı sona erdirmez ve işlemi iptal etmez; yalnızca yargılama devam ederken işlemin uygulanmasını geçici olarak askıya alır.

Esas karar daha sonra verilir.

Bu nedenle sınav sorularında geçici koruma, iptal hükmü ve kanun yolu başvurusu ayrı başlıklar gibi düşünülmelidir.

İYUK m. 27'de yürütmenin durdurulması iki şartın birlikte varlığına bağlanır.

Birinci şart, işlemin uygulanmasının telafisi güç veya imkansız bir zarara yol açacak olmasıdır.

İkinci şart, işlemin açıkça hukuka aykırı görünmesidir.

Bu koşullar birbirinin alternatifi değildir; yalnızca ağır zarar ihtimali ya da yalnızca hukuka aykırılık iddiası yeterli olmaz.

Mahkeme kararında bu iki unsuru somutlaştırmak zorundadır.

Kararda işlemin hangi nedenlerle açık hukuka aykırılık taşıdığı ve uygulama devam ederse ortaya çıkacak giderilmesi güç ya da imkansız zararın ne olduğu gösterilmelidir.

Böylece yürütmenin durdurulması, genel ve kalıp gerekçelerle değil, dava konusu işlemle bağlantılı açık bir değerlendirmeyle kurulabilir.

Usul bakımından temel kural, davalı idarenin savunmasının alınması veya savunma için tanınan sürenin dolmasının beklenmesidir.

Mahkeme, normal durumda idarenin cevabını görmeden yürütmenin durdurulmasına karar vermez.

Bunun istisnası, uygulanmasıyla pratik sonucunu tüketen idari işlemlerdir.

Böyle bir işlemde, savunma beklenirse korumanın anlamı kalmayacaksa, mahkeme idareden cevap gelmeden yürütmeyi geçici olarak durdurabilir; savunma alındıktan sonra dosya yeniden değerlendirilir.

Ancak kanun personel işlemleri için özel bir sınır koyar: kamu görevlileri hakkında kurulan atama, naklen atama, görev değişikliği, unvan değişikliği, geçici görevlendirme ve sürekli görevlendirme işlemleri, bu istisna kapsamında uygulanmakla etkisi tükenecek işlem sayılmaz.

Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmış olması da tek başına yürütmenin durdurulmasına yetmez.

İlgili kanun hükmünün veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kuralının iptali istenmiş olsa bile, idari yargı merciinin yine m. 27'deki iki koşulu somut olayda araması gerekir.

Başka bir anlatımla, norm denetimi süreci dava konusu idari işlemin yürütmesini kendiliğinden askıya almaz.

Kanun, savunma alınmadan ret yönünde de bir imkan tanır.

Dava dilekçesi ve ekleri, yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığını açıkça gösteriyorsa mahkeme idarenin savunmasını beklemeden talebi reddedebilir.

Böylece savunma öncesi karar verme olanağı hem çok acil koruma ihtiyacı olan durumlarda hem de açıkça dayanaksız taleplerde sınırlı biçimde kullanılabilir.

Vergi uyuşmazlıklarında m. 27 özel bir sonuç düzenler.

Vergi mahkemesinde vergi uyuşmazlığından doğan dava açıldığında, tarh edilen vergi, resim, harç, benzeri mali yüküm ve bunlara bağlı zam ile cezaların yalnız dava edilen kısmına ilişkin tahsil işlemleri durur.

Bu etki, davaya konu edilmeyen bölüm için işlemez.

Ayrıca bu özel durma sonucu da mutlak değildir.

İYUK m. 26/3 uyarınca işlemden kaldırılmış vergi davası dosyalarında tahsil devam eder.

Daha sonra dosyanın tekrar yürür hale getirilmesi de tahsili kendiliğinden kesmez.

Aynı şekilde ihtirazi kayıtla sunulan beyannamelere dayanılarak tesis edilen işlemler nedeniyle açılan davalar ve doğrudan tahsilat işlemlerine karşı açılan davalar tahsil sürecini otomatik olarak askıya almaz.

Bu kategorilerde davacı ayrıca yürütmenin durdurulmasını talep edebilir.

Yürütmenin durdurulması istemli davalarda yargılama hızlandırılabilir.

İYUK m. 16'da öngörülen sürelerin kısaltılması ve tebligatın memur aracılığıyla yaptırılması mümkündür.

Karar, kural olarak teminat karşılığında verilir; fakat somut durumun gereği teminatsız karar verilmesine de elverişli olabilir.

Teminat konusunda taraflar arasında uyuşmazlık çıkarsa çözüm, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daireye, mahkemeye veya hakime aittir.

İdareden teminat istenmez; adli yardımdan yararlanan kişiler de teminat yükümlülüğünün dışında tutulur.

Yürütmesi durdurulan uyuşmazlıkta dosya olağan sıraya bırakılmaz; yargı mercii bu dosyayı öncelikli ele alıp esasa ilişkin kararını verir.

Ayrıca yürütmenin durdurulmasına dair kararın on beş gün içinde yazılıp imzalanması gerekir.

Bu kararlara karşı başvuru yolu m. 27'de özel olarak gösterilmiştir.

Danıştay dava dairelerinin yürütmenin durdurulması kararlarına karşı, uyuşmazlığın konusuna göre İdari Dava Daireleri Kuruluna veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna gidilir.

Bölge idare mahkemesinin bu konudaki kararına karşı en yakın bölge idare mahkemesine başvurulur.

İdare mahkemesi, vergi mahkemesi veya tek hakim tarafından verilen kararlarda başvuru mercii bölge idare mahkemesidir.

Bu başvuru, kararın tebliğini izleyen günden başlayarak yedi gün içinde yapılabilir ve aynı karar bakımından yalnız bir kez kullanılabilir.

İtiraz merciinin dosya kendisine ulaştıktan sonra yedi gün içinde karar vermesi zorunludur; itiraz üzerine kurulan karar artık kesindir.

Özel yargılama usullerinde genel itiraz bilgisini otomatik uygulamamak gerekir.

İvedi yargılama usulünde yürütmenin durdurulması talebi hakkında verilen karara itiraz edilemez.

Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulünde de aynı yasak vardır.

Bu nedenle soru kökünde ihale, acele kamulaştırma, merkezi sınav veya ortak sınav gibi özel usul işaretleri bulunuyorsa önce özel hükme bakılmalıdır.

Genel m. 27 düzenlemesi başvuru imkanı tanıyor görünse bile, özel usul itiraz yolunu kapatmış olabilir.

Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaması da m. 27'nin ayrıca sınav değeri taşıyan sınırlamalarındandır.

Temyiz ve istinaf aşamasında konu İYUK m. 52 üzerinden değerlendirilir.