HMGS Çalışma Süreleri ve Ücret Konu Anlatımı

Ücretin Tanımı ve Ödeme Rejimi

İş Kanunu ücret kavramını iş karşılığında sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak açıklar.

Karşılık işveren tarafından sağlanabileceği gibi üçüncü kişiler tarafından da sağlanabilir.

Ücret, prim, ikramiye ve aynı nitelikteki istihkaklar kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya özel olarak açılmış banka hesabına ödenir.

Ücret senetle, kuponla ya da başka bir ödeme aracıyla ikame edilemez.

Ücret en geç ayda bir ödenir.

İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle ödeme dönemi bir haftaya kadar indirilebilir.

İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan para ile ölçülebilir haklarının tam olarak ödenmesi gerekir.

Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

Bu süre, ücret konusunu tazminat ve izin alacaklarıyla birlikte değerlendiren sorularda belirleyici olabilir.

Ücretin Gününde Ödenmemesi

Ücret ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir neden dışında ödenmezse işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.

Kaynak, bu kararın işçiler tarafından topluca kullanılsa bile grev olarak nitelendirilemeyeceğini belirtir.

Bu hüküm ücret alacağını güçlü biçimde korur ve ücret ödemesindeki gecikmenin sadece parasal gecikme olmadığını gösterir.

Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.

İşçilerin bu nedenle çalışmamaları fesih sebebi yapılamaz, yerlerine yeni işçi alınamaz ve işleri başkalarına yaptırılamaz.

Dolayısıyla ücretin zamanında ödenmesi, iş görme borcunun karşılığı olmanın ötesinde çalışma ilişkisinin devamı bakımından da temel yükümlülüktür.

Ücretin Korunması ve Hesap Pusulası

İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devredilemez; nafaka borçlarına ilişkin özel hükümler saklıdır.

Kamu makamları ve asıl işverenler bakımından bazı yapım ve onarım işlerinde ücretleri ödenmeyen işçilerin hakedişlerden korunmasına ilişkin düzenlemeler vardır.

Bu sistem ücretin ekonomik ve sosyal korunmasını amaçlar.

İşveren, işyerinde veya banka aracılığıyla yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren pusula vermek zorundadır.

Pusulada ödeme günü, ödeme dönemi, fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi eklemeler ile vergi, sigorta primi, avans, nafaka ve icra gibi kesintiler ayrı ayrı gösterilir.

Ücret kesme cezası yalnızca sözleşmede gösterilen sebeplerle uygulanabilir; sebep işçiye derhal bildirilir ve kesinti bir ayda iki gündeliği aşamaz.

Asgari Ücret, Yarım Ücret ve Ücretten İndirim Yasağı

Asgari ücret, iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için ekonomik ve sosyal durumlar gözetilerek belirlenen alt sınırdır.

Kaynak, bu belirlemenin Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla yapılacağını gösterir.

Yarım ücret ise zorlayıcı sebepler nedeniyle çalışılamayan belirli dönemlerde gündeme gelir.

İşçiyi çalışmaktan alıkoyan veya işyerinde çalışmayı durduran zorlayıcı nedenlerin bir haftaya kadar olan kısmında her gün için yarım ücret ödenir.

Kanun, çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara indirilmesi, işverene düşen yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi veya kanun hükümlerinin uygulanması nedeniyle işçi ücretlerinden eksiltme yapılamayacağını da belirtir.

Bu hüküm, işverenin kanuni yükümlülüklerini işçinin ücretine yansıtarak azaltma yapmasını engeller.

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma

Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar içinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır.

Denkleştirme esası uygulanan durumlarda bazı haftalarda kırk beş saat aşılmış olsa bile ortalama haftalık çalışma süresi normal süreyi aşmıyorsa bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Fazla çalışmanın her saati için normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarı yüzde elli artırılır.

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, bu sürenin üstünde ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır.

Bu çalışmalarda saat ücreti yüzde yirmi beş artırılır.

İşçi zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmak isterse, fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman alır.

Bu zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücret kesintisi olmadan kullandırılır.

Fazla çalışma toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz.

Hafta Tatili ve Genel Tatil Ücretleri

Yedi günlük zaman dilimi içinde işçiye kesintisiz en az yirmi dört saat hafta tatili verilmesi gerekir.

Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren, iş karşılığı olmaksızın o günün ücretini tam olarak öder.

Kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ve belirli izinler hafta tatiline hak kazanma bakımından çalışılmış gibi dikkate alınabilir.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işçiler çalışmazsa ücretleri tam ödenir.

Tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir.

Tatil günü ücreti işçinin çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücrettir.

Saat ücretli çalışanlarda tatil ücreti saat ücretinin yedi buçuk katı olarak belirlenir.

Fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar tatil ücreti hesabında dikkate alınmaz.

Yıllık Ücretli İzin ve İzin Ücreti

İşe başladığı günden itibaren deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçilere yıllık ücretli izin verilir.

Bu haktan vazgeçilemez.

Yıllık izin işveren tarafından bölünemez; ancak kaynakta yer alan usul çerçevesinde tarafların anlaşmasıyla bölümler halinde kullandırılabilir.

İşveren, yıllık izin ücretini işçi izne başlamadan önce peşin veya avans olarak öder.

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.

Bu alacakta zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihten başlar.

İşveren tarafından yapılan fesihte bildirim süresi ve yeni iş arama izinleri yıllık izin süreleriyle iç içe geçirilemez.

Çalışma Süresinin Genel Sınırı

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir.

Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit biçimde bölünür.

Yer altı maden işlerinde çalışan işçiler için daha düşük özel sınır vardır: günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saat.

Taraflar anlaşırsa haftalık normal süre, günlük on bir saati aşmamak koşuluyla haftanın çalışılan günlerine farklı dağıtılabilir.

Bu halde denkleştirme döneminde ortalama haftalık süre normal süreyi aşmamalıdır.

Telafi çalışması, zorunlu nedenlerle işin durması, bayram veya genel tatil çevresinde işyerinin tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle izin verilmesi gibi hallerde çalışılmayan sürelerin sonradan çalışılmasıdır.

Dört ay içinde yaptırılabilir; Cumhurbaşkanının bu süreyi artırma yetkisi vardır.

Telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.

Günde üç saatten fazla yaptırılamaz, günlük en çok çalışma süresi aşılamaz ve tatil günlerinde uygulanamaz.

Çalışma Süresinden Sayılan Haller ve Ara Dinlenmesi

Madenlerde işçilerin asıl çalışma yerine inip çıkmaları, işçinin başka yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler, işinde hazır beklediği süreler, işverenin başka yerde meşgul ettiği süreler, süt izni ve bazı toplu götürülüp getirilme süreleri çalışma süresinden sayılır.

Buna karşılık işin niteliğinden doğmayıp sosyal yardım amacıyla sağlanan servis süresi çalışma süresi değildir.

Ara dinlenmesi günlük çalışma süresine göre verilir.

Dört saat veya daha kısa işlerde on beş dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla işlerde bir saat ara dinlenmesi vardır.