HMGS Primler ve Yükümlülükler Konu Anlatımı

Prim sisteminin mantığı.

Sosyal güvenlik primleri, sigortalıya bağlanan haklarla Kurumun finansman ihtiyacını birbirine bağlayan kamu alacağıdır.

Kanun, kısa vadeli sigorta kolları, uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası için yapılacak ödemeleri ve yönetim giderlerini karşılamak üzere Kuruma prim alma yetkisi verir; buna karşılık ilgili kişiler prim ödeme borcu altındadır.

Bu nedenle prim, yalnızca işverenin muhasebe işlemi değildir.

Sigortalının hizmet gününün görünür hale gelmesi, sağlık sigortası kapsamının devamı, uzun vadeli sigorta haklarının birikmesi ve Kurumun alacağını takip edebilmesi aynı sistem içinde düşünülür.

İşveren çevresi ve sorumluluk.

Hizmet akdiyle veya kamu görevi statüsüyle sigortalı çalıştıran gerçek kişiler, tüzel kişiler ve tüzel kişiliği bulunmayan kurumlar işveren sayılır.

İşin bütününü işveren adına ve hesabına yöneten kişi işveren vekilidir; kanundaki işveren kavramı bu kişiyi de kapsar.

Bu genişletme önemlidir, çünkü prim yükümlülükleri yalnızca iş sahibinin imzasına bağlı kalmaz.

İşveren vekili ve geçici iş ilişkisi kurulan işveren, kanunda yer alan yükümlülüklerden işverenle birlikte müteselsilen sorumludur.

Alt işveren ilişkisi de aynı mantıkla düzenlenir.

Bir işverenin işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte ya da işin bölüm ve eklentilerinde iş alan ve bu iş için kendi sigortalılarını çalıştıran üçüncü kişi alt işverendir.

Sigortalılar üçüncü kişi aracılığıyla işe alınmış ve sözleşmeyi onunla yapmış olsa bile asıl işveren, işverene yüklenen borçlardan alt işverenle birlikte sorumlu olur.

Bu kural, sigortalı bildirimlerinin parçalanarak Kurum alacağının ve sigortalı haklarının zayıflatılmasını önleyen temel güvencedir.

İşyeri bildirimi.

Prim düzeninin ilk idari adımı işyerinin Kuruma bildirilmesidir.

İşyeri, sigortalıların maddi veya maddi olmayan unsurlarla birlikte işlerini yaptıkları yer olarak anlaşılır.

Aynı yönetim altında örgütlenen bağlı yerler, dinlenme, yemek, emzirme, yıkanma, bakım, meslek eğitimi alanları, avlu, büro ve araçlar da işyeri kapsamına alınır.

İşveren, işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte vermekle yükümlüdür.

Şirket kuruluşunun ticaret siciline bildirilmesi bazı hallerde Kuruma bildirim yerine geçer; ticaret sicili memurluğu bildirimi Kuruma iletir.

İşyerinin devri, intikali, başka ile nakli, şirket türünün değişmesi, birleşme, başka şirkete katılma veya adi şirkete yeni ortak alınması gibi durumlar ayrıca bildirim rejimine bağlanır.

Aynı il içinde yalnızca Kurumun başka bir ünitesinin görev alanına giren adres değişikliğinde yazılı bildirim yeterli olabilir.

Bildirimin yapılmaması veya geç yapılması, işyerinde çalışan sigortalıların hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz; fakat idari para cezası ve sonradan yerine getirme borcu devam eder.

Prime esas kazanç.

Prime esas kazanç, prim hesabının matrahıdır.

Hizmet akdiyle çalışan sigortalılar için hak edilen ücretler, o ay yapılan prim ve ikramiye gibi ödemeler, sigortalı adına özel sağlık sigortası veya bireysel emeklilik sistemine yapılan belirli ödemeler ve idari ya da yargısal karar gereği bu nitelikte yapılan ödemeler brüt toplam üzerinden hesaba katılır.

Buna karşılık kanun bazı kalemleri matrah dışında tutar: ayni yardımlar, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev, kıdem, ihbar ve kasa tazminatı, iş sonu veya kıdem tazminatı niteliğindeki toplu ödemeler, keşif ücreti, Kurumca belirlenen çocuk ve aile zamları ile belirli sınırdaki özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik katkıları bunlar arasındadır.

İşyerinde yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günler için belirli tutara kadar yemek bedeli de matrah dışında bırakılmıştır.

Temel ayrım şudur: Kanunda istisna sayılmayan her ödeme, adı ne olursa olsun prime esas kazanca girer.

Ayni yardım yerine nakit ödeme yapılırsa bu ödeme de prime tabi olur.

Ücretler hak edildikleri aya mal edilir.

Ücret dışı ödemeler öncelikle ödendiği ayın kazancına katılır; üst sınır aşılırsa, aşan kısım sınırlı biçimde sonraki aylara aktarılabilir.

Günlük kazanç kuralı da pratik önemdedir: Bir ay için prime esas tutulan kazanç otuzda bire bölünür.

Ay içinde çalışılmayan ve ücret alınmayan günler varsa, günlük kazanç ücret alınan gün sayısına göre hesaplanır.

Gün sayısı, aynı zamanda prim ödeme gün sayısını gösterir.

Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışmada kanun ayrıca çalışma saatinden gün sayısına geçiş hesabı kurar.

Bağımsız çalışan sigortalılarda aylık prime esas kazanç, günlük alt ve üst sınırlar arasında kalmak üzere sigortalının beyan ettiği günlük kazancın otuz katıdır.

Beyan yapılmazsa alt sınır esas alınır.

Bu grup için aynı ay bakımından otuz tam gün prim ödeme zorunluluğu ayrıca vurgulanmıştır.

Prim oranları.

Kanun, her sigorta kolu için oranları ayrı düzenler.

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, prime esas kazancın yüzde 21'i olarak belirlenmiştir; bunun yüzde 9'u sigortalı payı, yüzde 12'si işveren payıdır.

Fiili hizmet süresi zammı uygulanan işlerde bu uzun vadeli sigorta oranına, işin niteliğine göre ek puanlar eklenir ve ek yük işveren tarafından karşılanır.

Kısa vadeli sigorta kolları primi prime esas kazancın yüzde 2,25'i olup tamamı işveren tarafından ödenir.

Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlarda prime esas kazancın yüzde 12,5'idir; bunun yüzde 5'i sigortalı, yüzde 7,5'i işveren payıdır.

Yalnızca genel sağlık sigortasına tabi olanlar bakımından farklı oranlar öngörülür.

Bağımsız çalışanlar ise ilgili uzun vadeli sigorta, kısa vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası oranlarının toplamı üzerinden prim öder.

Belge verme ve kayıt saklama.

Prim yükümlülüğü yalnızca ödeme anında doğan bir borç gibi görülmemelidir.

İşverenin aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle sigortalı, kazanç ve gün bilgilerini bildirmesi gerekir.

Belgenin şekli, içeriği, ekleri, dönemi ve verilme süresi Kurum veya ilgili ortak düzenlemelerle belirlenir.

İşveren ve işyeri sahipleri, defter, kayıt ve belgeleri ilgili yılı izleyen yıl başından itibaren on yıl saklar; kamu idarelerinde bu süre otuz yıldır.

Tasfiye ve iflas idaresi memurları görevleri süresince saklama ve ibraz yükümlülüğü taşır.

Kurum denetim elemanları istediğinde belgelerin belirlenen sürede ibraz edilmesi gerekir.

Eksik gün bildirimi, öğrencilerin karıştırdığı ayrı bir başlıktır.

Ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalılar için eksik gün nedeni ve eksik gün sayısı ilgili belgede veya beyannamede gösterilir.

Kurum ispat belgelerini ister ve geçerli görmezse ya da bildirim yapılmazsa belgeyi re'sen düzenleyebilir; buna bağlı primler de tahsil edilir.

Kurumun denetim, kamu kurumlarından gelen bilgi veya banka belgeleriyle çalışmayı tespit etmesi halinde de bildirilmeyen prim borcu işverene tebliğ edilir.

İşveren itiraz edebilir; itiraz takip sürecini durdurur, fakat mahkemeye başvuru prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz.

Ödeme, takip ve sonuçlar.

Hizmet akdiyle çalışanlarda işveren, sigortalı payını ücretten keser, kendi payını ekler ve Kurumca belirlenen günün sonuna kadar öder.

Hak edilmiş fakat henüz ödenmemiş ücretler için de prim hesabı yapılır.

Genel sağlık sigortasının bazı kategorilerinde her ay otuz tam gün prim ödeme esası kabul edilmiştir.

Kamu idareleri, Türkiye İş Kurumu, eğitim kurumları, bursluluk statüsünü yürüten kurumlar ve diğer özel yükümlüler için ödeme zamanı kanunda ayrıca gösterilir.

Süresinde fiilen ödenmeyen primler vergi uygulamalarında gider yazılamaz.

Prim borçları katma değer vergisi iade alacağından mahsuben ödenebilir; Kurum, işverenlere olan borçlarından mahsup yaparak alacağını tahsil edebilir ve özel ödeme şekilleri belirleyebilir.

Süresinde ödenmeyen prim ve diğer Kurum alacaklarının tahsilinde kamu alacaklarının tahsiline ilişkin rejim uygulanır; Kurum bu alacaklarda yetkili kamu idaresi gibi hareket eder.