HMGS Toplu İş Sözleşmesi Konu Anlatımı

Toplu iş sözleşmesi, bireysel iş sözleşmelerini toplu pazarlık yoluyla etkileyen ve işçi tarafı açısından sendikal örgütlenmenin ekonomik sonucunu doğuran temel kurumdur.

6356 sayılı Kanun bu sözleşmeyi, iş sözleşmesinin kurulması, içeriği ve sona ermesiyle ilgili hükümleri içeren sözleşme olarak düzenler.

Ayrıca tarafların karşılıklı hak ve borçları, sözleşmenin uygulanması, denetimi ve uyuşmazlıkların çözüm yolları da sözleşmede yer alabilir.

Çerçeve sözleşme ise taraf işçi ve işveren sendikalarının üyeleri hakkında uygulanır; mesleki eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sorumluluk ve istihdam politikaları gibi alanlarda düzenleme içerebilir.

Hem toplu iş sözleşmesi hem çerçeve sözleşme Anayasa’ya ve kanunun emredici hükümlerine aykırı düzenleme taşıyamaz.

Sözleşmenin düzeyi, kapsamı belirleyen ilk ayrımdır.

Sözleşmenin kapsamı, aynı işkolunda kalmak şartıyla tek işyeriyle sınırlı olabileceği gibi birden fazla işyerine de yayılabilir.

Aynı gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurumuna ait aynı işkolunda birden çok işyeri varsa sözleşme işletme düzeyinde yapılır.

Bir işçi sendikası ile bir işveren sendikası, birden çok üye işverene ait aynı işkolundaki işyerleri ve işletmeleri kapsamak üzere grup toplu iş sözleşmesi yapabilir.

İşletme düzeyi ile grup düzeyi karıştırılmamalıdır: işletme düzeyi aynı işverenin aynı işkolundaki birden çok işyerine, grup sözleşmesi ise birden çok işverene ait işyerlerine ilişkindir.

Şekil ve süre bakımından yazılılık zorunludur.

Sözleşme en az bir ve en çok üç yıl için yapılabilir.

İmzadan sonra sürenin taraflarca uzatılması, kısaltılması veya sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesi mümkün değildir.

Faaliyeti bir yıldan az süren işler için bir yıldan kısa sözleşme yapılabilir; iş bitmezse sözleşme bir yıl sonuna kadar uygulanır.

Yeni sözleşme için önceki sözleşmenin bitiminden önceki yüz yirmi gün içinde yetki başvurusu yapılabilirse de yeni toplu iş sözleşmesi önceki sözleşme sona ermeden yürürlüğe giremez.

Bu kural, hazırlık ve başvuru sürecinin erken başlayabilmesi ile normatif etkinin başlangıcını birbirinden ayırır.

Toplu iş sözleşmesinin hükmü, bireysel iş sözleşmeleriyle ilişkisinde görülür.

Aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz; aykırı hükümler yerini toplu sözleşme hükümlerine bırakır.

Buna karşılık bireysel iş sözleşmesinde işçi lehine hüküm varsa o hüküm geçerliliğini korur.

Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri, yeni sözleşme yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü gibi devam eder.

Taraf sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi, faaliyetinin durması, yetkinin kaybı veya işkolu değişikliği yürürlükteki sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez.

İşyerinin devri halinde de devralanın aynı işkolunda yürürlükte sözleşmesi olup olmadığına göre hak ve borçların toplu sözleşme hükmü veya iş sözleşmesi hükmü olarak sürmesi gündeme gelir.

Sözleşmeden yararlanma kural olarak taraf işçi sendikası üyelerine aittir.

İmza tarihinde üye olanlar yürürlük tarihinden, imzadan sonra üye olanlar üyeliğin işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.

İmza ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler, sona erme tarihine kadar yararlanır.

Üye olmayanlar, sonradan girip üye olmayanlar veya üyelikten ayrılanlar dayanışma aidatı ödeyerek yararlanabilir; bunun için sendikanın onayı aranmaz ve yararlanma talep tarihinden başlar.

İşveren vekilleri ve toplu görüşmeye işvereni temsilen katılanlar toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz.

Grev sonunda yapılan sözleşmeden, zorunlu çalışanlar dışında grev sırasında işyerinde çalışmış olanlar aksine hüküm yoksa yararlanamaz.

Yetki, toplu iş sözleşmesinin yapılabilmesi için merkezi şarttır.

İşçi sendikasının kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye yapmış olması gerekir.

Buna ek olarak sözleşmenin kapsayacağı işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yüzde kırkının o sendikanın üyesi olması aranır.

İşletme sözleşmesinde işyerleri bir bütün olarak dikkate alınır.

Birden çok sendika işletmede yüzde kırk veya daha fazla üyeye sahipse en çok üyeye sahip sendika yetkilidir.

İşveren sendikası üyelerine ait işyerleri için, sendikasız işveren kendi işyeri için toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir.

Yetki tespiti Bakanlığa başvuruyla işler.

Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası yetkili olduğunun tespitini ister; işveren sendikası veya sendikasız işveren de yetkili işçi sendikasının belirlenmesini isteyebilir.

Bakanlık kayıtlarına göre başvuru tarihi itibarıyla yetkili sendikayı tespit eder ve ilgililere bildirir.

Tespit yazısına karşı, taraflardan birinin yetki şartlarını taşımadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı iddiasıyla altı iş günü içinde mahkemeye itiraz edilebilir.

Somut delil yoksa itiraz incelenmeden reddedilir; maddi hata ve süre itirazları daha hızlı karara bağlanır.

İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.

İtiraz yoksa veya reddedilirse Bakanlık altı iş günü içinde yetki belgesi verir.

Yetki belgesi olmadan yapılan sözleşmenin hükümsüzlüğü, belirli süre içinde dava yoluyla ileri sürülebilir ve mahkeme talep halinde uygulamayı dava sonuna kadar durdurabilir.

Yetki belgesinden sonra toplu görüşme aşamasına geçilir.

Taraflardan biri, belgenin alındığı tarihten itibaren on beş gün içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırır ve çağrıyı görevli makama bildirir; çağrı yapılmazsa yetki belgesi hükmünü kaybeder.

Çağrının tebliğinden itibaren altı iş günü içinde görüşmenin yeri, günü ve saati belirlenir.

İşçi sendikası çağrı tarihinden itibaren otuz gün içinde ilk toplantıya gelmez veya görüşmeye başlamazsa yetkisi düşer.

Görüşme süresi ilk toplantıdan itibaren altmış gündür.

Anlaşma sağlanırsa sözleşme dört nüsha düzenlenip imzalanır; iki nüsha altı iş günü içinde görevli makama verilir ve işyerinde ilan yükümlülüğü doğar.

Anlaşma olmazsa uyuşmazlık tutanağı veya sürenin anlaşmasız bitmesi üzerine taraflardan biri altı iş günü içinde görevli makama bildirim yapar; yapılmazsa işçi sendikasının yetkisi düşer.

Görevli makam altı iş günü içinde arabulucu görevlendirir.