HMGS Sendikalar Konu Anlatımı

Sendikalar konusu, çalışma hayatında örgütlenme özgürlüğünün kurumsal biçimini anlatır.

Kanun, işçi ve işveren sendikaları ile konfederasyonların kuruluşunu, yönetimini, işleyişini, denetlenmesini, çalışma ve örgütlenmesini düzenler.

Aynı kanun, toplu iş sözleşmesi yapılması, uyuşmazlıkların barışçı yollarla çözülmesi, grev ve lokavt gibi alanlara da çerçeve getirir.

Bu yüzden sendika yalnızca bir dernek benzeri yapı olarak değil, çalışma ilişkilerinde ekonomik ve sosyal hakların korunması ve geliştirilmesi için kurulan özel bir iş hukuku kurumu olarak öğrenilmelidir.

Tanım temelinden başlamak gerekir.

Sendika, çalışma ilişkilerinde işçi ya da işveren tarafının ortak ekonomik ve sosyal yararlarını savunmak ve geliştirmek amacıyla, aynı işkolunda faaliyete yönelen en az yedi işçi veya işveren tarafından kurulan tüzel kişilikli örgüttür.

Konfederasyon ise değişik işkollarında en az beş sendikanın birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliğe sahip üst kuruluştur.

Kanun “kuruluş” kavramını sendika ve konfederasyonları kapsayacak şekilde kullanır.

İşveren vekilleri kanunun uygulanması bakımından işveren sayılır.

İşçi, işveren ve işyeri kavramları bakımından İş Kanunu tanımları esas alınır; ayrıca iş sözleşmesi dışında ücret karşılığı iş görmeyi bazı bağımsız mesleki sözleşmelerle yürüten gerçek kişiler de kanunun belirli bölümleri bakımından işçi sayılır.

Kuruluş serbestisi, sendika hukukunun ana ilkelerindendir.

Kuruluşlar, kanundaki usul ve esaslara uyarak önceden izin almaksızın kurulur.

Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur.

Kamu işveren sendikaları için aynı işkolundaki kamu işverenleri tarafından kurulma ve faaliyette bulunma şartı aranmaz.

İşkolları kanuna ekli cetvelde gösterilir.

Bir işyerinde yürütülen yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır.

Bir işyerinin hangi işkoluna girdiğini Bakanlık tespit eder ve karar Resmi Gazete’de yayımlanır.

Bu tespite karşı ilgililer yayım tarihinden itibaren on beş gün içinde dava açabilir.

İşkolu tespitinde açılan davalar, yeni toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa bir sonraki dönem bakımından sonuç doğurur ve yetki işlemlerinde bekletici neden sayılmaz.

Bu ayrıntı, işkolu tartışmasının toplu iş sözleşmesi yetki sürecini otomatik olarak durdurmadığını gösterir.

Sendika kurucusu olabilmek için fiil ehliyetine sahip olmak ve fiilen çalışmak gerekir.

Bunun yanında belirli suçlardan mahkumiyet sendika kuruculuğuna engel olur.

İşveren sendikası kurucusu tüzel kişi ise, tüzel kişiyi temsil eden gerçek kişide de bu şartlar aranır.

Kuruluş usulünde kurucular, kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine dilekçe ekinde tüzüğü verir ve kuruluş bu anda tüzel kişilik kazanır.

Vali tüzük ve kurucu listesini on beş gün içinde Bakanlığa gönderir; Bakanlık kuruluşun adını, merkezini ve tüzüğünü resmi internet sitesinde ilan eder.

Tüzük veya belgelerde kanuna aykırılık ya da eksiklik varsa ilgili valilik bunların bir ay içinde giderilmesini ister.

Giderilmezse mahkeme faaliyetin durdurulmasına karar verebilir ve aykırılıkların giderilmesi için altmış günü aşmayan bir süre verir.

Uygun hale getirilirse durdurma kararı kaldırılır, getirilmezse kapatma kararı verilir.

Kuruluş tüzüğü sendikanın kimliğini ve iç düzenini belirleyen ana belgedir.

Tüzükte ad, merkez, adres, amaç, sendikanın faaliyet göstereceği işkolu, kuruculara ilişkin bilgiler, üyelik şartları, üyelikten çıkma ve çıkarılma usulleri, genel kurulun oluşumu ve yetkileri, yönetim, denetim ve disiplin kurullarının yapısı, şube kurulması, aidatlar, iç denetim, tüzük değişikliği ve sona erme halinde malların tasfiyesi gibi unsurlar bulunmalıdır.

Kuruluşun zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kuruludur.

Genel kurul dışındaki organların görev ve yetkileri başka organlara devredilemez.

Genel kurulun görevleri arasında organların seçimi, tüzük değişikliği, raporların görüşülmesi, bütçenin kabulü, taşınmaz işlemleri için yetki verilmesi, üst kuruluşlara üyelik veya çekilme, birleşme, katılma, uluslararası üyelik ve fesih gibi temel kararlar vardır.

Genel kurul en geç dört yılda bir olağan toplanır; ilk genel kurul tüzel kişiliğin kazanılmasından itibaren altı ay içinde yapılır.

Genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları da sınavlarda teknik ayrıntı olarak gelebilir: toplantı yeter sayısı üye veya delege tam sayısının salt çoğunluğudur, ikinci toplantı en çok on beş gün sonraya bırakılır ve bu toplantıya katılanların sayısı tam sayının üçte birinden az olamaz.

Karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur, fakat bu sayı tam sayının dörtte birinden az olamaz.

Tüzük değişikliği, fesih, birleşme, katılma ve üst kuruluş ya da uluslararası kuruluş üyeliği gibi önemli konularda tüzükte daha yüksek yeter sayı yoksa tam sayının salt çoğunluğu gerekir.

Üyelik serbestisi, sendika hakkının bireysel boyutudur.

On beş yaşını dolduran ve kanuna göre işçi sayılanlar işçi sendikasına, işveren sayılanlar işveren sendikasına üye olabilir.

Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz.

Kural olarak aynı işkolunda aynı zaman diliminde birden fazla sendika üyeliği kurulamaz.

Buna karşılık işçi aynı işkolunda olsa bile farklı işverenlere bağlı işyerlerinde çalışıyorsa çoklu üyelik istisnasından yararlanabilir.

Yardımcı işlerde çalışan işçiler de işyerinin girdiği işkolunda kurulu sendikaya üye olabilir.

Üyelik, e-Devlet üzerinden başvuru ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulüyle kazanılır.

Başvuru otuz gün içinde reddedilmezse kabul edilmiş sayılır.

Haklı neden olmadan reddedilen kişi, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde dava açabilir; mahkeme lehine karar verirse üyelik red kararının alındığı tarihte kazanılmış sayılır.

Üyelik aidatı tüzükte belirtilen usul ve esaslara göre genel kurulca belirlenir.

Üyelik ve dayanışma aidatları yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine işçinin ücretinden kesilerek sendikaya ödenir.

Kesinti yapmayan veya yaptığı halde bir ay içinde ödemeyen işveren, aidatı en yüksek işletme kredisi faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür.

Üyelikten çekilme e-Devlet üzerinden yapılır ve bildirim sendikaya ulaştıktan bir ay sonra geçerlilik kazanır.

Çekilen kişi bu bir aylık süre içinde başka sendikaya üye olursa yeni üyelik sürenin bitiminde kazanılmış sayılır.

Üyelikten çıkarma genel kurul kararıyla olur; çıkarılan kişi tebliğden itibaren otuz gün içinde mahkemeye itiraz edebilir ve üyelik karar kesinleşinceye kadar devam eder.

İşkolunu değiştirenin üyeliği kendiliğinden sona erer; işçi sendikası üyesinin bir yılı geçmemek üzere işsiz kalması üyeliğini etkilemez; askerlik gibi hallerde üyelik askıda kalabilir.

Sendikal güvenceler, üyeliğin kağıt üzerinde kalmamasını sağlar.

İşveren, işçilerin işe alınmasını belli bir sendikaya girme veya girmeme şartına bağlayamaz.

Sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında çalışma şartları veya çalıştırmaya son verme bakımından ayrım yapamaz; ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.

İşçiler sendika üyeliği, üyelikten kaçınma veya işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılma nedeniyle işten çıkarılamaz ya da farklı işleme tabi tutulamaz.

Aykırılık halinde işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

Sendikal nedenle fesih iddiasında feshin nedenini ispat yükü işverendedir; işçi feshin işverenin gösterdiği nedene dayanmadığını ve sendikal nedene dayandığını ileri sürerse bunu ispatla yükümlüdür.