HMGS Grev ve Lokavt Konu Anlatımı

Grev ve lokavt, toplu iş uyuşmazlığının barışçı yollarla çözülememesi halinde tarafların başvurabileceği iş mücadelesi araçlarıdır.

6356 sayılı Kanun grevi işçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurması veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatması olarak tanımlar.

Bu bırakma, işçilerin aralarında anlaşmasıyla olabileceği gibi bir kuruluşun aynı amaçla verdiği karara uyulmasıyla da gerçekleşebilir.

Lokavt ise işveren veya işveren vekilinin kendi kararıyla ya da bir kuruluşun kararına uyarak, işyerinde faaliyeti tamamen durduracak biçimde işçileri topluca işten uzaklaştırmasıdır.

Tanımlar birbirinin simetriği gibi görünse de grev işçi tarafının işi bırakmasına, lokavt işveren tarafının toplu uzaklaştırmasına dayanır.

Kanuni grev, toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması üzerine işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını korumak veya geliştirmek amacıyla, kanundaki usule uygun yaptıkları grevdir.

Kanuni lokavt da toplu iş sözleşmesi sürecindeki uyuşmazlıkta işçi sendikasının grev kararı alması halinde, kanuna uygun alınan lokavttır.

Bu şartlar oluşmadan yapılan grev veya lokavt kanun dışıdır.

Bu nedenle her toplu iş bırakma grev sayılsa bile her grev kanuni değildir; her toplu uzaklaştırma lokavt sayılsa bile her lokavt kanuni değildir.

Sınavda belirleyici ayrım, toplu iş sözleşmesi sürecine ve usule uygunluk bağının kurulup kurulmadığıdır.

Kararın alınması ve uygulamaya konulması süreye bağlıdır.

Grev kararı, arabuluculuk süreci sonunda düzenlenen uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve bu altmış günlük süre içinde, altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilen tarihte uygulanabilir.

Bu süre içinde grev kararı alınmaz veya uygulama tarihi bildirilmezse toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer.

İşveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren, grev kararının kendisine tebliğinden itibaren altmış gün içinde lokavt kararı alabilir ve aynı şekilde altı iş günü önceden bildireceği tarihte uygulayabilir.

Grev ve lokavt kararları işyerinde ilan edilir.

Bildirilen tarihte başlamayan grev veya lokavt hakkı düşer.

Grev süresinde uygulanmaz ve lokavt da yoksa, ya da lokavt da süresinde uygulanmazsa yetki belgesi hükmünü kaybeder.

Grev oylaması, işçilerin grev kararını kabul edip etmediğini ölçen özel bir aşamadır.

Grev kararının işyerinde ilan edildiği tarihte çalışan işçilerin en az dörtte biri, ilan tarihinden itibaren altı iş günü içinde görevli makama yazılı başvurursa oylama yapılır.

Oylama, talebin yapılmasından başlayarak altı iş günü içinde gerçekleştirilir.

Oylamaya itirazlar oylama gününden itibaren üç iş günü içinde mahkemeye yapılır ve mahkeme üç iş günü içinde kesin karar verir.

Oylamaya katılanların salt çoğunluğu grevin yapılmaması yönünde karar verirse grev uygulanamaz.

İşletme toplu iş sözleşmesinde talepler her işyerinin bağlı olduğu görevli makama yapılır, sonuçlar işletme merkezinin bulunduğu yerde toplanır.

Grup sözleşmesinde ise sonuçlar her işyeri için ayrıca belirlenir.

Kanun bazı alanlarda grev ve lokavtı tamamen yasaklar.

Can ve mal kurtarma işleri, cenaze işleri ve mezarlıklar, şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz, petrol üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı ile petrokimya işleri, doğrudan belirli güvenlik birimlerince işletilen işyerleri, kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye işleri ve hastaneler bu kapsamda sayılır.

Yolculuk halindeki deniz, hava, demir ve kara taşıtlarında ise araç yurt içindeki varış noktasına ulaşmadan grev veya lokavt uygulanması mümkün değildir.

Cumhurbaşkanı, genel hayatı önemli ölçüde etkileyen doğa olaylarının gerçekleştiği yerlerde, durum sürdüğü sürece gerekli gördüğü işyerlerinde grev ve lokavtı yasaklayabilir.

Yasağın kalkmasından sonra altmış gün içinde ve altı iş günü önce bildirilerek uygulamaya devam edilebilir.

Erteleme, yasaktan farklıdır.

Karar verilmiş veya başlamış kanuni grev veya lokavt genel sağlığı ya da milli güvenliği bozucu nitelikteyse Cumhurbaşkanı altmış gün süreyle erteleyebilir.

Erteleme süresi kararın yayımıyla başlar.

Bu sürede arabulucu uyuşmazlığın çözümü için çaba gösterir; taraflar özel hakeme gidebilir.

Erteleme süresi sonunda anlaşma sağlanamazsa altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür; başvuru olmazsa işçi sendikasının yetkisi düşer.

Bu yapı, ertelemenin yalnızca bekletme değil, uyuşmazlığı hakem çözümüne taşıyabilen bir mekanizma olduğunu gösterir.

Kanuni grev ve lokavtın uygulanmasında işçilerin serbestliği esastır.

İşçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir.

Greve katılanlar ve lokavta maruz kalanlar işyerinden ayrılmak zorundadır; greve katılmayanların veya vazgeçenlerin çalışması engellenemez.

İşveren bu kişileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir.

Grevden önce üretilen ürünlerin satılması ve işyeri dışına çıkarılması engellenemez; greve katılmayanların ürettiği ürünler ve işyeri için gerekli maddelerin girişi de engellenemez.

Grev sırasında sendikanın kusurlu hareketiyle doğan maddi zarardan sendika sorumlu olur; sendika kararı olmaksızın bireysel eylemlerden doğan zararlarda kusurlu yönetici veya işçi sorumludur.

Bazı işçiler kanuni grev ve lokavt sırasında çalışmak zorundadır.

Üretim veya satışa yönelik olmamak şartıyla, teknik zorunluluk gereği faaliyetin devamlılığını, işyeri güvenliğini, makine ve demirbaşların, hammadde ve ürünlerin bozulmamasını veya hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıda işçi çalışır.

Bu işçilerin niteliği, sayısı ve yedekleri toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde ilan edilir ve sendikaya bildirilir; itiraz yine altı iş günü içinde mahkemeye yapılabilir.

Süresinde belirleme yapılmamışsa görevli makamdan tespit istenebilir.

Grev ve lokavt döneminde kimlerin çalışacağı görevli makamca ayrıca tespit edilir.

Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmesine etkisi askıdır.

Kanuni greve katılan, greve katılmayan veya vazgeçip grev nedeniyle çalıştırılamayan ve kanuni lokavta maruz kalan işçilerin sözleşmeleri bu süre boyunca askıda kalır.