HMGS Yıllık Ücretli İzin Konu Anlatımı

Yıllık ücretli izin, İş Kanunu sisteminde yalnızca işçiye verilen bir ara dinlenme imkanı değil, işçinin çalışmaya devam ederken sağlığını, yaşam düzenini ve iş gücünü korumayı amaçlayan vazgeçilmez bir haktır.

Kanun açıkça yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceğini belirtir.

Bu cümle sınav bakımından temel ilkedir; işçi izin yerine para almak istediğini söylese bile iş ilişkisi devam ederken izin kullandırma yükümlülüğü ortadan kalkmaz.

İzin ücretinin paraya dönüşmesi, kural olarak iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kullanılmayan izin süreleri için gündeme gelir.

Bu nedenle yıllık izin, çalışma süresince dinlenme olarak kullanılacak bir haktır; sona erme halinde ise kullanılmamış kısmı ücret alacağına dönüşür.

Hak kazanmanın temel koşulu, işçinin işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olmasıdır.

Deneme süresi hesaba katılır; çünkü kanun bir yıllık hizmet süresini iş ilişkisinin başlangıcından itibaren ele alır.

Bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık ücretli izne ilişkin hükümler uygulanmaz.

Bu istisna sınavlarda sıklıkla karıştırılır; her kısa süreli çalışma değil, niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işi kapsam dışındadır.

Hizmet süresi hesabında işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir.

Ayrıca işverenin İş Kanunu kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçinin, aynı işverenin bu kanun kapsamına girmeyen işyerlerinde geçirdiği süreler de hesaba katılır.

Aynı bakanlığa bağlı işyerleri, aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerleri ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile özel kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlarda geçen sürelerin de hesapta dikkate alınması öngörülmüştür.

Bu hükümler, izin hakkının sadece tek fiziksel işyerine bağlı olmadığını gösterir.

Sınav sorusunda işçi aynı işverenin farklı şubelerinde çalışmışsa, sürelerin ayrı ayrı sıfırlanacağı düşünülmemelidir.

Yıllık izin süreleri hizmet süresine göre asgari olarak belirlenir.

Bir yıldan beş yıla kadar, beş yıl dahil hizmeti olan işçiye en az on dört gün; beş yıldan fazla ve on beş yıldan az hizmeti olan işçiye en az yirmi gün; on beş yıl dahil ve daha fazla hizmeti olan işçiye en az yirmi altı gün izin verilir.

Yer altı işlerinde çalışanların yıllık ücretli izin süreleri dörder gün artırılır.

On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık izin süresi yirmi günden az olamaz.

Bu yaş koruması hizmet süresi az olan işçiler bakımından özellikle önemlidir.

Örneğin bir yılını doldurmuş on sekiz yaşındaki işçiye sırf hizmeti kısa diye on dört gün izin verilmesi kanuni alt sınıra uymaz; yirmi günlük özel asgari süre uygulanır.

İş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile bu süreler artırılabilir, fakat azaltılamaz.

Bir yıllık hizmet süresinin hesabında bazı süreler çalışılmış gibi sayılır.

İşçinin kaza veya hastalık nedeniyle işe gidemediği günlerin kanundaki sınırlar içinde kalan kısmı, kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası çalıştırılmadıkları günler, muvazzaf askerlik dışında manevra veya kanuni ödev nedeniyle işe gidilemeyen günlerin yılda doksan günü aşmayan kısmı, zorlayıcı sebeple işyerinde işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi halinde on beş güne kadar olan süre, çalışma süresinden sayılan haller, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri, ilgili özel izin süreleri, işveren tarafından verilen diğer izinler, kısa çalışma süreleri ve daha önce kullandırılmış yıllık ücretli izin süresi hesaba katılır.

Bu liste, işçinin fiilen çalışmadığı her günün otomatik olarak dışlanmayacağını gösterir.

Sınavlarda “çalışılmayan günler izin hesabında dikkate alınmaz” gibi genellemelere dikkat edilmelidir.

Kanun, bir yıllık süre içinde çalışılmış sayılmayan sebeplerle devamın kesilmesi halinde bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresinin ekleneceğini ve izin hakkının doğacağı tarihin gelecek hizmet yılına kayacağını düzenler.

İşçi her hizmet yılına karşılık yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.

İznin uygulanmasında ana kural, yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünememesidir.

İzin, kanunda gösterilen süreler içinde sürekli şekilde verilmelidir.

Ancak tarafların anlaşmasıyla izin süreleri, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir.

Bu düzenleme hem işçinin dinlenme amacını korur hem de uygulamada parçalı kullanım ihtiyacına sınırlı bir esneklik tanır.

İşveren tarafından yıl içinde verilmiş diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme izinleri ya da hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.

İzin dönemine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri, yıllık izin günlerinden düşülerek tüketilmiş kabul edilmez.

Bu nokta pratik sınav sorularında gün hesabı yaptırmak için kullanılır.

İşçi iznini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecekse, istemde bulunması ve bu durumu belgelemesi şartıyla gidiş ve dönüşte yolda geçecek süre için işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır.

İşveren ayrıca işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Alt işveren işçileri bakımından özel bir güvence vardır.

Alt işvereni değiştiği halde aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçilerin yıllık ücretli izin süresi aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır.

Asıl işveren, alt işveren işçilerinin hak kazandıkları yıllık izinlerin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür; alt işveren de izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermelidir.

Bu hüküm, alt işveren değişiklikleriyle izin hakkının fiilen eritilmesini önlemeye yöneliktir.

Yıllık izin ücreti, izin başlamadan önce peşin ödenir veya avans olarak verilir.

Ücret günlük, haftalık veya aylık belirli bir ücret değil de akort, komisyon, kara katılma veya yüzde usulü gibi değişken nitelikteyse, izin ücreti son bir yıllık fiili çalışma kazanç ortalaması üzerinden hesaplanır.

Son bir yıl içinde ücret zammı yapılmışsa hesap, işçinin izne çıktığı ayın başı ile zammın yapıldığı tarih arasındaki ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesiyle yapılır.

Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde izin ücreti yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından ödenir.

İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.