Akdeniz Bölgesi Konu Anlatımı

Bölgeyi Tanıtan Temel Özellikler

Akdeniz Bölgesi, Türkiye’nin güneyinde iklim, yer şekilleri ve ekonomik faaliyetlerin birbirini açık biçimde tamamladığı bölgelerden biridir.

Kaynakta bölge için yaz süresinin en uzun yaşandığı, karstik arazinin en yaygın olduğu, göl sayısının en fazla bulunduğu, yazların sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı geçtiği ve seracılığın en yaygın olduğu belirtilir.

Bu maddeler ayrı ayrı ezberlenebilir; fakat asıl öğretici yol, aralarındaki bağı kurmaktır.

Uzun yaz ve ılık kışlar tarımda ürün desenini, seracılığı ve kıyı turizmini destekler.

Karstik arazi ise hem göller hem de vadiler ve platolar üzerinden bölgenin fiziki kimliğini belirler.

Bölge iki bölüme ayrılır: Antalya Bölümü ve Adana Bölümü.

Bu ayrım, Akdeniz kıyıları boyunca uzanan bölgenin tek parça gibi görünmesine rağmen kendi içinde farklı ovalar, platolar ve dağ sistemleri barındırdığını hatırlatır.

Çukurova ve Silifke gibi delta ovaları, Antalya çevresindeki kıyı düzlüğü ovaları, Teke ve Taşeli platoları ve Toros dağ sistemi aynı bölgesel çerçevede değerlendirilir.

Toroslar ve Kıyıya Paralel Uzanış

Kaynakta Akdeniz Bölgesi’nin büyük bölümünü Toros Dağları’nın kapladığı belirtilir.

Torosların batı ve orta kesimleri bu bölgede yer alır.

Batı Toroslar içinde Beydağları, Akdağlar, Sultan Dağları, Dedegöl Dağları ve Geyik Dağları; Orta Toroslar içinde Bolkar, Aladağlar, Tahtalı ve Binboğa dağları sayılır.

Ayrıca bölgede Toros kıvrım dağları arasında Amanos kırık dağları bulunur.

Türkiye’nin genel yer şekilleri anlatımında Akdeniz ve Karadeniz’de dağların kıyıya paralel uzanmasının sonuçları açıklanır.

Bu uzanış kıyı girinti çıkıntısını azaltır, kıyı derinliğini artırır, kıta sahanlığını daraltır, doğal liman ve delta oluşumunu sınırlar, falezleri artırır ve kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırır.

Ulaşımın geçitlerle sağlanması, bölgenin kıyı-iç kesim ayrımını güçlendirir.

Aynı nedenle kıyı ile iç kesim arasında iklim farkı fazladır ve yamaç yağışları görülebilir.

Akdeniz’i doğru anlamak için Torosların yalnızca dağ adı olmadığını, bölgenin ulaşım ve iklim düzenini belirleyen temel unsur olduğunu görmek gerekir.

Karstik Arazi, Göller ve Vadiler

Akdeniz Bölgesi’nin en güçlü fiziki ayırt edicilerinden biri karstik arazidir.

Kaynakta karstik arazinin en yaygın olduğu bölge olarak Akdeniz verilir.

Karstik kayaçlar, Türkiye’nin genel yer şekilleri bölümünde kireç taşı, alçı taşı ve kaya tuzu gibi örneklerle anılır.

Akdeniz’de özellikle Batı Toroslar’da karstik kaynakların yaygın olduğu, bu kaynakların sularının soğuk ve kireçli olduğu belirtilir.

Göl sayısının en fazla olduğu bölgenin Akdeniz olması da karstik yapı ile birlikte düşünülmelidir.

Kaynakta karstik göller arasında Salda, Suğla, Kestel, Avlan, Kovada ve Obruk Platosu’ndaki Kızılören obruk gölü örnekleri verilir.

Ayrıca Göller Yöresi kapalı havzası başlıca kapalı havzalar arasında sayılır.

Akdeniz’in göl sayısı bakımından öne çıkması, öğrencilerin bazen Doğu Anadolu’daki Van Gölü büyüklüğüyle karıştırdığı bir noktadır.

Van Gölü en büyük göl olabilir; fakat göl sayısının en fazla olduğu bölge bilgisi Akdeniz’e aittir.

Akarsu aşındırma şekilleri içinde karstik alanlarda kanyon vadilerin Akdeniz Bölgesi’nde görüldüğü belirtilir.

Göksu üzerinde çok sayıda kanyon bulunduğu bilgisi de Akdeniz akarsuları başlığı altında yer alır.

Manavgat ve Göksu gibi bazı Akdeniz’e dökülen akarsuların karstik kaynaklarla beslenmesi, bölgenin yer altı suyu ve akarsu rejimi açısından da karstik temele sahip olduğunu gösterir.

Ovalar ve Tarım Olanakları

Akdeniz Bölgesi’nde Çukurova ve Silifke ovaları delta ovaları arasında verilir.

Delta ovaları, akarsuların taşıdığı alüvyonların kıyıda birikmesiyle oluşur ve tarım açısından verimli alanlardır.

Kaynak ayrıca Köyceğiz, Antalya, Serik ve Dalaman gibi kıyı düzlüğü ovalarını da sayar.

Akdeniz ve Ege kıyı ovalarında sıcaklık yüksek olduğu için yılda iki üç ürün alınabileceği bilgisi, bölgenin tarımsal üretim potansiyelini açıklar.

Bölgenin iklimi yazın sıcak ve kurak, kışın ılık ve yağışlıdır.

Bu iklim, bazı ürünlerin bölgeyle özdeşleşmesini sağlar.

Turunçgiller kış mevsiminin ılık geçtiği yörelerde yetişir ve üretimde birinci bölge Akdeniz’dir.

Muz, tropikal iklim bitkisi olarak Akdeniz kıyılarında yetiştirilebilir; tarımı daha çok Alanya-Anamur arasında gelişmiştir.

Soya fasulyesi ve yer fıstığı üretiminde de Akdeniz birinci sırada verilir.

Zeytin ise Akdeniz iklim bitkisi olmakla birlikte kaynakta Akdeniz Bölgesi’nde tarımının fazla gelişmediği, daha fazla gelir getiren ürünlere öncelik verildiği belirtilir.

Bu ayrıntı, “Akdeniz iklimi var, o hâlde zeytin mutlaka Akdeniz’de birinci olur” şeklindeki hatalı genellemeyi önler.

Seracılık, Turizm ve Hayvancılık

Seracılığın en yaygın olduğu bölge Akdeniz’dir.

Bunun nedeni kaynakta verilen iklim özellikleriyle açıklanabilir: yaz mevsimi uzun, kışlar ılık ve yağışlıdır.

Kış ılıklığı, tarım faaliyetlerinin yıl içine yayılmasını kolaylaştırır.

Aynı iklim koşulları deniz turizmini de destekler.

Kaynakta Akdeniz Bölgesi’nin geniş kıyılara sahip olması ve yaz mevsiminin uzun sürmesinin turizm faaliyetlerini geliştirdiği belirtilir.

Değerlendirme sorularında da yazların uzun sürmesi, doğal ve tarihî güzellikler, deniz suyu sıcaklığının yüksek olması ve güzel plajlar turizmle ilişkilendirilir.

Hayvancılıkta bölgenin ayırt edici bilgisi kıl keçisidir.

Kaynak, kıl keçisinin Akdeniz Bölgesi’nde bulunduğunu belirtir.

Bu bilgi, bölgenin dağlık ve maki-orman ilişkili alanlarıyla uyumlu biçimde düşünülebilir.

Ancak kaynak düzeyinde güvenli ifade, kıl keçisinin Akdeniz’le eşleştirilmesidir.

Platolar ve Seyrek Nüfuslu Karstik Alanlar

Akdeniz Bölgesi platoları Teke ve Taşeli olarak verilir.

Kaynak, Teke ve Taşeli platolarının karstik arazi yapıları nedeniyle tarımda kullanılmayan, Türkiye’nin seyrek nüfuslu platoları arasında olduğunu belirtir.

Bu bilgi, bölgedeki kıyı ovalarıyla karstik plato alanlarını ayırmayı sağlar.

Çukurova gibi alüvyal ovalar verimli tarım alanlarıyken, Teke ve Taşeli platoları karstik yapı nedeniyle tarım açısından sınırlıdır.

Aynı bölgede hem verimli kıyı ovaları hem de seyrek nüfuslu karstik platolar bulunabilir.

Akdeniz’de volkanik dağ bulunmadığı, fakat Hatay Hassa çevresinde volkanik arazilerin yer aldığı kaynakta uyarı olarak verilir.

Bu ayrım önemlidir: bölge volkanik dağlarıyla değil, Torosları ve karstik yapısıyla tanınır.

Doğu Anadolu’daki Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut gibi volkanik dağlarla Akdeniz karıştırılmamalıdır.

Bölgeyi Karşılaştırarak Öğrenme

Akdeniz’i diğer bölgelerden ayıran anahtarlar şunlardır: uzun yaz, sıcak-kurak yaz ve ılık-yağışlı kış, seracılık, karstik arazi, göl sayısı, Toroslar, Teke-Taşeli platoları, kanyon vadiler, turunçgil ve muz tarımı, kıyı turizmi.