İç Anadolu Bölgesi Konu Anlatımı

İç Anadolu’nun Temel Çerçevesi

İç Anadolu Bölgesi, Türkiye’nin yüz ölçümü bakımından ikinci büyük bölgesi olarak tanıtılır.

Bölgenin ayırt edici kimliği geniş platolar, geniş ovalar, düşük yağış, bozkır bitki örtüsü ve koyun yetiştiriciliği çevresinde kurulur.

Kaynakta İç Anadolu için yıllık yağış miktarının en az olduğu bölge, bitki örtüsü çeşitliliğinin en az olduğu bölge ve plato ile ovaların en geniş yer kapladığı bölge bilgileri birlikte verilir.

Bu üç madde, bölgenin fiziki ve ekonomik mantığını açıklar.

Yağış azlığı bitki örtüsünü sınırlar; bozkırların genişliği koyun yetiştiriciliğini destekler; geniş ve sade yüzeyler tarım ve ulaşım açısından avantaj sağlar.

Bölge dört bölüme ayrılır: Yukarı Kızılırmak Bölümü, Orta Kızılırmak Bölümü, Konya Bölümü ve Yukarı Sakarya Bölümü.

Bu bölüm adları, İç Anadolu’nun yalnızca tek bir ova ya da tek bir şehirden ibaret olmadığını; geniş bir iç bölge sistemi olduğunu gösterir.

Plato ve Ova Bölgesi

Türkiye bölgelerinin yüzey şekilleri karşılaştırmasında İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’nun ortalama yükseltiye ve sade yüzey şekillerine sahip bölgeler olduğu belirtilir.

Ancak İç Anadolu’nun asıl ayırt edici tarafı, plato bakımından en zengin bölge olmasıdır.

Kaynakta İç Anadolu platoları Haymana, Uzunyayla, Cihanbeyli, Obruk ve Bozok olarak sıralanır.

Bu platolar, akarsularla parçalanmış ve çevresine göre yüksekte kalan hafif dalgalı düzlüklerdir.

Türkiye platolarındaki ekonomik faaliyetler açıklanırken İç Anadolu platolarında karasal iklim ve bozkır bitki örtüsü nedeniyle koyun yetiştiriciliği ve tahıl ürünleri yapıldığı belirtilir.

Bu bilgi, bölgenin ekonomik kimliğini ezberden çıkarıp yüzey şekilleri ve iklimle ilişkilendirir.

Plato genişliği, bölgeyi Doğu Anadolu’daki yüksek ve sert plato alanlarından ayırır; Doğu Anadolu platoları geniş meralarla büyükbaş hayvancılığa bağlanırken, İç Anadolu platoları bozkır ve tahıl-koyun ilişkisiyle öne çıkar.

İç Anadolu ovaları da kaynakta Ankara, Kayseri, Aksaray, Çubuk, Eskişehir, Develi ve Konya ovaları olarak verilir.

Ovalar yer altı suları bakımından zengin, alüvyonlarla kaplı ve tarım ile yerleşme açısından önemli alanlardır.

İç Anadolu’nun geniş ovaları, bölgede tarımın ve tarıma dayalı sanayinin gelişmesini destekler.

Değerlendirme sorularında İç Anadolu’nun geniş ova ve platolara sahip olması, karasal iklim görülmesi ve un, makarna, bisküvi fabrikalarının bulunması birlikte verilerek tahıl üretimi ve tarıma dayalı sanayiyle ilişkilendirilir.

Kuraklık, Bozkır ve Rüzgâr Şekilleri

İç Anadolu, yıllık yağış miktarının en az olduğu bölgedir.

Bu bilgi, bitki örtüsü çeşitliliğinin azlığıyla doğrudan bağlantılıdır.

Kaynakta bozkır, ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz kuraklığıyla sararan kısa boylu ot toplulukları olarak açıklanır; İç Anadolu bozkırların görüldüğü başlıca alanlar arasında sayılır.

Bozkırların altında kahverengi ve kestane renkli bozkır topraklarının geliştiği bilgisi de kaynakta yer alır.

Yarı kurak alanlarda yağış azlığı, bitki örtüsünün cılız olması ve rüzgâr etkisiyle çeşitli şekiller oluşur.

İç Anadolu’da Tuz Gölü, Konya Karapınar çevresi, Nevşehir ve Aksaray, rüzgârların oluşturduğu yeryüzü şekillerinin en çok görüldüğü alanlar arasında verilir.

Bu nedenle İç Anadolu sorularında rüzgâr şekilleri, kuraklık ve cılız bitki örtüsü birlikte düşünülmelidir.

Akarsu aşındırma şekillerinden kırgıbayırın en çok İç Anadolu’da görüldüğü belirtilir.

Peribacaları ise bitki örtüsünün olmadığı tüflerle kaplı volkanik arazilerde sel suları ve akarsuların aşındırmasıyla oluşur; Nevşehir, Ürgüp ve Göreme çevresi, yani Kapadokya, bu şekillerin yaygın olduğu alandır.

Bu bilgi İç Anadolu’nun sadece sade ova ve platolardan oluşmadığını, özel aşınım şekilleri bakımından da önemli olduğunu gösterir.

Dağlar, Volkanik Yapı ve Göller

İç Anadolu Bölgesi dağları arasında Sivrihisar, Sündiken, Elmadağ, Yıldız Dağı ve Tecer Dağları sayılır.

Ayrıca Erciyes, Melendiz, Hasan, Karacadağ ve Karadağ volkanik dağları bölgede bulunur.

Türkiye’de volkanik arazilerin en yaygın olduğu bölge Doğu Anadolu’dur; onu İç Anadolu izler.

Bu yüzden İç Anadolu, volkanik şekiller ve Kapadokya bağlantısıyla öğrenilmelidir.

Göller ve havzalar konusunda da İç Anadolu önemlidir.

Başlıca kapalı havzalar arasında Konya Kapalı Havzası ve Tuz Gölü Kapalı Havzası yer alır.

Tuz Gölü, tektonik göller arasında da anılır.

Obruk Platosu’ndaki Kızılören obruk gölü karstik göllere örnek verilir.

Bu bilgiler, bölgenin kuraklık ve kapalı havza karakterini tamamlar.

Kapalı havza, sularını denize ulaştıramayan havzadır; İç Anadolu’nun kurak ve içte kalmış yapısı bu havza tipinin anlaşılmasına yardım eder.

Tarım Ürünleri ve Ekonomik Faaliyetler

İç Anadolu’nun tarımsal kimliği, geniş düz alanlar ile karasal iklim koşullarının birleşimiyle açıklanır.

Kaynakta şekerpancarının en çok İç Anadolu’da üretildiği belirtilir.

Patatesin en fazla tarımının İç Anadolu’da yapıldığı, mısır üretiminin en fazla İç Anadolu’da gerçekleştiği ve çavdarda İç Anadolu’nun birinci olduğu da verilir.

Buğday için kaynak “en çok üretilen tarım ürünü” ve yaz sıcaklığı isteyen ürün bilgisini verir; bölgesel değerlendirme sorusunda İç Anadolu’nun tahıl üretimi yaptığı sonucuna ulaşılır.

Makineleşme, yer şekillerinin elverişli olduğu alanlarda verimi artırır.

İç Anadolu’nun geniş ova ve plato yüzeyleri, dağlık bölgelerle karşılaştırıldığında makine kullanımına daha uygundur.

Bu durum tarımsal üretim ve tarıma dayalı sanayi için zemin oluşturur.

Un, makarna ve bisküvi fabrikaları örneği, tahıl üretiminin sanayiye dönüşmesini gösterir.

Hayvancılıkta İç Anadolu’nun en güçlü bilgisi koyundur.

Kaynak, en fazla koyun yetiştiren bölgenin bozkırların geniş alan kaplamasından dolayı İç Anadolu olduğunu belirtir.

Tiftik keçisinin İç Anadolu’da bulunduğu da hayvancılık dağılışında ek bir ayrıntıdır.

Böylece bitki örtüsü, yağış ve hayvancılık tek zincirde birleşir: az yağış bozkırı, bozkır koyunu destekler.

Diğer Bölgelerden Ayırma

İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ile sade yüzey şekilleri bakımından benzerlik gösterse de ayırt edici yönleri farklıdır.

Güneydoğu Anadolu yüz ölçümü en küçük, yaz sıcaklığı en yüksek, doğal gölü olmayan ve petrol-fosfat ile hidroelektrik üretiminde öne çıkan bölgedir.

İç Anadolu ise yüz ölçümü bakımından ikinci büyük, yağışı en az, plato ve ovaları en geniş, koyun yetiştiriciliği ve tahıl bağlantısı güçlü bölgedir.

Doğu Anadolu, İç Anadolu’ya göre daha yüksek ve engebelidir; volkanik arazilerin en yaygın olduğu bölgedir ve büyükbaş hayvancılık Erzurum-Kars çevresinde gelişmiştir.