Türkiye'de Göçler Konu Anlatımı

Türkiye’de göçler, beşerî coğrafyanın nüfus, yerleşme ve ekonomi konularını birbirine bağlayan ana başlıklarından biridir.

Göç, insanların bulundukları yerden başka bir yere geçici ya da sürekli olarak taşınmasıdır.

Bu tanımda iki unsur önemlidir: Yer değiştirme vardır ve bu yer değiştirme kısa süreli de kalıcı da olabilir.

Göç eden kişiler göçmen olarak adlandırılır.

Türkiye’de göçlerin genel yönü uzun süre kırsal alanlardan kentlere doğru olmuştur.

Bunun yanında iç kesimlerden kıyılara, doğudan batıya doğru yoğunlaşan hareketler de görülür.

Bu yön, ülke içinde ekonomik olanakların, hizmetlerin, sanayinin, ulaşımın ve tarımsal verimliliğin her yerde aynı olmamasıyla açıklanır.

İç göç, ülke sınırları içinde yapılan göçtür.

Niğde’den Ankara’ya taşınan bir ailenin hareketi buna örnek verilebilir.

İç göçte ülkenin toplam nüfusu değişmez; değişen, nüfusun ülke içindeki dağılışıdır.

Bu ayrım sınavlarda sık karıştırılır.

Bir il göç alırken başka bir il göç verebilir, fakat ülke nüfusunun toplamı sadece bu hareket yüzünden artmaz ya da azalmaz.

İç göçün sonuçları özellikle şehirlerde görülür.

Göç alan kentlerin nüfusu hızla büyürken, göç veren kırsal alanlarda üretici nüfus azalabilir.

Bu nedenle iç göç, hem kentleşme sorunlarını hem de kırsal alanların zayıflamasını birlikte doğurabilir.

Kırsaldan kente göçün nedenleri itici ve çekici faktörlerle açıklanır.

Çekici faktörler, gidilen yerde insanları kendine çeken olanaklardır.

Kentlerde iş imkanlarının fazla olması, sağlık ve eğitim hizmetlerinin gelişmişliği, ihtiyaçlara daha kolay ulaşılması ve sanayi ile hizmet sektörünün çeşitlenmesi bu gruba girer.

İtici faktörler ise bulunulan yeri yaşamak ve geçinmek açısından zorlaştıran nedenlerdir.

Kırsal alanlarda tarım arazilerinin küçük ve parçalı olması, ailelerin geçimini zorlaştırabilir.

Tarımda makineleşme insan gücüne duyulan ihtiyacı azaltarak işsizliği artırabilir.

Erozyon toprağı verimsizleştirir, iklim ve yer şekilleri bazı ekonomik faaliyetleri sınırlar.

Doğal afetler, güvenlik sorunları ve sosyal çatışmalar da göçü hızlandırabilir.

İç göçler süreklilik bakımından sürekli ve mevsimlik göçler olarak ayrılır.

Sürekli göçte insanlar gittikleri yerde kalıcı olarak yaşamaya başlar.

Bu tür göçler genellikle büyük yerleşim merkezlerine yönelir.

Kırsalda geçim sıkıntısı, eğitim olanaklarının yetersizliği, kentlerde sanayi ve hizmetlerin gelişmiş olması sürekli göçü güçlendirir.

Bazı durumlarda kişi önce yakın bir merkeze, sonra daha büyük bir şehre gider; bu kademeli göç olarak adlandırılır.

Türkiye’de son yıllarda şehirden şehre göçün de önem kazanması, göçün yalnızca köyden büyük kente doğru tek çizgili bir süreç olmadığını gösterir.

Mevsimlik göç, yılın belirli dönemlerinde çalışma amacıyla yapılan geçici yer değiştirmedir.

Tarım sezonunda Çukurova’ya pamuk hasadı için gidilmesi, Ordu ve Giresun’da fındık, Niğde ve Afyon’da patates toplama işçiliği, Akdeniz ve Ege kıyılarında turizm tesislerinde çalışma, büyükşehirlerde inşaat işçiliği bu gruba örnek verilir.

Hayvanların daha iyi otlatılabilmesi için yaylalara çıkılması da mevsimlik hareket içinde değerlendirilir.

Bu örneklerde kalıcılık değil, dönemsellik belirleyicidir.

Bu nedenle sınavda aynı kişinin yılın belli aylarında yer değiştirmesi, dış göç ya da sürekli göç değil, mevsimlik iç göç olarak yorumlanmalıdır.

Dış göç, Türkiye’den başka ülkelere ya da başka ülkelerden Türkiye’ye yapılan göçtür.

Kaynak, Türkiye’den yurt dışına göçlerin büyük bölümünün 1960’tan sonra Avrupa ülkelerine yöneldiğini belirtir.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’da iş gücü ihtiyacının artması bu hareketi desteklemiştir.

Almanya başta olmak üzere Fransa, Hollanda, İngiltere, Avusturya ve Belçika önemli örneklerdir.

1980’den sonra Kuzey Afrika ve Arap ülkelerine, 1990’da Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’ne işçi göçleri artmıştır.

Nitelikli nüfusun başka ülkelere gitmesi beyin göçü olarak açıklanır; bu, göç veren ülke açısından insan sermayesi kaybı anlamına gelir.

Türkiye aynı zamanda dış göç alan bir ülkedir.

Savaş, baskı, etnik sorunlar, sınır değişiklikleri, ekonomik nedenler, doğal afetler ve nüfus mübadelesi dış göçün nedenleri arasında sayılır.

Lozan Antlaşması’na bağlı nüfus mübadelesiyle Yunanistan’dan Türk nüfusun gelmesi, İran’daki rejim değişikliği, Afganistan’ın işgali, Bulgaristan’daki baskıcı politikalar, İran-Irak Savaşı, Yugoslavya ve Kosova’daki çatışmalar ile Suriye’de 2011’de başlayan iç savaş bu kapsamda kaynakta verilen örneklerdir.

Bu örnekleri ezberlemekten çok, her birinin siyasi, askerî veya anlaşmaya bağlı göç nedenleriyle ilişkisini kurmak öğrenmeyi kolaylaştırır.

Göçün mekânsal etkileri göç alan ve göç veren yerlerde farklı görünür.

Göç alan şehirlerde altyapı yetersizliği, trafik yoğunluğu, konut sıkıntısı, plansız şehirleşme, gecekondu alanları, hava ve gürültü kirliliği, verimli tarım alanlarının ya da ormanların yerleşmeye açılması, kültürel uyum sorunları ve suç oranlarında artış görülebilir.

Buna karşılık sosyal ve kültürel çeşitlilik artar, yeni iş gücü ortaya çıkar ve bazı göçmenlerin niteliklerinden yararlanılabilir.

Göç veren yerlerde ise tarım ve hayvancılık üretimi azalabilir, kamu yatırımları kullanılmaz hale gelebilir, nüfus artış hızı yavaşlayabilir, boş evler harap olabilir, kullanılmayan tarım alanları erozyonla verimsizleşebilir ve nitelikli iş gücü açığı doğabilir.

Bu yüzden göç, yalnızca insanların hareketi değil, mekanın ekonomik ve sosyal işleyişinin değişmesidir.

Göçlerin yönünü bölgesel olarak okumak da sınavda önemlidir.

Kaynak, net göç hızı bölge bazında düşünüldüğünde Marmara ve Ege’nin en çok göç alan bölgeler arasında bulunduğunu; Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz’in ise göç veren bölgeler arasında yer aldığını belirtir.

Bu dağılışın arkasında sanayi, ticaret, hizmetler, ulaşım, eğitim ve tarımsal koşullar bulunur.

Marmara ve Ege’de iş alanlarının çeşitlenmesi çekiciliği artırırken, dağlık yapı, tarım alanlarının parçalı olması, ulaşım güçlüğü veya ekonomik faaliyetlerin sınırlılığı göç verme eğilimini güçlendirebilir.

Bu nedenle göç sorularında harita üzerindeki yön, çoğu zaman gelişmişlik ve istihdam farkıyla ilişkilidir.

Göçü önlemeye dönük tedbirler de neden-sonuç ilişkisini anlamaya yardım eder.

Kaynakta kırsal yerlerde hizmet sektörünün geliştirilmesi, kırsal sanayi kolları için projeler üretilmesi, tarım alanlarında verimliliğin artırılması, endüstri değeri yüksek tarım ürünlerinin desteklenmesi, besi ve ahır hayvancılığının yaygınlaştırılması gibi önlemler vurgulanır.

Bu önerilerin ortak noktası, insanları yalnızca yerinde tutma isteği değil, yaşadıkları yerde geçim imkanını güçlendirme amacıdır.