Türkiye'de Ticaret Konu Anlatımı

Türkiye’de ticaret, ülkenin farklı yerlerinde üretilen mal ve hizmetlerin tüketiciye ulaştırılmasıyla oluşan ekonomik ağdır.

Ticaret yalnızca mağazada yapılan alışveriş değildir; ham ya da işlenmiş malların, hizmetlerin, yiyecek ve içeceklerin kazanç amacıyla alım satımı ve değiş tokuşunu kapsar.

Bu yüzden coğrafya sorularında ticaret, üretim alanları, ulaşım olanakları, nüfus yoğunluğu, tüketim merkezleri ve dış bağlantılarla birlikte düşünülmelidir.

Konunun ana iskeleti iç ticaret ve dış ticaret ayrımıdır.

İç ticaret ülke sınırları içinde gerçekleşen alışverişi, dış ticaret ise ülkeler arasındaki mal alım satımını anlatır.

İç ticaretin temel nedeni Türkiye’de üretim koşullarının bölgeden bölgeye değişmesidir.

Kıyı kesimlerde sanayi bitkileri, meyve ve sebze üretimi öne çıkarken, iç bölgelerde tahıl tarımı daha belirgindir.

Bu farklılıkların ortaya çıkmasında iklim ve yer şekilleri etkilidir.

Hayvancılıkta da benzer bir dağılış vardır: Doğu ve Kuzey Anadolu’da büyükbaş hayvancılık, Orta ve Güneydoğu Anadolu’da küçükbaş hayvancılık, kıyılarda balıkçılık önem kazanır.

Kümes hayvancılığı, arıcılık ve ipek böcekçiliği de ticarete konu olan diğer faaliyetlerdir.

Bir bölgede üretilen ürün başka bir bölgede tüketildiği için bu farklılıklar iç ticareti canlı tutar.

Türkiye’nin yer altı kaynakları da ticaretin parçasıdır.

Bor rezervi bakımından güçlü konum, borun önemli bölümünün ihraç edilmesiyle ticari değer kazanır.

Demir-çelik üretiminde İskenderun, Karabük ve Ereğli; alüminyumda Seydişehir; bakırda Samsun; tuzda Konya; mermerde Afyon; lületaşında Eskişehir; taş kömüründe Zonguldak ayırt edici örneklerdir.

Batman, Mersin, İzmir, Kırıkkale ve İzmit petrol arıtma rafinerileriyle bilinir.

Bu örneklerde ezberlenmesi gereken şey yalnızca il adı değil, ilin hangi ürün ya da sanayi koluyla ticaret ağında yer tuttuğudur.

İç ticaret merkezleri birkaç grupta toplanır.

İstanbul, İzmir, Ankara, Adana, Bursa ve Gaziantep gibi büyükşehirler hem üretim hem tüketim merkezi oldukları için geniş etki alanına sahiptir.

Bu iller dış alım ve dış satımla gelen malların ülke içine dağıtılmasında da önemlidir; İstanbul iç ticarette özellikle büyük paya sahiptir.

Sanayi bölgeleri, maden rezervleri ya da büyük sanayi tesisleriyle ticaret üretir; Zonguldak kömür havzası ve Adapazarı çevresi bu mantıkla düşünülür.

Küçük ve orta büyüklükteki şehirler, büyük şehirlerden gelen malları çevre illere dağıtır.

Trabzon, Samsun, Konya, Kayseri, Malatya, Erzurum, Gaziantep, Şanlıurfa ve Diyarbakır bu tür bölgesel ticaret merkezlerine örnektir.

Turistik kent ve kasabalar iç ticarette tüketim yönüyle öne çıkar.

Antalya, Bodrum, Çeşme, Fethiye, Kuşadası ve Bozcaada özellikle turizm sezonunda yerli ve yabancı turistlerin tüketim alanı hâline gelir.

Pazar, panayır ve fuar ayrımı da sınav için önemlidir.

Pazarlar çeşitli mal ve hizmetlerin alınıp satıldığı yerlerdir.

Panayırlar yılın belli zamanlarında kurulan geçici sergi ve alışveriş alanlarıdır.

Fuarlar ise çoğu zaman kitap, mobilya, züccaciye gibi belirli ürün gruplarında üretici ile tüketiciyi buluşturur.

Bu üç kavram yakın görünse de süre, amaç ve örgütlenme bakımından ayrılır.

E-ticaret, elektronik araçlar ve açık ya da kapalı elektronik ağlar üzerinden üretim, tanıtım ve ticari işlerin yürütülmesidir.

Bilgisayar, internet, faks, sabit ya da mobil telefon ve elektronik veri transferi araçları bu yapının parçalarıdır.

E-ticaretin hacmini artıran nedenler arasında nüfus artışı, ödeme sistemlerinin gelişmesi, bilgisayar ve akıllı telefon kullanımının yaygınlaşması, genel ağ kullanımının artması, elektronik reklam yöntemlerinin çeşitlenmesi, önyargıların azalması, güvenlik tedbirlerinin güçlenmesi ve yasal düzenlemeler bulunur.

Bu başlıkta güvenlik ayrı bir anahtar bilgidir; elektronik pazarlarda alıcıyla uzun süreli ve sağlıklı ilişki kurmanın yolu güven alanı oluşturmaktır.

Anadolu’nun tarihî ticaret yolları, Türkiye’nin ticari konumunu geçmişle ilişkilendirir.

Eski dönemlerde ticaretin yönü büyük ölçüde doğudan batıya doğru gelişmiş, Çin, Hindistan ve Doğu medeniyetlerinde üretilen ürünler Avrupa’ya kervanlarla taşınmıştır.

İpek Yolu Çin’in Xian kentinden başlayıp Orta Asya üzerinden farklı kollara ayrılmış; güney güzergâhı İran’dan Anadolu’ya ulaşarak Bursa Koza Han’a kadar gelmiştir.

Bu yol ipek, porselen, kâğıt, baharat ve değerli mücevherlerin taşınmasını sağlarken kültürler arası alışverişi de geliştirmiştir.

Baharat Yolu ise Uzak Doğu baharatlarını Orta Doğu ve Doğu Akdeniz üzerinden Anadolu’ya bağlayan diğer önemli yoldur.

Dış ticaret, ülkeler arasında yapılan ticarettir.

Mal satma işlemi ihracat ya da dış satım, mal alma işlemi ithalat ya da dış alım olarak adlandırılır.

İthalat giderleri ihracat gelirlerinden fazla olduğunda dış ticaret açığı, ihracat geliri ithalat giderinden fazla olduğunda dış ticaret fazlası oluşur.

Dış ticaret dengesi ise dış satımdan elde edilen gelir ile dış alıma yapılan gider arasındaki ilişkidir.

Türkiye’nin dış ticaretinde dış alım payı dış satımdan fazla olduğu için giderlerin gelirlerden fazla olması temel bilgidir.

Tarım ürünleri dış satımda yer alsa da payı azalmaktadır; pamuk, üzüm, incir, fındık, zeytin, sebze, meyve ve baklagiller dış pazarlara konu olur.

Krom, bakır, bor, tuz, mermer ve kurşun da ihraç edilen madenler arasındadır.

Dış ticaret ürün grupları yorumlanırken tablo mantığıyla düşünmek gerekir.

2017 verilerinde ihracatta elektrikli cihazlar ve ürünler, makineler, motorlu taşıtlar ile yedek parçaları önemli paya sahiptir.

Motorlu kara taşıtları, makineler, kıymetli ya da yarı kıymetli taşlar, örme ve örülmemiş giyim eşyası, demir-çelik, demir veya çelikten eşya ve plastik ürünleri dış satımda öne çıkar.

Dış alımda ise fosil yakıtlar ve yağlar, makineler ve mekanik cihazlar, elektrikli makineler, kıymetli taşlar, motorlu kara taşıtları, demir-çelik, plastikler, optik ve tıbbi cihazlar ile alüminyum ürünleri görülür.

Bu tablo, Türkiye’nin enerji ve ara malı ihtiyacının dış alımda önemli yer tuttuğunu gösteren sınav ipucudur.

Ülkelerle ticaret bilgisinde 2017 verilerine göre Türkiye’nin dış satımında ilk sırada Almanya yer alır.

Dış alımda ise ilk sırada Çin, onu izleyen ülke olarak Rusya verilir.

Bu bilgi, dış ticaret dengesini ülke ilişkileriyle bağlamayı sağlar.