Karadeniz Bölgesi Konu Anlatımı

Karadeniz Bölgesi, Türkiye’nin 1941’de yapılan Birinci Türk Coğrafya Kongresi sonrasında kabul edilen yedi coğrafi bölgesinden biridir.

Coğrafi bölgeler belirlenirken yeryüzü şekilleri, iklim, doğal bitki örtüsü ve ekonomik özellikler dikkate alınmıştır.

Bu nedenle Karadeniz Bölgesi’ni öğrenirken yalnızca haritadaki kuzey kıyı kuşağını ezberlemek yeterli değildir; bölgenin yağışlı iklimi, kıyıya paralel uzanan dağları, orman varlığı, engebeli yapısı, tarımsal ürünleri, madenleri ve denizle ilişkili ekonomik faaliyetleri birlikte düşünülmelidir.

Kaynakta Karadeniz Bölgesi için verilen ilk güçlü işaret, Türkiye’nin en yağışlı bölgesi olmasıdır.

Bu özellik bölgenin nemli karakterini, bulutluluk oranının fazlalığını ve orman varlığının gelişmişliğini açıklar.

Yağış fazlalığı, özellikle kıyı kesimlerinde gür bitki örtüsünü destekler.

Bölgenin orman oranının en fazla olduğu bölge olarak belirtilmesi bu iklim bağlantısıyla birlikte öğrenilmelidir.

Sınavlarda “en fazla orman” ile “en az orman” gibi karşılaştırmalar sorulabilir; kaynakta Karadeniz orman oranı en yüksek, Güneydoğu Anadolu ise orman yoğunluğu en az bölge olarak ayrı ayrı verilir.

Bu karşıtlık akılda tutulmalıdır.

Karadeniz Bölgesi’nin bir diğer belirgin özelliği, kuş uçuşu olarak en uzun kıyıya sahip bölge olmasıdır.

Buradaki “kuş uçuşu” ifadesi önemlidir; kıyı uzunluğu kıvrımlılık hesabı gibi düşünülmemelidir.

Dağların kıyıya paralel uzanması, Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında boyuna kıyı tipinin görülmesiyle ilişkilidir.

Kıyıların çok girintili çıkıntılı olmaması, doğal limanların sınırlı olması ve kıyı ile iç kesim arasındaki bağlantının güçleşmesi bu genel morfolojik yapıdan anlaşılabilir.

Kaynakta kıyılarda çok fazla falez olduğu da vurgulanır.

Falez, dalga aşındırmasıyla oluşan dik kıyı şekilleridir; dağların kıyıya yakın ve paralel uzandığı yerlerde kıyı kuşağının dik karakter kazanması bu bilgiyi destekler.

Deniz suyu tuzluluğunun en az olduğu bölge olması da Karadeniz’in sınavlarda sık kullanılan ayırt edici bilgisidir.

Bu özellik, sıcaklık ve buharlaşma ilişkisi düşünülerek yorumlanabilir; fakat kaynak sınırında kalındığında bilinmesi gereken sonuç, en düşük deniz suyu tuzluluğunun Karadeniz’de olduğudur.

Karadeniz Bölgesi’nin yer şekilleri, kaynakta eğim ve engebenin en fazla olduğu bölge ifadesiyle öne çıkar.

Bu özellik tarım, ulaşım ve yerleşme üzerinde doğrudan etkilidir.

Tarımda makine kullanımının en az olduğu bölge olarak belirtilmesi, engebeli arazinin tarım alanlarını parçalaması ve makine kullanımını zorlaştırmasıyla ilişkilidir.

KPSS’de bu bilgi çoğu zaman “tarımda makineleşme neden düşüktür” veya “eğim ve engebenin sonucu hangisidir” tarzında gelir.

Cevap, iklimin yağışlı olması değil, yer şekillerinin engebeli olmasıdır.

Eğim ve engebenin fazla olması aynı zamanda kıyı boyunca düz alanların sınırlı kalmasına, ulaşım güzergahlarının dağ geçitleri ve vadilerle şekillenmesine ve iç kesimlerle kıyı kesimleri arasında farklılık oluşmasına yol açar.

Bölgenin ekonomik özellikleri de ayırt edicidir.

Kaynakta çay, kenevir, fındık, taş kömürü ve bakır üretiminde birinci sırada olduğu belirtilir.

Bu ürün ve madenler birlikte öğrenilmelidir; çünkü sınav seçeneklerinde Karadeniz’e ait olan ve olmayan ekonomik unsurlar karıştırılır.

Çay ve fındık nemli iklimle, taş kömürü özellikle Batı Karadeniz’deki madencilik geleneğiyle, bakır ise bölgenin maden varlığıyla ilişkilendirilebilir.

Balıkçılığın en fazla yapıldığı bölge olması da denizle kurulan ekonomik ilişkinin temel göstergesidir.

Kaynakta başka bir bölümde Karadeniz’in Türkiye’de denizlerde avlanan balıkların çok büyük kısmını karşıladığı bilgisi de yer alır; ancak bu açıklamada temel sınav bilgisi, balıkçılığın en fazla Karadeniz Bölgesi’nde yapılmasıdır.

Bulutluluk oranının en fazla olduğu bölge olması, iklim ve güneşlenme ilişkisini akla getirir.

Yağış ve nemlilik yalnızca tarımsal ürünleri değil, günlük yaşamı, konut tipini ve bitki örtüsünü de etkileyebilir.

Kaynakta Karadeniz iklimi, kıyılarda dağların denize paralel uzandığı alanlarda etkili nemli hava koşullarıyla ilişkilendirilir.

Karadeniz ormanları, Kuzey Anadolu Dağları’nın denize bakan yamaçlarında gelişir.

Dağlar başlığı altında Karadeniz dağlarının Kuzey Anadolu Dağları olarak da adlandırıldığı, batı, orta ve doğu Karadeniz dağları olarak gruplandığı bilgisi yer alır.

Batı Karadeniz’de Küre, Bolu Ilgaz ve Köroğlu dağları; Orta Karadeniz’de Canik Dağları; Doğu Karadeniz’de Gümüşhane, Rize, Çimen, Kop, Mescit ve Kaçkar dağları sayılır.

Bu ayrıntılar, bölgenin neden yüksek, engebeli ve kıyıya paralel bir kuşak oluşturduğunu anlamayı sağlar.

Ovalar bakımından Karadeniz Bölgesi denildiğinde Bafra ve Çarşamba ovaları önemlidir.

Kaynakta Karadeniz Bölgesi için Bafra ve Çarşamba ovaları ayrıca geçer.

Bunlar delta ovası niteliğiyle kıyıdaki sınırlı düz alanlara örnek oluşturur.

Akarsular başlığında Karadeniz’e dökülen akarsular arasında Çoruh, Yeşilırmak, Kızılırmak, Bartın Çayı ve Filyos gibi akarsuların adı geçer.

Bu bilgiler, bölgenin akarsu ve kıyı ilişkisini kavramayı kolaylaştırır; fakat konu başlığı doğrudan Karadeniz Bölgesi olduğunda öncelik bölgenin genel özellikleridir.

Bölge üç bölüme ayrılır: Doğu Karadeniz Bölümü, Orta Karadeniz Bölümü ve Batı Karadeniz Bölümü.

Bölümlere ayrılma, bölgenin tekdüze olmadığını gösterir.

Doğu Karadeniz daha dağlık ve nemli özellikleriyle, Batı Karadeniz taş kömürü ve sanayi bağlantısıyla, Orta Karadeniz ise daha geçiş karakterli alanlarıyla düşünülebilir.

Kaynakta özellikle proje bölgeleri içinde DOKAP’ın Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Samsun, Tokat ve Trabzon illerini kapsadığı da yer alır; bu bilgi Karadeniz’in kalkınma planlamasıyla ilişkisini gösterse de klasik coğrafi bölge bilgisiyle proje bölgesi kapsamı birebir karıştırılmamalıdır.

KPSS tuzakları çoğunlukla “en” bilgileriyle kurulur.

Karadeniz için en yağışlı bölge, en uzun kuş uçuşu kıyı, en az deniz suyu tuzluluğu, en fazla eğim ve engebe, en fazla bulutluluk, en az tarımda makine kullanımı, en fazla orman oranı, en fazla balıkçılık ve en fazla göç veren bölge ifadeleri kaynakta birlikte yer alır.