KPSS Lisans · Coğrafya

Türkiye'nin Platoları ve Ovaları Konu Anlatımı

Türkiye'nin Platoları ve Ovaları konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Coğrafya dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Plato, çevresine göre yüksek ve akarsularla yarılmış geniş düzlük; ova ise eğimi az, çevresine göre alçak veya çukur geniş yüzeydir. Yayla ise yer şeklinin adı olmak zorunda değil, çoğunlukla yazın çıkılan yüksek otlak ve geçici yerleşme alanıdır. Türkiye'de platolar İç Anadolu'da Haymana, Cihanbeyli, Obruk ve Bozok; Akdeniz'de Teke ve Taşeli; Güneydoğu'da Gaziantep-Şanlıurfa; Doğu Anadolu'da Erzurum-Kars örnekleriyle görülür. Ovalar oluşumlarına göre tektonik çöküntü, delta-birikim, karstik polye ve diğer aşınım-birikim ovaları olarak sınıflanabilir. Ege graben ovaları tektonik; Çukurova, Bafra ve Çarşamba delta; Elmalı ve Kestel karstik kökenlidir. Adapazarı kıyı ovası değil, Kuzey Anadolu Fay kuşağıyla ilişkili tektonik havzada gelişmiş alüvyal ovadır.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Plato ve ova ikisi de geniş düzlüklerdir; temel ayrım çevrelerine göre yükselti ve yüzeyin oluşumudur. Plato, çevresine göre yüksekte kalan ve çoğu kez akarsuların yardığı geniş, az eğimli yüzeydir. Ova, çevresine göre alçak veya çukurda bulunan, eğimi az geniş alandır.

Mutlak yükselti tek başına yeterli değildir: yüksek bir havza tabanı ova, çevresine göre yüksekte yarılmış yüzey plato olabilir.

Yayla sözcüğü ise coğrafi şekilden çok kullanım biçimini anlatabilir.

Yazın hayvancılık veya serinleme amacıyla çıkılan yüksek otlak ve yerleşme alanı bir yayladır; her yayla jeomorfolojik olarak plato olmadığı gibi her plato da yaylacılık alanı değildir.

Türkiye'deki başlıca platolar

  • İç Anadolu'da Haymana, Cihanbeyli, Obruk ve Bozok,
  • Akdeniz Bölgesi'nde Teke ve Taşeli,
  • Güneydoğu Anadolu'da Gaziantep ve Şanlıurfa,
  • Doğu Anadolu'da Erzurum-Kars,
  • Marmara'da Çatalca-Kocaeli platoları öne çıkar.

Erzurum-Kars Türkiye'nin en yüksek plato alanları arasındadır.

Çatalca-Kocaeli ise alçak ve parçalanmış plato görünümüyle ayrılır.

Plato üzerindeki tarım ve hayvancılığı yalnız yer şekli belirlemez; yükselti, iklim, toprak, su ve pazara erişim birlikte değerlendirilir.

Ovaların oluşumuna göre sınıflanması

Tektonik ovalar, kırılma ve çökme alanlarının zamanla tortullarla dolmasıyla gelişir.

Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovaları Ege grabenleriyle; Erzincan, Erzurum, Muş ve Amik gibi ovalar tektonik havzalarla ilişkilidir. Adapazarı Ovası da kıyı ovası değil, Kuzey Anadolu Fay kuşağındaki tektonik havzada alüvyonlarla gelişmiş bir ovadır.

Delta ovaları, akarsuyun taşıdığı alüvyonu deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşur.

Akarsu bol malzeme taşımalı, kıyı sığ olmalı; güçlü dalga, kıyı akıntısı ve gelgit birikimi hızla uzaklaştırmamalıdır.

Seyhan ve Ceyhan'ın oluşturduğu Çukurova, Kızılırmak'ın Bafra, Yeşilırmak'ın Çarşamba, Gediz'in Menemen ve Büyük Menderes'in Balat deltaları başlıca örneklerdir.

Karstik ovalar, çözünebilen kayaçlarda gelişen geniş kapalı çukurluklar olan polyelerdir.

Elmalı, Kestel, Tefenni ve Acıpayam bu grupta anılır.

Bazı iç havza ve taban ovalarında tektonik çökme ile akarsu-göl birikimi birlikte etkili olabilir; sınıflama baskın oluşum sürecine göre yapılır.

Beşerî kullanım ve risk

Ovaların düz yüzeyi, verimli alüvyal toprakları ve ulaşım kolaylığı tarım, yerleşme ve sanayiyi çekebilir.

Ancak her ova aynı ölçüde verimli değildir; drenaj, tuzluluk, iklim ve su koşulları belirleyicidir.

Tektonik ovalarda deprem tehlikesi ve alüvyal zeminin büyütme etkisi, delta ovalarında taşkın ve zemin sorunları ayrıca değerlendirilir.

Platolarda da mera veya tahıl kullanımını yalnız yükseltiye bağlamak yerine bölgesel koşullar birlikte okunmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Türkiye'nin Platoları ve Ovaları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Coğrafya dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Türkiye'nin Platoları ve Ovaları konusu KPSS Lisans Genel Kültür düzeyindeki Coğrafya dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'nin Platoları ve Ovaları, KPSS Lisans Genel Kültür düzeyindeki Coğrafya dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Coğrafya dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Coğrafya dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 58 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Coğrafya dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 58 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by