Haciz Yolu Konu Anlatımı

Haciz yolu, ilamsız takipte veya para alacağına ilişkin ilamlı takipte alacaklının borçlunun malvarlığına yönelmesini sağlayan aşamadır.

Genel haciz yolunda önce takip talebi ve ödeme emri bulunur; borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itirazı kaldırılırsa takip kesinleşir.

Bundan sonra alacaklı, borçlunun mal beyanını beklemek zorunda olmadan haciz isteyebilir.

Haciz talebi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Bu süre geçerse haciz isteme hakkı düşer ve dosya işlemden kaldırılır.

İtiraz veya dava nedeniyle geçen süreler, ayrıca icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman, bu hesaba katılmaz.

Bu ayrıntı özellikle süre sorularında önemlidir; bir yıllık süre mutlak takvim süresi gibi okunmamalıdır.

Haciz istemi yapıldığında icra dairesi en geç üç gün içinde haczi gerçekleştirmelidir.

Haczedilecek mal başka yerdeyse malların bulunduğu yer icra dairesinden yardım istenir.

Resmi sicile kayıtlı mallar bakımından kayıt üzerine doğrudan haciz de mümkündür.

Güncel sistemde alacaklı, haciz istemeden önce veya haciz istemiyle birlikte bilişim sistemi üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarının sorgulanmasını sağlayabilir; bu bilgiler hukuka aykırı biçimde paylaşılamaz.

Elektronik haciz, klasik haczin yerini tamamen kaldırmaz, fakat uygulamada banka hesabı, araç, taşınmaz ve kayıtlı haklar bakımından takip hızını etkiler.

Konutta haciz özel korumaya bağlanmıştır.

İcra müdürü haciz istenen yerin konut olduğunu tespit ederse kararını icra mahkemesinin onayına sunar.

Mahkeme dosya üzerinden kısa sürede inceleme yapar; yerin konut olduğu anlaşılırsa onay verir, konut olmadığı anlaşılırsa kararı kaldırır.

Haciz sırasında yerin konut olduğu sonradan anlaşılır ve borçlu rıza göstermezse işlem durdurularak aynı prosedüre dönülür.

İhtiyati haciz bu özel onay düzeninden ayrı tutulur.

Bu nedenle her konuta doğrudan girilebileceği veya her haciz için mahkeme kararının şart olduğu şeklindeki iki uç cevap da yanlıştır.

Haciz memurunun yetkileri geniştir ama amaçla sınırlıdır.

Borçlu haciz yerinde bulunmasa da haciz gıyabında yapılabilir.

Borçlu kilitli yerleri açmak ve eşyayı göstermekle yükümlüdür; gerekirse zor kullanma ve kolluk yardımı gündeme gelir.

Borçlunun üzerinde sakladığı para, kıymetli evrak, altın veya değerli şeyleri vermekten kaçınması halinde kişiye karşı ölçülü zor kullanma mümkün olabilir.

Buna karşılık haciz, alacaklıya borçlunun bütün hayat alanını sınırsız biçimde tasfiye etme yetkisi vermez.

Borçlunun, alacaklının ve üçüncü kişilerin menfaatleri birlikte gözetilir.

Haczedilemeyen mallar haciz yolunun sınırını oluşturur.

Devlet malları, özel kanunla haczi yasaklanan değerler, borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli eşyalar, borçlu ve aynı çatıdaki aile bireylerinin kişisel eşyası ile ortak ev eşyası, çiftçinin ve küçük meslek sahibinin geçimi için zorunlu araçları, belirli yiyecek ve yakacak, öğrenci bursları ve borçlunun haline uygun evi bu koruma alanında sayılır.

Ancak bazı istisnalar borcun bu eşya bedelinden doğmaması şartına bağlıdır.

Değeri ihtiyacı aşan mallarda mal tamamen koruma dışı bırakılmak yerine bedelden borçluya haline uygun kısmın ayrılması ve kalan kısmın alacaklıya tahsisi söz konusu olabilir.

İcra memuru, talep edilen mal veya hakkın haczinin mümkün olup olmadığını değerlendirmek zorundadır.

Kısmen haczedilebilen gelirlerde ölçü farklıdır.

Maaş, ücret, tahsisat, intifa hakkı gelirleri, bazı emekli veya sigorta iratları borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar ayrıldıktan sonra haczedilebilir.

Kanun, haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağını belirtir; birden fazla haciz varsa sıraya konur ve önceki haczin kesintisi bitmeden sonraki için kesinti başlamaz.

Tarafların önceden haczedilemezlik korumasından vazgeçtiğini söyleyen anlaşmaları geçerli değildir.

Bu kural, ekonomik baskı altındaki borçlunun temel yaşam korumasını sözleşmeyle kaybetmesini önler.

Haciz yapılırken borçlunun veya üçüncü kişinin mal üzerindeki mülkiyet, rehin ya da sınırlı ayni hak iddiası tutanağa geçirilmelidir.

Üçüncü kişi tarafından istihkak iddia edilen veya ihtiyaten haczedilmiş mallar en sona bırakılır.

Taşınır mallarda hacizden sonra borçlu, alacaklının onayı ve icra memurunun izni olmadan tasarruf edemez.

Para, kıymetli evrak ve değerli maden gibi varlıklar icra dairesince muhafaza edilir; diğer taşınırlar yediemin deposuna alınabilir veya şartları varsa borçlu ya da üçüncü kişi yanında bırakılabilir.

Kıymet takdiri, satışın sağlıklı yapılabilmesi için gereklidir; sicile kayıtlı mallarda bilirkişi sistemi önem taşır.

Hacizden sonra paraya çevirme ve paylaştırma gelir.

Hacizli mallar satıldığında önce tüm alacaklıları ilgilendiren haciz, satış ve paylaştırma giderleri alınır; kalan tutar alacaklara göre dağıtılır.

Satış bedeli tüm alacakları karşılamazsa icra dairesi sıra cetveli düzenler.

Sıra cetvelinde alacaklıların iflas halinde hangi sıraya girecekleri dikkate alınır; ilk üç sıra bakımından haciz talebi tarihi önem taşır.

Cetvele itiraz, alacağın esasına veya miktarına ilişkinse genel mahkemede dava, yalnız sıraya ilişkinse icra mahkemesine şikayet yoluyla gündeme gelir.

SMMM adayının ayırması gereken nokta şudur: haciz tek bir işlem değil, takip kesinleşmesi, haciz talebi, haczin uygulanması, muhafaza, kıymet takdiri, satış ve paylaştırma zinciridir.

Soru kökünde ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl, haciz talebinden sonra üç gün, haczedilemeyen ev eşyası, maaşta dörtte bir, konut haczinde onay veya sıra cetveli ifadeleri geçiyorsa cevap haciz yolunun hangi aşamasında bulunulduğuna göre kurulmalıdır.

Satış isteme ve haczin düşmesi de haciz yolunun tamamlayıcı sınırıdır.

Haciz konulması alacaklının sürekli güvencesi değildir; haczedilen malın paraya çevrilmesi için kanuni sürelerde satış istenmelidir.

Süresinde satış istenmez veya talep geri alındıktan sonra yenilenmezse ilgili mal üzerindeki haciz kalkabilir.

Bu sonuç, takip dosyasının varlığı ile belirli mal üzerindeki haczin devamını birbirinden ayırmayı gerektirir.

Hacizli malın satışında elektronik artırma ve ilan hükümleri uygulamada önem taşır; fakat sınav mantığında asıl mesele, kıymet takdiri, satış talebi, ihale bedelinin ödenmesi ve ihalenin kesinleşmesi zincirinin doğru kurulmasıdır.

İhalenin feshi, satış aşamasındaki hukuka aykırılıkların şikayet yoluyla ileri sürülmesidir.

Herkes bu yolu kullanamaz; satış isteyen alacaklı, borçlu, sicilde kayıtlı ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve pey sürenler gibi hukuki menfaati belirgin kişiler öne çıkar.

Genel süre ihale tarihinden itibaren yedi gündür; ancak satış ilanının tebliğ edilmemesi, malın esaslı özelliklerinde hata veya ihalede fesadın sonradan öğrenilmesi gibi hallerde öğrenme tarihi önem kazanır ve her durumda üst süre sınırı vardır.

Haciz yolunda üçüncü kişilerle ilişki ayrıca önemlidir.

Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları haciz ihbarnamesiyle takip edilebilir.

Üçüncü kişi borcu olmadığını, malın elinde bulunmadığını veya daha önce ödediğini süresinde bildirirse sorumluluk doğmaz; sessizlik ise malın elinde veya borcun zimmetinde sayılması gibi ağır sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle haciz yalnız borçluya ait fiziksel mallarla sınırlı değildir; banka, müşteri, kiracı veya başka borç ilişkileri üzerinden alacak haczi de mümkündür.