İlamlı ve İlamsız İcra Konu Anlatımı

İcra hukukunda temel ayrım, alacaklının cebri icraya hangi güçte bir belgeyle başladığına göre kurulur.

İlamlı icra, bir mahkeme kararının veya kanunun ilam hükmünde saydığı belgenin icra dairesine verilmesiyle işler.

Bu yolda icra dairesi alacağın esasını yeniden tartışmaz; kararın veya belgenin gereğini yerine getirmeye yönelir.

Taşınır teslimi, taşınmaz tahliye ve teslimi, bir işin yapılması veya yapılmaması, para borcu ve teminat verilmesi gibi borç tipleri için icra emrinin içeriği farklılaşır.

Para veya teminat ilamında borçluya genellikle yedi günlük süre verilir; ödeme yapılmaz, teminat gösterilmez veya icranın geri bırakılmasına ilişkin karar getirilmezse cebri icra aşamasına geçilir.

Bu nedenle ilamlı takipte borçlunun sıradan bir ödeme emrine itiraz eder gibi takibi durdurması beklenmez.

Borçlu, ilamlı takipte daha çok ödeme, erteleme veya zamanaşımı gibi takip hukukuna özgü sebeplerle icra mahkemesine başvurur.

Bu sebeplerin güvenilir belgeyle ispatlanması gerekir.

İcra emrinin tebliğinden sonra ortaya çıkan ödeme veya erteleme iddiaları da ileri sürülebilir; fakat bunlar da noterlikçe düzenlenmiş ya da onaylanmış belge veya icra tutanağı gibi güçlü delillere bağlanır.

İlamın zamanaşımına uğradığı iddiası ayrıca resmi belgelere göre incelenir.

Alacaklı bakımından ilamlı takip güçlüdür; çünkü alacağın varlığı artık genel mahkemede yeniden ispat edilmek zorunda değildir.

Buna karşılık ilamın kesinleşmesinin gerekip gerekmediği, ilamın konusu ve özel hükümlere göre ayrıca değerlendirilir.

Örneğin bazı ayni hak ve gemi kararlarında kesinleşme şartı görülebilir; her ilamın aynı hızla icraya konulacağı varsayımı sınav tuzağıdır.

İlamsız icra ise mahkeme ilamı olmadan başlatılan takip yoludur.

Genel haciz yolunda takip talebi icra dairesine verilir, icra dairesi kanuni unsurları taşıyan talep üzerine ödeme emri düzenleyip borçluya tebliğ eder.

Para ve teminat alacakları bu yolun klasik alanıdır.

Ödeme emrinde borcun ödenmesi, teminat verilmesi, itiraz edilecekse bunun süresinde bildirilmesi, itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa cebri icraya devam edileceği belirtilir.

Takip belgeye dayanıyorsa belgenin onaylı örneğinin ödeme emrine eklenmesi gerekir.

Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir.

İtiraz borca, imzaya veya yetkiye ilişkin olabilir.

Yetki itirazı esas itirazla birlikte yapılmalıdır.

Kısmi itirazda hangi miktara ve hangi sebebe itiraz edildiği açık gösterilmezse itiraz edilmemiş sayılma riski doğar.

İmza inkarı da ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; genel bir borca itiraz, imzanın da inkar edildiği sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.

Bu sonuç ilamsız icranın borçlu lehine en önemli korumasıdır.

Ancak itiraz takip dosyasını sonsuza kadar kapatmaz; alacaklı itirazı bertaraf etmek için uygun yola başvurabilir.

Elinde imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarı, resmi daire ya da yetkili makam tarafından usulüne uygun belge gibi güçlü belgeler varsa icra mahkemesinde itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir.

Borçlu özel senetteki imzayı reddetmişse geçici kaldırma gündeme gelir ve imza incelemesi önem kazanır.

Bu yollarda süre çoğu durumda itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı aydır.

Alacaklının böyle bir belgeye dayanamaması veya alacağın esasını genel yargılamayla ispatlamak istemesi halinde itirazın iptali davası açılır; bu dava için bir yıllık süre öngörülür.

İtirazın haksızlığı veya takibin kötü niyeti saptanırsa icra inkar ya da kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir.

İlamlı ve ilamsız icrayı karşılaştırırken üç nokta belirleyicidir.

Birincisi başlangıç dayanağıdır: ilamlı takip karar veya ilam gücündeki belgeye, ilamsız takip takip talebine ve ödeme emrine dayanır.

İkincisi borçlunun savunma etkisidir: ilamsız takipte süresinde itiraz takibi durdurur; ilamlı takipte geri bırakma daha dar sebeplere ve belgeye bağlıdır.

Üçüncüsü alacaklının sonraki yüküdür: ilamsız takipte itirazdan sonra kaldırma veya iptal gerekirken, ilamlı takipte çoğu durumda doğrudan cebri icra aşamasına geçilir.

SMMM bakımından bu ayrım ticari alacağın tahsil stratejisini etkiler.

Fatura, cari hesap, kredi ilişkisi, kambiyo senedi, rehin veya mahkeme kararı aynı takip yolunu doğurmaz.

Soru kökünde mahkeme ilamı, ilam niteliğinde belge, ödeme emri, icra emri, yedi günlük itiraz, bir yıllık iptal davası veya altı aylık kaldırma süresi geçiyorsa yol ayrımı buradan kurulmalıdır.

En yaygın hata, ilamsız takibe itiraz edilince alacağın sona erdiğini sanmak ya da ilamlı takipte borçlunun her türlü maddi savunmayla icrayı kendiliğinden durdurabileceğini düşünmektir.

Ayrıca ilamlı takipte icranın nereden isteneceği serbesttir; ilamların icrası her icra dairesinden talep edilebilir.

Takibin başlaması ilamın icra dairesine verilmesiyle olur.

Bu nokta, genel haciz yolundaki takip talebi mantığıyla benzer görünse de sonuçları farklıdır.

İlamsız takipte icra dairesi alacağın varlığını doğrulamaz; sadece ödeme emrini çıkarır ve borçluya itiraz fırsatı tanır.

İlamlı takipte ise takip konusu kararın hüküm fıkrası icra edilebilirlik sınırını belirler.

İcra dairesi hükümde yazmayan bir edimi genişletemez, fakat hükmün gereğini yerine getirmek için teslim, tahliye, değer tahsili veya haciz gibi kanuni araçları kullanır.

Para dışındaki ilamlarda borcun niteliği özellikle önemlidir.

Taşınır tesliminde mal borçlunun elindeyse zorla alınır; elinde değilse değeri tahsil edilir.

Taşınmaz tahliye ve tesliminde borçlu emre rağmen çıkmazsa zorla tahliye edilir; ilam kapsamına girmeyen eşyalar için ayrıca teslim, muhafaza ve gerekirse satış prosedürü işletilir.

Bir işin yapılmasına ilişkin ilamda iş başkası tarafından yapılabilecek nitelikteyse masraf bilirkişiyle belirlenip borçludan tahsil edilerek iş yaptırılabilir.

Bir işin yapılmaması ilamında ise borçluya aykırılığın yaptırımı ihtar edilir.

Bu ayrıntılar, ilamlı icranın yalnız para alacaklarından ibaret olmadığını gösterir.

İlamsız takipte ödeme emrine itiraz etmeyen borçlu bakımından takip kesinleşir; bu aşamadan sonra borçlu artık aynı kolaylıkla takibi durduramaz.

Ancak borçlu olmadığı para için menfi tespit veya ödeme yapılmışsa istirdat davası seçenekleri saklıdır.

Takipten önce açılan menfi tespit davasında teminat karşılığında takibin durdurulması mümkündür; takipten sonra açılan davada kural olarak takip durmaz, yalnız icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi için tedbir istenebilir.