Şahıs Şirketleri (Kollektif, Komandit) Konu Anlatımı

Türk Ticaret Kanunu ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif olarak sayar.

Aynı sistem içinde kollektif ile komandit şirket şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi kabul edilir.

Bu sınıflandırma yalnız isim farkı değildir; ortakların kişisel konumu, sorumluluk rejimi, yönetim ilişkisi ve sözleşmenin yorumlanması bakımından sonuç doğurur.

Şahıs şirketlerinde ortakların kimliği ve güven ilişkisi daha belirgindir.

Bu yüzden kollektif ve komandit şirket sorularında ilk bakılacak nokta, şirketin ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek için kurulup kurulmadığı ve ortakların alacaklılara karşı nasıl sorumlu olduğudur.

Kollektif şirketin kanuni tanımı dört ana unsur üzerine kurulur.

Bir ticari işletme bulunmalı, bu işletme bir ticaret unvanı altında işletilmek istenmeli, şirket gerçek kişiler arasında kurulmalı ve ortaklardan hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlanmamış olmalıdır.

Şirketin tüzel kişiliğe sahip olması bu sonucu ortadan kaldırmaz.

Tüzel kişilik şirketin hak edinip borç üstlenebilmesini sağlar; fakat kollektif ortakların alacaklılara karşı sınırsız sorumluluk niteliği ayrıca korunur.

Bu ayrım sınavda önemlidir, çünkü tüzel kişilik var diye ortakların kişisel sorumluluğunun kalktığı sonucuna gidilmez.

Kollektif şirket sözleşmesi yazılı şekle tabidir.

Sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmeye ortakların ad ve soyadları, yerleşim yerleri ve vatandaşlıkları yazılır.

Ayrıca şirketin kollektif olduğu, ticaret unvanı ve merkezi, işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişilerin kimler olduğu gösterilir.

Para dışı sermaye konulmuşsa değeri ve değerleme biçimi açıklanır; kişisel emek sermaye olarak konulmuşsa emeğin niteliği, kapsamı ve değeri belirtilir.

Sözleşmenin kanuni şekilde yapılmaması veya zorunlu kayıtlardan birinin eksik ya da geçersiz olması kollektif şirketi doğrudan sağlıklı bir kollektif şirket haline getirmez.

Bu durumda, özel hüküm saklı kalmak üzere adi şirket hükümleri gündeme gelir.

Tescil yükümlülüğü de ayrı bir sınav noktasıdır.

Kollektif şirketi kuranlar, şirket sözleşmesinin onaylı suretini onay tarihinden itibaren onbeş gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline vererek tescil istemelidir.

Tescilde sözleşmenin zorunlu kayıtları ve kanunun emrettiği diğer hususlar ilan edilir.

Tescil yapılmadan şirket adına işlere başlanırsa ortaklar girişilen işlerden dolayı üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Aynı sonuç, kollektif şirket sözleşmesi yapılmaksızın veya şirket türünü gösteren kayıt bulunmaksızın ortak bir unvan altında üçüncü kişilerle işlem yapılması ya da onlara karşı haksız fiil işlenmesi halinde de doğar.

Bu kural, şekil ve tescil eksikliğinin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu hafifletmediğini gösterir.

Sınavda eksik tescil görüldüğünde yalnız kuruluş işlemlerinin iç ilişkideki akıbeti değil, dış ilişkide doğan müteselsil sorumluluk da düşünülmelidir.

Komandit şirket, kollektif şirkete benzeyen fakat ortak sorumluluğu bakımından iki katmanlı kurulan bir şahıs şirketidir.

Ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacı vardır.

Ortaklardan bir veya birkaçının şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlandırılmamış, diğer ortak veya ortakların sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmıştır.

Sorumluluğu sınırlı olmayan ortak komandite, sorumluluğu sınırlı olan ortak komanditer olarak adlandırılır.

Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir.

Tüzel kişiler komandite olamaz; ancak komanditer ortak olabilir.

Komandit şirkette özel hükümler saklı kalmak üzere kollektif şirkete ilişkin yazılı sözleşme, zorunlu kayıt, noksanlık ve tescil hükümleri uygulanır.

Bunun yanında sözleşmede her komanditer ortağın sermayesinin miktarı ve cinsi açıkça belirtilmelidir.

Komanditerlere ortak sıfatından kaynaklanan bazı görevler verilebilir; ancak bu görevlerin yönetim hakkı niteliğinde olmaması gerekir.

Komanditerlerin adları ile koydukları veya koymayı taahhüt ettikleri sermayenin cins ve miktarları tescil ve ilan edilir.

Komanditer, kişisel emeğini veya ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Sermaye koyma bakımından genel hükümlerin de şahıs şirketleriyle bağlantısı vardır.

Kanunda aksine hüküm olmadıkça ticaret şirketlerine para, alacak, kıymetli evrak, fikri mülkiyet hakları, taşınırlar, taşınmazlar, kullanma hakları, kişisel emek, ticari itibar ve devredilebilir ekonomik değerler sermaye olarak konabilir.

Ancak komanditer ortak için özel sınırlama unutulmamalıdır; kişisel emek ve ticari itibar komanditerin sermayesi olamaz.

Bu ayrım, kollektif ortaklıkta kişisel unsurun geniş görünmesine rağmen komanditerin sorumluluğunun belirli sermaye ile sınırlanmasına bağlanır.

Şirketin komandit olup olmadığı tarafların verdiği adla değil sözleşme hükümleriyle belirlenir.

Ortaklar şirketi komandit olarak nitelese bile sözleşmede sınırlı ve sınırsız sorumluluk ayrımı açık değilse bu adlandırma tek başına yeterli olmaz.

Bir şirketin komandit olduğu açıkça saptanamıyorsa şirket kollektif sayılır.

Bu hüküm, sınav sorularında unvana veya olay metnindeki etikete aşırı güvenmeme uyarısıdır.

Önce sözleşme içeriği, ortakların sıfatı ve sorumluluğun sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı incelenmelidir.

Komandit şirkette ortakların birbirleriyle ilişkileri öncelikle şirket sözleşmesiyle düzenlenir.

Sözleşmede hüküm yoksa, özel komandit hükümleri saklı kalmak üzere kollektif şirkete ilişkin ortaklar arası ilişki hükümleri uygulanır.

Oy hakkı bakımından komandite veya komanditer ayrımı yapılmaz; her ortağın bir oy hakkı vardır ve buna aykırı düzenlemeler geçersizdir.

Buna karşılık yönetim bakımından ayrım korunur.

Şirket komanditeler tarafından yönetilir.

Komanditerler şirket işlerini görmeye görevli ve yetkili değildir, yönetim hakkına sahip kişilerin yetkileri içinde yaptıkları işlere itiraz edemez.

Komanditerlerin yönetim dışında bırakılması onların her konuda etkisiz olduğu anlamına gelmez.

Olağanüstü iş ve işlemlerde, şirket sözleşmesinin değiştirilmesinde, tür değiştirme, birleşme ve bölünme gibi yapısal değişikliklerde, şirkete ortak alınması veya çıkarılması ile pay devri gibi temel işlemlerde komanditerlerin de oy hakkı vardır.

Bu nedenle doğru karşılaştırma şudur: kollektif şirkette bütün ortaklar gerçek kişi ve sınırsız sorumluluk altındadır; komandit şirkette en az bir komandite sınırsız sorumlu gerçek kişi, en az bir komanditer ise belirli sermaye ile sınırlı sorumluluk taşıyan ortak olarak yer alır.

Çözümde ticari işletme, ticaret unvanı, sözleşme şekli, tescil ve sorumluluk sonucu birlikte okunmalıdır.

Şahıs şirketi ortağının kişisel alacaklısı da şirket ilişkisini tamamen serbestçe parçalayamaz.

Şahıs şirketi devam ederken alacaklı, borçlu ortağa düşen kar payından ve şirket sona ermişse tasfiye payından alacağını elde edebilir.