Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Cezalar ve Güvenlik Tedbirleri Konu Anlatımı

Cezalar ve güvenlik tedbirleri, suç karşılığında devletin hangi hukuki sonuçlara başvurabileceğini gösteren yaptırım sistemidir.

TCK önce cezaları hapis ve adli para cezası olarak ikiye ayırır, ardından güvenlik tedbirlerini düzenler.

Bu yapı, ceza hukukunda her sonucun aynı amaca hizmet etmediğini gösterir.

Hapis ve adli para cezası failin işlediği suça karşılık verilen temel yaptırımlardır.

Güvenlik tedbirleri ise bazı durumlarda failin tehlikeliliği, suçtan doğan eşya veya kazanç, belirli hakların kullanımı, çocukluk, akıl hastalığı, tekerrür veya tüzel kişi yararı gibi özel alanlara yönelir.

Hapis cezaları ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis olarak ayrılır.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis, hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.

Müebbet hapis de hayat boyu devam eden bir ceza türüdür.

Süreli hapis cezası bakımından kanun, aksi belirtilmedikçe bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olmama sınırı koyar.

Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis sayılır.

Bu ayrım özellikle seçenek yaptırımlar bakımından önem kazanır.

Kısa süreli hapis cezası, failin kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecindeki pişmanlığı ve suçun işleniş özellikleri dikkate alınarak başka yaptırımlara çevrilebilir.

Adli para cezasına çevirme, zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinliklerden yasaklanma, ehliyet ya da ruhsatın geri alınması, meslek veya sanatın yapılmasının yasaklanması ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı işte çalıştırma bu alanda kullanılan seçeneklerdir.

Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş kişiler bakımından otuz gün ve daha az süreli hapis ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az hapis cezaları belirli koşullarla seçenek yaptırımlara çevrilir.

Taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezasının bile adli para cezasına çevrilebilmesi mümkündür; bilinçli taksir bunun dışında tutulur.

Hapis cezasının ertelenmesi, cezanın infazına ilişkin daha kişiselleştirilmiş bir kurumdur.

İki yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde üst sınır üç yıldır.

Erteleme için daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm olmama ve yargılama sürecindeki pişmanlık nedeniyle yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması aranır.

Erteleme, zararın giderilmesi koşuluna bağlanabilir.

Denetim süresi belirlenir; bu sürede eğitim, çalışma, rehberlik veya yükümlülüksüz izleme gibi sonuçlar doğabilir.

Denetim süresi iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

Adli para cezası, tam gün sayısı ile bir gün karşılığı takdir edilen miktarın çarpılması yoluyla hesaplanır ve Devlet Hazinesine ödenir.

Gün sayısı beş günden az olamaz; kanunda aksi yoksa üst sınır yedi yüz otuz gündür.

Bir gün karşılığı miktar kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri dikkate alınarak belirlenir.

Kararda hem gün sayısının hem de gün karşılığı miktarın ayrıca gösterilmesi gerekir.

Hakim ödeme için süre verebilir veya taksitlendirme yapabilir; taksitlerin ödenmemesi halinde kalan kısmın tahsil edileceği ve ödenmeyen para cezasının hapse çevrileceği kararda belirtilir.

Güvenlik tedbirleri cezanın yanında farklı bir işlev görür.

Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin sonucu olarak kamu görevi, seçme ve seçilme ehliyeti, velayet ve vesayet yetkileri, bazı tüzel kişi yöneticilikleri ve izne tabi meslek veya sanat alanlarında sonuç doğurur.

Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiler için bu hüküm uygulanmaz.

Eşya müsaderesi, suçta kullanılan, suça tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşyayı hedefler; iyi niyetli üçüncü kişilerin hakları korunur ve orantısız sonuç doğuracaksa müsadere edilmeyebilir.

Kazanç müsaderesi ise suçla elde edilen veya suçun konusunu oluşturan ekonomik menfaatleri, bunların dönüşmüş değerlerini ve iade edilemeyen kazançları konu alır.

Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri ilgili kanuna bırakılmıştır.

Akıl hastaları bakımından koruma ve tedavi amaçlı güvenlik tedbirleri, yüksek güvenlikli sağlık kurumunda tedavi, sağlık kurulu raporu, infaz hâkimi kararı ve tıbbi kontrol mekanizmasıyla yürür.

Tekerrürde önceki hüküm kesinleştikten sonra yeni suç işlenmesi yeterlidir; cezanın infaz edilmiş olması aranmaz, fakat belirli süreler geçtikten sonra tekerrür uygulanmaz.

Mükerrir hakkında özel infaz rejimi ve infaz sonrası denetimli serbestlik gündeme gelir.