Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Maddi Unsurlar Konu Anlatımı

Suçun maddi unsurları, TCK'nın suç tanımlarında dış dünyaya yansıyan kısmı anlamaya yarar.

Kanun bu başlık altında soyut bir liste yapmaz; buna rağmen genel hükümler ve özel suç tanımları birlikte okunduğunda maddi yapı açık biçimde görünür.

TCK, kastı tanımlarken suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesinden söz eder.

Taksirde ise davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticeyi doğurması ve bu neticenin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle öngörülmemesi esastır.

Bu iki hüküm, maddi unsurların kanuni tanım içinde bulunduğunu ve ceza sorumluluğunun önce bu dış unsurların gerçekleşmesine bağlandığını gösterir.

Maddi yapının ilk merkezi fiildir.

TCK'nın kanunilik hükmü, kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için ceza verilemeyeceğini belirtir.

Bu ifade suçun düşünce, eğilim veya kişilik özelliği üzerinden değil, kanunda suç olarak tanımlanan fiil üzerinden değerlendirileceğini gösterir.

Kanun farklı suçlarda bu fiili çeşitli kelimelerle kurar: bir insanı öldürmek, başkasının vücuduna acı vermek, bir malı bulunduğu yerden almak, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydetmek, kamu görevlisine menfaat sağlamak veya bir bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girmek gibi.

Her suçta fiilin biçimi değişir; değişmeyen nokta, ceza sorumluluğunun kanuni tanımdaki davranışa bağlanmasıdır.

Fail unsuru da maddi yapının kişiye bağlanan yönüdür.

TCK, ceza sorumluluğunun şahsi olduğunu ve kimsenin başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamayacağını düzenler.

Bu nedenle suçun maddi varlığı, belirli bir kişinin kendi fiiliyle ilişkilendirilir.

Kanun tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamayacağını kabul eder; ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklı tutulur.

Bu ayrım, fail olarak ceza sorumluluğunun gerçek kişi üzerinde kurulduğunu, tüzel kişi bakımından ise yalnız kanunda öngörülen güvenlik tedbiri mekanizmasının işletilebileceğini gösterir.

Mağdur ve suçtan zarar gören de pek çok suç tanımında maddi unsurun yöneldiği kişiyi veya değeri gösterir.

Kasten öldürmede konu bir insanın yaşamıdır; kasten yaralamada başkasının vücuduna acı verme, sağlığını veya algılama yeteneğini bozma söz konusudur.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada bir kimsenin bir yere gitme veya bir yerde kalma hürriyeti hedef alınır.

Malvarlığına karşı suçlarda başkasına ait taşınır mal, taşınmaz mal, zilyetlik veya malvarlığı değeri öne çıkar.

Bazı hükümlerde mağdurun çocuk, kadın, gebe, kamu görevlisi, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişi olması cezayı etkileyen nitelikli hal olarak düzenlenir.

Böylece kanuni tanım yalnız davranışı değil, davranışın yöneldiği kişiyi veya konusu da maddi yapıya dahil eder.

Netice, TCK sisteminde özellikle sonuç suçlarında belirginleşir.

Taksir hükmü, suçun kanuni tanımında belirtilen neticenin öngörülmeden gerçekleştirilmesinden söz eder.

Netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükmü, kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşması halinde bu neticeden sorumluluk için en azından taksirle hareket edilmesini arar.

Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi maddesinde, kişinin yükümlü olduğu icrai davranışı yapmaması dolayısıyla ölüm neticesinden sorumlu tutulması için yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir.

Taksirle öldürme, taksirle bir insanın ölümüne neden olmayı; taksirle yaralama, başkasının vücuduna acı verme veya sağlığının bozulmasına neden olmayı cezalandırır.

Bu hükümler, neticenin suçun maddi yapısındaki ağırlığını ortaya koyar.

Suçun konusu ve kullanılan araç da maddi unsurların değerlendirilmesinde önem taşır.

Cezanın belirlenmesi hükmü, hâkimin temel cezayı belirlerken suçun işlenmesinde kullanılan araçları, suçun konusunun önem ve değerini, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını göz önünde bulunduracağını söyler.

Bu unsurlar her zaman suçun oluşması için bağımsız şart olmayabilir; fakat suçun dış dünyadaki somut görünümünü ve cezanın kanuni sınırlar içindeki yerini etkiler.

Örneğin silah TCK'nın tanımlar maddesinde geniş biçimde açıklanır ve birçok suçta nitelikli hal olarak karşımıza çıkar.

Gece vakti de tanımlar arasında yer alır ve bazı suçlarda maddi koşul ya da nitelikli hal olarak sonuç doğurur.

Maddi unsurlar ile manevi unsur birbirinden ayrılabilir, fakat birbirinden kopuk değildir.

Kanun, kastta kanuni tanımdaki unsurların bilinerek ve istenerek gerçekleştirilmesini arar; bu nedenle failin bilinci, maddi unsurların ne olduğuna göre belirlenir.

Taksirde de neticenin öngörülmemesi veya bilinçli taksirde öngörülmesine rağmen istenmemesi, yine maddi neticeyle ilişkilidir.

Hata hükümleri bu bağı daha da görünür kılar: fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz; taksirli sorumluluk hali saklıdır.

Bu düzenleme, maddi unsurun yalnız dış dünyadaki olay değil, failin kastının yöneldiği bilgi alanı bakımından da belirleyici olduğunu gösterir.