Hâkim-Savcı Ceza Hukuku İştirak Konu Anlatımı

Suça iştirak, suçun tek kişi tarafından değil, birden fazla kişinin farklı katkılarıyla işlenmesi halinde sorumluluğun nasıl dağıtılacağını açıklar.

TCK bu alanı faillik, azmettirme, yardım etme, bağlılık kuralı ve iştirak hâlinde gönüllü vazgeçme hükümleriyle kurar.

Ortak nokta, herkesin aynı biçimde hareket etmediği durumlarda aynı sorumluluk sıfatına zorlanmamasıdır.

Suçun icrasını birlikte gerçekleştiren kişi ile yalnız araç sağlayan veya karar oluşturan kişi aynı konumda değildir; kanun bu ayrımı cezalandırma sistemine yansıtır.

Faillik iştirak yapısının merkezindedir.

Kanuni tanımdaki hareketi ortak biçimde icra eden kişiler faillik sıfatıyla sorumluluk alanına girer.

Birlikte gerçekleştirme, suçun icra alanına ortak hâkimiyeti anlatır.

Her fail suçun bütün hareketlerini tek başına yapmış olmak zorunda değildir; önemli olan, kanuni tanımdaki fiilin icrasında ortak bir gerçekleşme bulunmasıdır.

TCK ayrıca başkasını araç olarak kullanan kişiyi de fail kabul eder.

Özellikle kusur yeteneği olmayan kişinin araç olarak kullanılması halinde, aracı kullanan kişinin cezası artırılır.

Bu düzenleme, görünürde hareketi yapan kişi ile suç üzerindeki gerçek irade sahibi arasındaki ayrımı yakalar.

Azmettirme, başkasını suç işlemeye yönelten iradi etkiyi konu alır.

Azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.

Bu sonuç, azmettirenin fiili doğrudan işlememiş olmasına rağmen suç kararının oluşumundaki belirleyici rolünden kaynaklanır.

Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirme halinde ceza artırılır; çocukların suça azmettirilmesinde bu artırım için böyle bir soy bağı aranmaz.

Azmettirenin belli olmaması durumunda, onun kim olduğunu ortaya çıkaran fail veya suç ortağı hakkında ağır cezalı suçlarda daha düşük süreli hapis cezası verilebilmesi, diğer hallerde de indirim yapılabilmesi kabul edilmiştir.

Yardım etme, suçun işlenmesine ikincil fakat cezalandırılabilir katkı sağlamaktır.

Kanun yardım edenin cezasını tamamlanmış suçun cezasına göre daha hafif kurar.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda on beş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda on yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir; diğer hallerde cezanın yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez.

Yardım etme biçimleri geniştir: suç işlemeye teşvik etmek, suç kararını kuvvetlendirmek, fiilden sonra yardım vaadinde bulunmak, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek, kullanılan araçları sağlamak veya icradan önce ya da icra sırasında kolaylık göstermek bu kapsamda değerlendirilir.

Yardım etmenin azmettirmeden farkı, suç kararının kaynağında değil, mevcut kararın desteklenmesinde ortaya çıkar.

Azmettiren failde suç işleme kararını doğurur; yardım eden ise kararı kuvvetlendirebilir veya icrayı kolaylaştırabilir.

Bu yüzden yardım edenin cezası daha sınırlı kurulur.

Buna rağmen yardım etme önemsiz bir temas değildir; araç sağlama, yol gösterme veya icra sırasında kolaylık yaratma suçun gerçekleşmesine gerçek katkı sağladığında cezalandırılabilir hale gelir.

Bağlılık kuralı, iştirak sorumluluğunun hangi ana fiile bağlanacağını gösterir.

İştirak sorumluluğu, ana fiilin kasten ve hukuka aykırı biçimde ortaya çıkmasına bağlanır.

Bununla birlikte, her kişi diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenlerden bağımsız olarak kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.

Bu cümle, iştirak hukukunda iki denge kurar.

Bir yandan ortada cezalandırılabilir bir iştirak ilişkisi için hukuka aykırı ve kasten işlenmiş bir ana fiil aranır; diğer yandan bir kişinin kişisel cezasızlık veya kusur durumu, otomatik olarak diğerlerini aynı sonuca götürmez.

Bağlılık kuralının bir diğer sınırı, iştirak sorumluluğu için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olmasıdır.

Bu şart, yalnız konuşma, niyet paylaşımı veya sonuçsuz hazırlık düzeyindeki temasların iştirak sorumluluğuna dönüşmesini önler.

Ana fiil hukuka aykırı ve kasten işlenmiş olmalı, ayrıca suç yolu teşebbüs eşiğine ulaşmalıdır.

Böylece iştirak, soyut anlaşmadan değil, cezalandırılabilir bir suç sürecine katılmadan doğar.

Özgü suçlar, bağlılık kuralının özel önem kazandığı alandır.

Kanun, bu suçlarda failin ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi olabileceğini belirtir.

Bu niteliği taşımayanlar, suçun işlenişine katkı sunsalar bile fail değil, azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.

Böylece kamu görevlisi olmak veya belirli bir sıfatı taşımak gibi suç tipinin aradığı özel nitelik, faillik sıfatının sınırını belirler.

Bu yapı içinde yardım edenin konumu da özgün bir ağırlığa sahiptir.

Yardım, suçu bizzat yönetmek değildir; fakat suçun işlenmesini kolaylaştıran iradi bir katkıdır.

Araç sağlama, bilgi verme, icrayı kolaylaştırma veya suç kararını kuvvetlendirme gibi davranışlar ana fiille bağlantı kurduğu ölçüde sorumluluk doğurur.

Bu nedenle yardım edenin cezası faille aynı seviyede değil, kanunun belirlediği indirimli aralık içinde değerlendirilir.

İştirak halinde gönüllü vazgeçmede kural kişiseldir.