Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Davayı ve Cezayı Düşüren Nedenler Konu Anlatımı

Davayı ve cezayı düşüren nedenler, ceza hukukunda suç isnadının veya mahkûmiyetin her durumda sonuna kadar yürümeyeceğini gösterir.

TCK bu başlık altında ölüm, af, dava zamanaşımı, ceza zamanaşımı, müsaderede zamanaşımı, şikayet, vazgeçme, davanın veya cezanın düşmesinin etkisi ve önödemeyi düzenler.

Bu kurumların her biri farklı aşamada sonuç doğurur.

Bazıları soruşturma veya kovuşturmayı sona erdirir, bazıları hükmedilmiş cezanın infazını engeller, bazıları ise kişisel haklar ve müsadere gibi yan sonuçları özellikle korur.

Sanığın ölümü kamu davasını düşürür.

Çünkü ceza sorumluluğu şahsidir ve artık yargılanacak kişi yoktur.

Ancak niteliği gereği müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında dava devam edebilir; bu alan failin kişisel cezalandırılmasından ayrılır.

Hükümlünün ölümü ise hapis cezasını ve henüz infaz edilmemiş adli para cezasını ortadan kaldırır.

Buna karşılık ölümden önce kesinleşmiş müsadere ve yargılama giderleri infaz edilebilir.

Böylece ölüm, kişiye bağlı ceza sonuçlarını bitirirken bazı malvarlığına ilişkin sonuçları kendiliğinden silmez.

Af kurumunda genel af ile özel af ayrımı belirleyicidir.

Genel af kamu davasını düşürür ve hükmolunan cezaları bütün sonuçlarıyla kaldırır.

Özel af ise hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilmesi, infaz süresinin kısaltılması veya adli para cezasına çevrilmesi biçiminde sonuç doğurabilir.

Özel affa rağmen cezaya bağlı veya hükümde belirtilmiş hak yoksunlukları devam eder.

Bu ayrım, genel affın daha geniş, özel affın daha sınırlı etki doğurduğunu gösterir.

Dava zamanaşımı, kamu davasının belirli sürelerin geçmesiyle düşmesini sağlar.

Süreler suç için öngörülen cezanın ağırlığına göre değişir; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda otuz yıl, müebbet gerektirenlerde yirmi beş yıl, daha düşük ceza gruplarında yirmi, on beş veya sekiz yıl kabul edilmiştir.

Çocuklar bakımından bu süreler yaş grubuna göre yarı veya üçte iki oranında uygulanır.

Sürenin belirlenmesinde dosyadaki delillere göre daha ağır cezayı gerektiren nitelikli haller ve seçimlik cezalarda hapis cezası dikkate alınır.

Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suç gününden, teşebbüste son hareketten, kesintisiz suçta kesintinin gerçekleşmesinden, zincirleme suçta son suçtan, çocuklara karşı belirli kişilerce işlenen suçlarda ise çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar.

Dava zamanaşımı durabilir veya kesilebilir.

İzin, karar ya da başka mercide çözülmesi gereken mesele beklendiğinde veya kaçaklık kararı devam ettiğinde zamanaşımı durur.

Savcı huzurunda ifade alınması, sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi veya mahkûmiyet kararı verilmesi gibi işlemler kesilme nedenidir.

Kesilme halinde süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme nedeni varsa son neden esas alınır ve süre en fazla yarısı kadar uzayabilir.

Ceza zamanaşımı, hükmedilmiş cezanın belirli süre geçince infaz edilememesidir.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis için kırk yıl, müebbet için otuz yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis için yirmi dört yıl, beş yıldan fazla hapis için yirmi yıl, beş yıla kadar hapis ve adli para cezası için on yıl öngörülür.

Çocuklar bakımından yine yaşa göre indirimli süreler uygulanır.

Ceza zamanaşımı hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza miktarı esas alınır.

Hak yoksunlukları ceza zamanaşımı doluncaya kadar sürer; müsadere hükmü ise kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçince infaz edilmez.

Mahkûmiyet hükmünün infazı için tebligat veya yakalama ceza zamanaşımını keser; hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı suç işlemesi de aynı sonucu doğurur.

Zamanaşımı bakımından dava ve ceza ayrımı özellikle önemlidir.

Dava zamanaşımı yargılama yapılabilmesini, ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş yaptırımın infaz edilebilmesini ilgilendirir.

İki kurumun başlangıç anları, kesilme nedenleri ve sonuçları aynı değildir.

Bu nedenle bir olayda suç isnadının süresi ile hükmedilmiş cezanın infaz süresi ayrı ayrı düşünülür.

Şikayete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikayette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Süre, zamanaşımını aşmamak koşuluyla fiilin ve failin öğrenildiği günden başlar; hakaret bakımından fiilden itibaren iki yıllık üst sınır ayrıca yer alır.

Birden fazla şikayet hakkı sahibinden birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez.

Kanunda aksi yoksa vazgeçme davayı düşürür, fakat hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme infazı engellemez.

İştirak halinde sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar; ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık etkilenmez.

Davanın veya cezanın düşmesi kişisel haklar ve malvarlığı sonuçları bakımından sınırsız etki doğurmaz.

Genel af, özel af ve şikayetten vazgeçme müsadere edilen şeylerin veya ödenmiş adli para cezasının geri alınmasını gerektirmez.