Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Nedensellik Bağı Konu Anlatımı

Nedensellik bağı, TCK'da çoğu zaman açık bir teori cümlesi olarak değil, suç tanımlarının ve genel hükümlerin kullandığı neden olma diliyle kurulur.

Kanun birçok yerde failin davranışı ile ölüm, yaralanma, zarar, tehlike, hizmetin aksaması veya başka bir sonuç arasında bağlantı arar.

Bu bağlantı kurulmadan, sırf istenmeyen bir sonuç ortaya çıktı diye ceza sorumluluğu doğmaz.

TCK'nın sistemi, neticenin failin fiiline bağlanmasını ve bazı durumlarda bu netice bakımından en az taksir düzeyinde kusur bulunmasını ister.

Taksir hükmü nedensellik bağının genel hükümler içindeki en açık dayanaklarından biridir.

TCK, taksiri dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesinin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi olarak tanımlar.

Bu tanımda davranış, yükümlülüğe aykırılık ve netice aynı cümlede birleşir.

Netice, davranıştan bağımsız bir olay değildir; davranış dolayısıyla gerçekleşmiş olmalıdır.

Bilinçli taksirde kişi neticeyi öngörür fakat istemez; buna rağmen netice meydana gelirse ceza artırılır.

Her iki halde de sorumluluk, davranış ile kanuni netice arasındaki bağ üzerinden kurulur.

Netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükmü, nedensellik ile kusur bağlantısını birlikte gösterir.

Bir fiil, kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşmasına sebebiyet verirse, kişinin bu neticeden sorumlu tutulabilmesi için bu netice bakımından en azından taksirle hareket etmesi gerekir.

Bu hüküm iki aşamalı düşünür.

Önce fiilin daha ağır veya başka bir neticeye sebep olup olmadığına bakılır.

Sonra bu ağır netice bakımından failin en az taksir düzeyinde kusuru aranır.

Böylece TCK, ağır neticeyi otomatik olarak faile yüklemez; neticeye sebebiyet verme ile kusur şartını birlikte arar.

İhmali davranışla işlenen suçlarda nedensellik bağı daha özel bir görünüm kazanır.

Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi hükmü, kişinin yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olmasını arar.

Kanun bu eşdeğerlik için iki kaynak gösterir: kişinin belli bir icrai davranışta bulunmak konusunda kanuni düzenleme veya sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüğü bulunmalı ya da önceden gerçekleştirdiği davranış başkalarının hayatı ile ilgili tehlikeli bir durum oluşturmalıdır.

Bu düzenleme, ihmalin her durumda sonuçtan sorumluluk doğurmayacağını; ihmal ile ölüm neticesi arasında özel ve kanunen tanınan bir bağ gerektiğini gösterir.

Özel suç tanımları nedensellik dilini somutlaştırır.

Taksirle öldürme, taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişinin cezalandırılacağını belirtir.

Taksirle yaralama, başkasının vücuduna acı verme, sağlığının veya algılama yeteneğinin bozulmasına neden olmayı esas alır.

Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinde mağdurun organ işlevinin zayıflaması, konuşmasında sürekli zorluk, yüzünde sabit iz, yaşamı tehlikeye sokan durum, gebelikle ilgili sonuçlar veya ölüm gibi neticeler cezanın ağırlaşmasına bağlanır.

İşkence, terk, yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gibi suçlarda da fiilin hastalık, yaralanma veya ölüm gibi sonuçlara neden olması ayrıca düzenlenir.

TCK yalnız zarar neticelerinde değil, tehlike neticelerinde de nedensellik dili kullanır.

Trafik güvenliğini tehlikeye sokmada başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeye neden olma ifadesi yer alır.

Atom enerjisiyle patlamaya sebebiyet verme, başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığı hakkında önemli ölçüde tehlikeye sebebiyet vermeyi cezalandırır.

Çevrenin taksirle kirletilmesinde atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden olma, ayrıca kalıcı etki bırakma veya tedavisi zor hastalıklara neden olabilecek nitelik gibi sonuçlar dikkate alınır.

Bu hükümler, nedensellik bağının yalnız gerçekleşmiş zarar ile değil, kanunun suçlaştırdığı tehlike sonuçlarıyla da kurulabildiğini gösterir.

Cezanın belirlenmesi hükmü de nedensellik bağının sonuç ağırlığıyla ilişkisini ortaya koyar.

Hâkim temel cezayı belirlerken meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını göz önünde bulundurur.

Bu zarar veya tehlike, suçun işleniş biçimi, kullanılan araç, zaman, yer, suçun konusunun önem ve değeriyle birlikte değerlendirilir.

Eğer zarar veya tehlike zaten suçun unsurunu oluşturuyorsa, aynı unsur temel cezanın belirlenmesinde ayrıca dikkate alınmaz.

Bu kural, kanunun aynı neticeyi iki kez cezayı ağırlaştırıcı etki olarak kullanmama yönündeki dengesini gösterir.

Nedensellik bağı, iştirak ve gönüllü vazgeçme hükümlerinde de dolaylı biçimde hissedilir.

Teşebbüste kişi elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlar, fakat elinde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamaz.

Gönüllü vazgeçmede ise fail icra hareketlerinden vazgeçer veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; tamam olan kısım ayrıca suç oluşturuyorsa yalnız o suçtan cezalandırılır.