Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Hukuka Aykırılık Unsuru Konu Anlatımı

Hukuka aykırılık unsuru, ceza hukukunda fiilin yalnız kanuni tanıma benzemesiyle yetinilmeyeceğini anlatır.

TCK'nın genel hükümleri, bazı durumlarda kanuni tanımda yer alan dış davranış gerçekleşmiş görünse bile faile ceza verilmeyeceğini kabul eder.

Bu düzenlemeler, ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler bölümünde toplanmıştır.

Kanunun dili çoğu yerde doğrudan şunu söyler: belirli koşullar varsa faile ceza verilmez.

Bu sonuç, fiilin ceza hukuku bakımından haksızlık olarak yüklenemediğini veya hukukun o davranışı belirli sınırlar içinde kabul ettiğini gösterir.

İlk neden kanunun hükmünü yerine getirmedir.

TCK, kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmeyeceğini düzenler.

Burada kişi, kendi kişisel tercihinden değil, kanunun kendisine yüklediği veya izin verdiği bir davranışı gerçekleştirdiği için ceza sorumluluğundan uzak kalır.

Aynı madde amirin emrini de düzenler.

Yetkili merciden verilmiş ve yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan emri uygulayan kişi sorumlu olmaz.

Fakat bu kural sınırsız değildir.

Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez; yerine getirilirse hem emri veren hem emri yerine getiren sorumlu olur.

Kanun ayrıca emrin hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafından engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri verenin sorumlu olacağını belirtir.

Meşru savunma, hukuka aykırılık değerlendirmesinin en belirgin alanlarından biridir.

TCK, kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelen haksız saldırıyı, o anda hal ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlediği fiillerden dolayı cezalandırılmayacağını kabul eder.

Bu düzenlemede birkaç unsur birlikte bulunur.

Saldırı bir hakka yönelmiş olmalıdır; haksız olmalıdır; gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan bir saldırı niteliği taşımalıdır.

Savunma o anda yapılmalı ve hal ile koşullara göre saldırıyla orantılı olmalıdır.

Böylece kanun, savunmayı saldırıdan kopuk bir karşılık verme alanına değil, saldırıyı defetme zorunluluğuna bağlar.

Zorunluluk hali de ceza verilmemesi sonucunu doğuran ayrı bir durumdur.

TCK, kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik, bilerek neden olmadığı, başka suretle korunma olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğuyla hareket etmesi halinde ceza verilmeyeceğini düzenler.

Burada meşru savunmadaki haksız saldırı yerine ağır ve muhakkak tehlike vardır.

Kişi tehlikeye bilerek neden olmamalı, başka korunma imkanı bulunmamalı ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunmalıdır.

Kanun bu şartları birlikte arayarak zorunluluk halini her güç durumda başvurulabilecek genel bir mazeret olmaktan çıkarır.

Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası da hukuka aykırılığı ortadan kaldıran alanlar olarak düzenlenmiştir.

TCK, hakkını kullanan kimseye ceza verilmeyeceğini söyler.

Bir kişinin hukuken sahip olduğu hakkı kullanması, ceza hukuku bakımından haksızlık olarak değerlendirilemez.

İlgilinin rızasında ise kanun daha sınırlı konuşur: kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere açıkladığı rıza çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.

Bu ifade, rızanın her konuda geçerli olmadığını gösterir.

Rızanın konusu, kişinin mutlak tasarruf edebileceği bir hak olmalı ve fiil açıklanan rıza çerçevesinde kalmalıdır.

Hukuka uygunluk alanının sınırı aşılırsa TCK ayrıca sonuç belirler.

Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınır kast olmaksızın aşılır ve fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hüküm kurulur.

Bu hüküm, sınır aşımını otomatik cezasızlık saymaz; aşmanın kast olmaksızın gerçekleşmesini ve fiilin taksirli halinin de cezalandırılabilir olmasını dikkate alır.

Meşru savunma bakımından özel bir düzen daha vardır: sınırın aşılması mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan ileri gelmişse faile ceza verilmez.

Böylece kanun meşru savunmanın baskı altında gerçekleşen doğasını ayrıca hesaba katar.

Cebir ve şiddet, korkutma ve tehdit altında işlenen fiiller de ceza verilmemesi sonucuna bağlanmıştır.

Karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ve şiddet ya da muhakkak ve ağır korkutma veya tehdit sonucu suç işleyen kişiye ceza verilmez; bu hallerde cebir, şiddet, korkutma veya tehdidi kullanan kişi suçun faili sayılır.

Bu düzenleme, fiilin dış görünüşte bir kişi tarafından gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, hukuki sorumluluğun iradeyi ezen kişiye yöneltilebileceğini gösterir.

Hata hükümleri de hukuka aykırılıkla temas eder: ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği konusunda kaçınılmaz hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır.

Hukuka aykırılık değerlendirmesi, özel suç tanımlarında da açıkça hissedilir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, bilişim sistemine girme, haberleşmenin engellenmesi, kişisel verilerin kaydedilmesi veya haksız arama gibi birçok suçta hukuka aykırı davranış ibaresi doğrudan kullanılır.

Bazı suçlarda ise kanun hukuka uygunluk ihtimalini özel bir koşulla daraltır; örneğin deney, rıza, yetkili kurul izni veya uzman hekim ve hastane ortamı gibi şartlara bağlanabilir.