Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Kişilere Karşı Suçlar Konu Anlatımı

Kişilere karşı suçlar, TCK'nın bireyin en temel hukuki değerlerini koruduğu geniş bir özel hükümler alanıdır.

Bu bölümde korunan değer tek bir başlıkla sınırlı değildir; yaşam, beden bütünlüğü, algılama yeteneği, insan onuru, cinsel dokunulmazlık, hareket ve karar özgürlüğü, konut ve çalışma alanı, şeref, özel hayat, haberleşme ve kişisel veriler ayrı suç tipleriyle korunur.

Bu nedenle kişilere karşı suçlar, yalnız zarar sonucuna bakılarak değil, mağdurun hangi kişisel değerinin ihlal edildiğine göre anlaşılır.

Hayata karşı suçlarda en temel düzenleme kasten öldürmedir.

Bir insanın kasten öldürülmesi müebbet hapis cezasıyla karşılanır.

Nitelikli hallerde ise tasarlama, canavarca his, eziyet çektirme, yangın veya bombalama gibi yöntemler, yakın aile bireylerine karşı işleme, çocuğa veya kendisini savunamayacak kişiye yönelme, kadına karşı işleme, kamu görevi nedeniyle işleme, başka bir suçu gizleme veya kolaylaştırma amacı, kan gütme ve töre saiki gibi durumlar ağırlaştırılmış müebbet sonucuna bağlanır.

İhmali davranışla öldürmede kişi belli bir icrai davranışı yapmakla yükümlü olduğu halde bunu yapmaz ve ölüm meydana gelirse, ihmali davranışın icrai davranışa eşdeğer olup olmadığı değerlendirilir.

Kanuni veya sözleşmesel yükümlülük ya da önceki davranışla tehlikeli durum yaratma bu eşdeğerliğin zeminini oluşturur.

İntihara yönlendirme, kişinin kendi yaşamına son verme kararına dışarıdan yapılan cezalandırılabilir katkıyı konu alır.

Başkasını intihara azmettirme, teşvik etme, kararını kuvvetlendirme veya intihara yardım etme cezalandırılır; intihar gerçekleşirse ceza ağırlaşır.

Alenen teşvik ayrıca düzenlenir.

Algılama yeteneği gelişmemiş veya ortadan kaldırılmış kişilerin intihara sevk edilmesi ya da cebir ve tehditle intihara mecbur bırakılması ise kasten öldürme hükümleriyle ilişkilendirilir.

Taksirle öldürmede ise ölüm kastla değil, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışla meydana gelir; birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma cezanın ağırlaşmasına neden olur.

Vücut dokunulmazlığına karşı suçlarda kasten yaralama, başkasının vücuduna acı verme veya sağlığını ya da algılama yeteneğini bozma üzerinden kurulur.

Fiilin basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kadar hafif olması halinde şikayet ve daha hafif ceza rejimi öngörülür.

Üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş, kardeş, savunmasız kişi, kamu görevi nedeniyle mağdur, kamu görevlisinin nüfuzu, silah veya canavarca his gibi haller cezayı artırır.

Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada duyuların veya organların zayıflaması ya da yitirilmesi, yüzde sabit iz veya sürekli değişiklik, yaşamsal tehlike, gebelikle ilgili ağır sonuçlar, kemik kırığı veya ölüm gibi neticeler temel yaralama cezasını ağırlaştırır.

Taksirle yaralama, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak beden veya sağlık zararına neden olmayı ifade eder; ağır neticeler ve birden fazla kişinin yaralanması cezayı artırır, bilinçli taksir dışındaki hallerde şikayet rejimi önem taşır.

İnsan üzerinde deney ve organ veya doku ticareti, beden bütünlüğünün özel görünümleridir.

İnsan üzerinde bilimsel deney kural olarak cezalandırılır; rızaya dayalı deneyin sorumluluk doğurmaması için yetkili izin, insan dışı veya hayvan deneylerinden elde edilmiş gereklilik, kalıcı zararlı etki öngörülmemesi, insan onuruyla bağdaşmayan yöntem kullanılmaması, amaç ile yüklenen külfet arasında denge ve yazılı bilgilendirilmiş rıza gibi koşullar aranır.

Çocuklar üzerinde deney ayrıca daha sıkı koşullara bağlanır.

Organ veya doku ticaretinde geçerli rıza olmaksızın organ veya doku alma, satın alma, satma, aracılık etme, hukuka aykırı elde edilen organ veya dokuyu saklama, nakletme veya aşılama ve çıkar karşılığı ilan veya reklam verme cezalandırılır.

Organını veya dokusunu satan kişinin sosyal ve ekonomik koşulları cezada indirim veya cezasızlık değerlendirmesine konu olabilir; etkin pişmanlık da ayrıca düzenlenmiştir.

İşkence ve eziyet, kişinin onurunu ve bedensel ya da ruhsal bütünlüğünü koruyan ağır suçlardır.

İşkence, kamu görevlisinin insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal acı doğuran, algılama veya irade yeteneğini etkileyen ya da aşağılayan davranışlarıyla oluşur.

Çocuk, savunmasız kişi, gebe kadın, avukat veya kamu görevlisine görev nedeniyle yönelme gibi haller cezayı ağırlaştırır; cinsel taciz biçiminde gerçekleşme ayrıca daha ağırdır.

İşkenceye katılan diğer kişiler kamu görevlisi gibi cezalandırılır ve ihmali davranış indirim nedeni yapılmaz.

Eziyet ise kişiye eziyet çekmesine yol açacak davranışlarla yönelir ve bazı yakınlık veya savunmasızlık hallerinde ağırlaşır.

Terk, yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, yaş, hastalık veya yaralanma nedeniyle kendini idare edemeyen kişilerin korunmasına ilişkin suçlardır.

Çocuk düşürtme, çocuk düşürme ve kısırlaştırma hükümleri üreme alanındaki kişisel dokunulmazlığı düzenler.

Rıza yokluğu, gebelik süresi, tıbbi zorunluluk, yetkili kişi tarafından yapılma, kadının beden veya ruh sağlığına zarar ya da ölüm sonucu gibi ölçütler cezayı belirler.

Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz farklı mağdur ve fiil yapılarıyla ayrılır.

Vücuda organ veya cisim sokulması, mağdurun çocuk olması, savunmasızlık, nüfuz kötüye kullanımı, hısımlık, silah, birden fazla kişi, toplu yaşama ortamı ve ağır neticeler cezayı artıran unsurlar arasında yer alır.

Hürriyete karşı suçlar, kişinin karar verme, hareket etme, eğitim, kamu hizmeti, siyasi hak, inanç, konut, çalışma ve sendikal hak alanlarını korur.

Tehdit, şantaj ve cebir kişiyi bir davranışa zorlayan veya korkutan fiiller olarak düzenlenir.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, kişinin gitme veya kalma özgürlüğünün hukuka aykırı sınırlanmasıdır; cebir, tehdit, hile, silah, birden fazla kişi, kamu görevi, yakınlık, çocuk veya savunmasız mağdur, cinsel amaç ve ekonomik kayıp cezayı etkiler.

Eğitim ve öğretim hakkının, kamu hizmetlerinden yararlanmanın, siyasi hakların, inanç ve kanaat hürriyetinin, konut dokunulmazlığının, iş ve çalışma hürriyetinin ve sendikal hakların engellenmesi de özgürlüğün farklı yönlerini korur.

Ortak hüküm, bu suçlardan bazıları silahla, gizlenerek, birlikte, örgüt korkusundan yararlanarak veya kamu nüfuzuyla işlendiğinde cezanın artacağını belirtir.

Şerefe karşı suçlarda hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığını korur.

Somut fiil veya olgu isnadı ya da sövme biçimindeki saldırılar cezalandırılır; gıyapta hakaret için en az üç kişiyle ihtilat aranır.

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, dini, siyasi, sosyal veya felsefi açıklamalar nedeniyle hakaret ve kutsal sayılan değerlerden bahisle hakaret daha ağır alt sınıra bağlanır; aleniyet cezayı artırır.

Mağdurun belirlenmesi, isnadın ispatı, iddia ve savunma dokunulmazlığı, haksız fiile tepki veya karşılıklı hakaret, kişinin hatırasına hakaret ve şikayet koşulu bu suç grubunun sınırlarını kurar.

Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlarda haberleşmenin gizliliği, konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması, özel hayatın gizliliği ve kişisel veriler korunur.

Haberleşme içeriklerinin kaydı veya hukuka aykırı ifşası, aleni olmayan konuşmaların rıza olmadan dinlenmesi ya da kaydedilmesi, özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin kayda alınması veya ifşası, kişisel verilerin kaydedilmesi, verilmesi, yayılması, ele geçirilmesi ve yok edilmemesi ayrı suç tipleriyle düzenlenir.

Kamu görevlisinin yetkisini kötüye kullanması veya meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılması bazı veri ve özel hayat suçlarında ceza artırımına yol açar.

Bu bölümde kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme dışındaki suçlar şikayete bağlıdır; tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması da mümkündür.

Malvarlığına karşı suçlar, kişisel değerlerden ekonomik varlık alanına geçer; fakat korunan şey yalnız para değeri değil, kişinin mal üzerindeki hâkimiyeti, zilyetlik güveni ve ekonomik karar özgürlüğüdür.

Hırsızlıkta başkasına ait taşınır mal, zilyedin rızası olmadan ve yarar sağlama maksadıyla bulunduğu yerden alınır.

Nitelikli hırsızlık hükümleri, eşyanın kamuya, ibadete, ulaşım alanına, afete hazırlığa, açıkta bırakılma özelliğine, mağdurun korunmasızlığına, kilit veya bilişim sistemi kullanımına, tanınmama tedbirine, hayvana, bina veya eklenti içinde muhafazaya ya da enerjiye ilişkin olmasına göre ağırlaşır.

Gece vakti işlenme ayrıca artırıcı etki doğurur.

Buna karşılık paydaş veya elbirliğiyle malik olunan malda, hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacında, malın değerinin azlığında, kullanma hırsızlığında ve ağır acil ihtiyacı karşılama halinde kanun daha hafif sonuçlara veya cezasızlığa imkan tanır.

Yağma, malvarlığına yönelen fiile cebir veya tehdidin eklenmesiyle hırsızlıktan ayrılır.

Fail, mağduru malı teslime veya alınmasına karşı koymamaya zorlar; tehdidin hayat, vücut, cinsel dokunulmazlık ya da malvarlığı itibarıyla büyük zarar alanına yönelmesi mümkündür.

Senet verilmesine, imzalanmasına, imhasına veya hükümsüzlüğünün açıklanmasına cebir veya tehditle zorlanma da aynı çerçevede değerlendirilir.

Mağdurun kendisini bilemeyecek ve savunamayacak hale getirilmesi yağmada cebir sayılır.

Silah, tanınmayacak hale girme, birden fazla kişi, yol kesme, konut veya işyeri, savunmasız mağdur, örgüt korkusundan yararlanma, örgüte yarar sağlama ve gece vakti nitelikli yağmayı kurar.

Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla cebir veya tehdit kullanılması yağma yerine tehdit veya yaralama hükümlerine yöneltir; malın değerinin azlığı ise yağmada indirim sebebi olabilir.

Mala zarar verme, başkasının taşınır veya taşınmaz malını yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hale getirme veya kirletme üzerinden kurulur ve temel biçiminde şikayete bağlıdır.

Kamu hizmetine ayrılmış yer veya eşya, afetlerden korunmaya tahsis edilen tesisler, dikili ağaç ve fidanlar, su ve afet tesisleri, grev veya lokavt bağlamındaki işveren ya da işçi örgütü malları, siyasi parti ve meslek kuruluşu malları veya kamu görevlisine görevinden ötürü öç alma amacı nitelikli halleri oluşturur.

Yakarak, patlayıcı veya yakıcı maddeyle, toprak kayması, çığ, sel, taşkın, radyasyon ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silahla işleme ayrıca ağırlaştırılır.

İbadethanelere, mezarlıklara ve bunların eklentilerine zarar verme ise malvarlığı zararını dini ve toplumsal saygı alanıyla birleştiren özel bir düzenlemedir.

Hakkı olmayan yere tecavüz, taşınmazı malik gibi işgal etme, sınırını bozma, yararlanmayı engelleme, köy ortak mallarını zapt etme veya suların mecrasını değiştirme fiillerini konu alır.

Güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık, malvarlığı suçlarında rıza ve güven ilişkisini farklı yönlerden sınar.

Güveni kötüye kullanmada mal baştan failin zilyetliğine muhafaza etmek veya belirli biçimde kullanmak üzere devredilmiştir; suç, bu devrin amacı dışında tasarruf edilmesi veya devir olgusunun inkarıyla doğar.

Meslek, sanat, ticaret, hizmet ilişkisi ya da başkasının mallarını idare yetkisi nedeniyle teslim edilen eşya hakkında işlenmesi cezayı ağırlaştırır.

Dolandırıcılıkta ise fail hileli davranışlarla kişiyi aldatır ve mağdurun ya da başkasının zararına kendisine veya başkasına yarar sağlar.

Dini duyguların, tehlikeli durumun, algılama zayıflığının, kamu kurumlarının, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının, basın yayın araçlarının, ticari veya mesleki güvenin, kredi ya da sigorta ilişkisinin ve kamu görevlisi ya da banka çalışanı gibi tanıtmanın kullanılması nitelikli dolandırıcılık alanını oluşturur.