Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Manevi Unsurlar (Kast-Taksir) Konu Anlatımı

TCK'da manevi unsurun merkezinde kast ve taksir ayrımı bulunur.

Kanun, suçun oluşmasını kastın varlığına bağlayarak başlar.

Bu cümle, ceza hukukunda temel sorumluluk biçiminin kasıtlı hareket olduğunu gösterir.

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.

Burada iki yön birlikte bulunur: fail hem kanuni tanımın maddi unsurlarını bilir hem de bu unsurları gerçekleştirmeyi ister.

Örneğin kanuni tanım bir insanın öldürülmesini, başkasının malının alınmasını veya bir bilişim sistemine hukuka aykırı girilmesini arıyorsa, kast bu unsurlara yönelik bilgi ve isteme ilişkisiyle kurulur.

Olası kast, doğrudan kasttan farklı bir sorumluluk görünümüdür.

TCK, kişinin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi halinde olası kast bulunduğunu kabul eder.

Bu düzenlemede fail neticeyi kesin biçimde hedeflememiş olabilir; fakat kanuni unsurların gerçekleşme ihtimalini görür ve buna rağmen davranışını sürdürür.

Kanun olası kast için ceza sonuçlarını ayrıca belirler.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir.

Bu sistem, olası kastı kast alanında tutar, fakat doğrudan kasttan farklı bir yaptırım sonucu bağlar.

Taksir ise TCK'da istisnai sorumluluk biçimidir.

Kanun, taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılacağını söyler.

Bu nedenle bir suçun taksirli hali kanunda ayrıca düzenlenmemişse, yalnız taksirli davranış nedeniyle ceza sorumluluğu kurulamaz.

Taksirin tanımı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık üzerinden yapılır.

Kişi, bu yükümlülüğe aykırı davranması dolayısıyla, suçun kanuni tanımında belirtilen neticeyi öngörmeden gerçekleştirir.

Burada fail neticeyi istemez; hatta basit taksirde neticeyi öngörmemiştir.

Ancak özen yükümlülüğüne aykırı davranışla netice arasında sorumluluk bağı kurulduğunda taksir gündeme gelir.

Bilinçli taksir, taksirin daha ağır görünümüdür.

Kişi neticeyi öngörür, fakat istememesine rağmen netice meydana gelir.

TCK bu durumda taksirli suça ilişkin cezanın üçte birden yarısına kadar artırılacağını düzenler.

Bilinçli taksir ile olası kast arasındaki sınır, TCK'nın ifadelerinde neticenin istenip istenmemesi ve gerçekleşme ihtimaline rağmen fiilin işleniş biçimi üzerinden anlaşılır.

Olası kastta kişi kanuni unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler; bilinçli taksirde ise öngörülen netice istenmez.

Kanun her iki duruma farklı sonuç bağladığından, manevi unsurun doğru belirlenmesi cezanın türünü ve miktarını doğrudan etkiler.

Taksirde kusur ağırlığı ayrıca belirleyicidir.

TCK, taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek cezanın failin kusuruna göre belirleneceğini söyler.

Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir.

Bu hüküm, taksirli suçlarda toplu bir netice doğsa bile sorumluluğun kişisel kusur ölçüsüne göre kurulacağını gösterir.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi burada somutlaşır: kimse yalnız başkasının dikkatsizliği veya özensizliği nedeniyle cezalandırılmaz.

TCK, taksirli neticenin fail üzerindeki olağanüstü etkisini de özel olarak düzenler.

Taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından artık ceza verilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez.

Bilinçli taksir halinde ise verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Bu hüküm, taksirli suçlarda manevi unsurun ve sonuçla fail arasındaki kişisel ilişkinin ceza adaletinde dikkate alınabildiğini gösterir.

Kanun burada neticenin yalnız mağdur bakımından değil, failin kendi kişisel ve ailevi alanında doğurduğu ağır sonucu da sınırlı bir cezasızlık veya indirim nedeni yapar.

Manevi unsurun hata hükümleriyle bağı çok güçlüdür.

TCK, fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişinin kasten hareket etmiş olmayacağını belirtir; taksirli sorumluluk hali saklıdır.

Bu düzenleme, kastın bilgi yönünü açıklar.

Fail maddi unsuru bilmiyorsa, o unsur bakımından kast kurulamaz.

Bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hallerinin gerçekleştiği konusunda hataya düşen kişi de bu hatasından yararlanır.

Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerin koşullarında kaçınılmaz hata varsa kişi bundan yararlanır; işlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz hata ise cezalandırılmamayı doğurur.

Bu hükümler, manevi unsur değerlendirmesinin yalnız fiili isteme meselesi olmadığını, bilginin kapsamını da içerdiğini gösterir.

Netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükmü de kast ve taksir ilişkisini tamamlar.

Bir fiil, kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşmasına neden olursa, kişinin bu neticeden sorumlu tutulabilmesi için en azından taksirle hareket etmesi gerekir.

Bu kural, ağır neticenin sırf meydana gelmiş olmasının yetmediğini ortaya koyar.

Failin kastı temel fiile yönelmiş olabilir; fakat daha ağır netice bakımından en az taksir bulunmadıkça sorumluluk kurulmaz.