Hâkim-Savcı İdare Hukuku İdari İşlemin Sona Ermesi Konu Anlatımı

İdari işlemlerin sona ermesi, idare hukuku sisteminde önemli bir konu olup, söz konusu işlemlerin hukuk aleminden ortadan kalkması temelde üç şekilde gerçekleşir.

Bu üç şekil, işlemlerin hukuki niteliği ve sonuçları açısından birbirinden farklı özellikler taşıdığından ayrıntılı olarak incelenmeye muhtaçtır.

Birinci sona erme şekli, idari işlemin yargı yeri tarafından iptal edilmesidir.

İptal, hukuka aykırı olan bir idari işlemin idari mahkemeler tarafından bir iptal kararı ile hukuk aleminden çıkarılması anlamına gelir.

İptal kararı, söz konusu işlemin geriye yürür bir şekilde, yani alındığı tarihten itibaren tüm hüküm ve sonuçları ile hukuk aleminde ortadan kalkması sonucunu doğurur.

Bu durum, idari işlem hiç yapılmamış sayılır ve işlem yapılmadan önceki duruma dönülür.

Örneğin, hukuka aykırı bir şekilde üniversiteye kayıt yaptırılan bir öğrencinin kayıt işlemine karşı açılan dava sonucunda mahkemenin iptal kararı vermesi durumunda, öğrencinin öğrencilik statüsü sona erer.

Danıştay, iptal kararının etkisini, iptalden önceki durumu aynen ve mutlak olarak yerine getirmek olarak tanımlamıştır.

İkinci sona erme şekli, idari işlemin kadük hale gelmesidir.

Kadüsitesi, idari işlemlerin herhangi bir yargı yeri tarafından iptal edilmeden veya idarece kaldırılmadan fiilen ortadan kalkmasını ifade eder.

Bazı işlemlerin, örneğin bazı yasakların, zaman içinde uygulanmamaya başlaması ve fiilen yasak olmaktan çıkması kadüsiteye örnek olarak gösterilebilir.

Kadüsite, işlemin hukuk elektronik gücünü giderek kaybetmesi ve pratik anlamda etkisiz hale gelmesi sonucundaki doğal bir ortadan kalkışıdır.

Bir idari işlemin kadük olup olmadığı, idare tarafından fark edilerek işlem yürürlükten kaldırılabileceği gibi yargı yerleri tarafından da bu durum tespit edilebilir.

Üçüncü sona erme şekli ise işlemin idare tarafından sona erdirilmesidir.

Bu yolla sona erme, geri alma ve kaldırma olmak üzere iki farklı şekilde gerçekleşebilir.

Kaldırma işlemi, idare tarafından idari işlemin hukuksal varlığına geleceğe yönelik olarak son verilmesi anlamına gelir ve ilga olarak da adlandırılır.

Kaldırma işlemi, yetki paralelliği ilkesi gereğince işlemi yapan idare veya işlemi yapan makamın üst makamı olan idarece gerçekleştirilebilir.

Kaldırma işleminin geleceğe dönük etkisi nedeniyle, bu işlem öncesinde meydana gelmiş olan tüm yasal sonuç ve etkiler geçerliğini kaybetmez.

Geri alma, işlemin yapılış tarihine geri dönülmek suretiyle, işlemle birlikte doğmuş olan bütün hukuki sonuçların ortadan kaldırılması anlamına gelir.

Geri alma ile işlem geçmişe yönelik etkileri ile birlikte ortadan kalkmakta, işlemin yapılmasından önceki duruma dönülmektedir.

Örneğin, idarenin hukuka aykırı olarak yapmış olduğu bir atama işlemini geri alması halinde, atama tarihinden geri alma işleminin tesis edildiği ana kadar verilen tüm maaşların idareye iadesi gerekecektir.

Bununla birlikte, her idari işlemin geri alınması mümkün değildir.