Hâkim-Savcı İdare Hukuku Şekil Konu Anlatımı

İdari işlemin şekil unsuru, idare hukuku öğretisinde en ayrıntılı ve kapsamlı inceleme konularından biridir.

Bu unsur, idari işlemin hukuk aleminde meydana gelmesinin adalet ve açıklık ilkelerine uygun bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan mekanizmayı temsil eder.

Şekil unsuru, idari işlemin yapılış sürecinde izlenen yollara ve işlemin hukuk aleminde ortaya çıkışının biçimine ilişkindir.

Doktrin, şekil unsurunu iki ayrı şekilde tanımlamıştır.

Geniş anlamda şekil unsuru, idari işlemin tasarrufu oluşma ve tamamlanması, iradenin hazırlanması, izharı ve tespiti için takip edilecek usul, merasim ve vesikalardan meydana gelir.

Bu tanıma göre şekil unsuru, işlemin yapılış sürecinde uyulması gereken usul kuralları ile sonunda oluşan işlemin dışavurum şeklini kapsamaktadır.

Dar anlamda şekil unsuru ise idari işlemin hukuk aleminde ortaya çıkış biçimini, yani yazılı, sözlü veya zımni şekilde tesis edilmesini ifade etmektedir.

İdari işlemlerin şekli bakımından genel kural yazılılıktır.

Türk hukuk sisteminde, idari işlemlerin yazılı olarak tesis edilmeleri esastır.

Danıştay'ın kararlarında vurgulandığı gibi, yazılılık kuralı yönetilenlere menfaatlerini ihlal eden işlemlerin idare tarafından açık ve anlaşılır bir şekilde duyurulmasını, onlara bu işlemlere karşı idari veya dava yoluna başvurma imkânı sağlamasını amaçlamaktadır.

Bununla birlikte, söz konusu kural mutlak değildir.

Kolluk faaliyeti sırasında ivedilik gerektiren hallerde idarenin sözlü işlemlere başvurması mümkündür ve yasal olarak kabul edilmiştir.

Örneğin Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, yetkili amirlerin sözlü olarak emir verebilmesini hükme bağlamıştır.

İdare hukuku sisteminde yazılılık kuralının önemli bir istisnası zımni işlemlerdir.

Zımni işlemler, idarenin yazılı veya açık şekilde işlem tesis etme yükümlülüğüne uymayıp susması halinde ortaya çıkabilir.

İdari Yargılama Usulü Kanunu, ilgililerin haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurduktan sonra altmış gün içinde cevap verilmemesi halinde isteğin reddedilmiş sayılacağını hükme bağlamıştır.

Bu düzenleme, idarenin sessizliğinin zımni ret işlemi doğuracağını açıkça tanımaktadır.

Şekil kurallarına aykırılığın hukuki sonuçları, söz konusu kuralın sakatlık derecesine göre değişmektedir.

Doktrin ve yargı kararları, şekil sakatlıklarını asli şekil sakatlığı ile tali şekil sakatlığı olmak üzere ikiye ayırmıştır.

Asli şekil sakatlığı, söz konusu usul kuralı doğru biçimde uygulanmış olsaydı idarenin başka şekilde bir işlem tesis edecek olduğu hallerde söz konusu olur ve işlemin iptali sonucunu doğurur.