Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kusurlu Sorumluluk Konu Anlatımı

Kusurlu sorumluluk, idarenin mali sorumluluğu içinde idareye yüklenebilen bir hata, aksaklık veya hukuka aykırılık nedeniyle doğan zararların giderilmesini anlatır.

Kaynak metin mali sorumluluğu en genel anlamıyla, bir kişinin diğerine verdiği zararın zarar veren kişinin mal varlığından karşılanarak giderilmesine yönelik yükümlülük olarak açıklar.

Bu tanım idare hukukuna uyarlandığında temel düşünce değişmez: idare de sebep olduğu zararları gidermek zorundadır.

İdarenin kamu gücü kullanması, onu sorumluluktan muaf kılmaz; aksine kamu gücüyle işlem ve eylem yapabilen idare, bu faaliyetlerin hukuka uygun yürütülmesi bakımından denetlenir.

Kaynak metin idarenin mali sorumluluğunu Anayasa'nın idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu belirten hükmüyle temellendirir.

Bu hüküm genel bir sorumluluk çerçevesi kurar.

Kusurlu sorumluluk bu genel çerçevenin kusura dayalı yönüdür.

İdare bir işlem yapar, bir eylemde bulunur veya bir kamu hizmetini yürütürken hukuka aykırı, eksik, yanlış ya da özensiz davranırsa ve bu davranış bir zarara yol açarsa sorumluluğun kusur temelli görünümü ortaya çıkar.

Burada önemli olan, zararın idareye atfedilebilen bir idari davranışla bağlantılı olmasıdır.

İdarenin sorumluluğu, idari faaliyetlerin denetlenmesiyle birlikte düşünülmelidir.

Kaynak metin denetimi, örgütün beklenen başarı ölçütlerine ne ölçüde ulaştığının belirlenmesi ve yapılan işlemlerin örgütsel amaçlara ve hukuka uygunluğunun araştırılması olarak tanımlar.

İdari faaliyetlerin verimli, etkili, kamuya yararlı ve hukuka uygun biçimde yürütülmesi gerekir.

Kusurlu sorumluluk tam da bu gerekliliklerin ihlal edildiği durumlarda anlam kazanır.

İdare bir hizmeti gereği gibi örgütlemez, işleminde hukuka aykırı davranır veya eylemiyle kişiye zarar verirse, zarar yalnızca fiili bir sonuç olarak kalmaz; idari sorumluluk meselesine dönüşür.

Kusurlu sorumlulukta idarenin kusuru her zaman tek bir memurun kişisel davranışına indirgenmez.

Kaynak metin kamu görevlileri bakımından kişilerin kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili uğradıkları zararlar nedeniyle doğrudan görevli personele değil ilgili kuruma karşı dava açacaklarını aktarır.

Bu yaklaşım, idarenin dış ilişkide hizmeti yürüten örgüt olarak muhatap alınmasını sağlar.

Memurun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği idareye zarar verdiyse bu zararın memura ödettirilmesi iç ilişkide ayrıca gündeme gelebilir.

Kişi bakımından ise kamu görevinin yürütülmesinden doğan zarar için idareye başvurmak esastır.

Bu düzen, idari hizmetin kişisel değil kurumsal sorumlulukla bağlantılı olduğunu gösterir.

Kusur, idari işlemler bakımından hukuka aykırılıkla yakından ilişkilidir.

Kaynak metin idari işlemlerin yetki, şekil, usul, sebep, konu ve amaç unsurlarından oluştuğunu ve bu unsurlardaki sakatlığın hukuka aykırılık anlamına geldiğini belirtir.

Hukuka aykırı bir işlem iptal davasına konu olabilir; aynı işlem kişiye zarar vermişse tam yargı davası yoluyla tazminat talebi de gündeme gelebilir.

Örneğin yetkisiz makamca yapılan, hukuki sebebi bulunmayan veya kamu yararı dışında amaçla kurulan bir işlem idari yargıda iptal edilebilir.

Bu işlem nedeniyle kişinin mal varlığında veya hak alanında zarar doğmuşsa, kusurlu sorumluluk idarenin zararı gidermesini gerektirebilir.

İdari eylemler bakımından kusur, kamu hizmetinin yürütülüşündeki aksaklıklarla bağlantılıdır.

Kaynak metin kamu hizmetlerinin devamlılık, değişebilirlik, eşitlik, tarafsızlık, laiklik ve bedelsizlik gibi ilkelerle yürütüldüğünü açıklar.

Bir kamu hizmetinin kanunun öngördüğü durumlar dışında kesintisiz ve düzenli yürütülmesi, aynı hukuki durumda olanlara eşit sunulması ve belirli kişi ya da gruplar arasında ayrım yapılmadan yürütülmesi beklenir.

Hizmetin bu gereklerin aksine işletilmesi bir kusur tartışmasına yol açabilir.

Hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi gibi haller kusurlu sorumluluk öğretisinin tipik mantığıyla uyumludur; önemli olan bu tür aksaklığın kaynak metindeki kamu hizmeti ve denetim ilkeleriyle bağının kurulmasıdır.

Kusurlu sorumluluk, idarenin hukuka uygunluk denetiminin yerindelik denetimine dönüşmesi anlamına gelmez.

Kaynak metin idari yargının idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olduğunu, mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacağını ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremeyeceğini belirtir.

Bu nedenle mahkeme idareye hangi kamu politikasının daha uygun olduğunu söylemez.

Fakat idarenin işlem veya eylemi hukuka aykırıysa, zarar doğmuşsa ve bu zarar idari davranışa bağlanabiliyorsa tazmin yükümlülüğüne karar verebilir.

Kusurlu sorumluluğun yargısal zemini bu sınırlar içinde kurulur.

Tam yargı davası kusurlu sorumluluğun uygulama yoludur.

Kaynak metin tam yargı davasını, idari eylem ve işlemler sonucunda kişisel hakları doğrudan ihlal edilen kişilerin uğradıkları zararın giderilmesi istemiyle idari yargıda açtıkları dava olarak tanımlar.

Tam yargı davası idareye karşı açılan tazminat davasıdır.

Davacı, idari işlem, eylem veya idari sözleşme nedeniyle kişisel hakkının doğrudan ihlal edildiğini ileri sürer.

Mahkeme davayı kabul ederse idareyi belli miktar tazminat ödemeye mahkum eder.

Kusurlu sorumlulukta bu kabul, zararın idarenin kusurlu faaliyetinden doğduğu sonucuna dayanır.

Sonuç olarak kusurlu sorumluluk, kamu gücü kullanan idarenin hukuki denetim altında kalmasının mali sonucudur.