Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kamu İktisadi Teşebbüsleri Konu Anlatımı

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin kurulması ve işleyişi, Türkiye'nin ekonomik kalkınmasında önemli bir rol oynamış ve günümüzde de devletin ekonomik yaşama katılımının temel araçlarından birini oluşturmaktadır.

233 sayılı Kararname çerçevesinde kurulan bu teşebbüsler, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları arasında yer almaktadır.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri iki ana yapıdan meydana gelir.

Birinci yapı, iktisadi devlet teşekkülüdür.

Bu teşekkül, sermayesinin tamamı devlete ait olup iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulmuş olan bir kamu iktisadi teşebbüsüdür.

İktisadi devlet teşekkülü özel sektörün faaliyetleri ile benzer şekilde, kâr ve zarar esasına dayalı olarak çalışmaktadır.

İkinci yapı ise kamu iktisadi kuruluşudur.

Bu kuruluş, sermayesinin tamamı devlete ait olmakla birlikte, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan bir kamu iktisadi teşebbüsüdür.

Kamu iktisadi kuruluşunun gördüğü bu kamu hizmeti nedeniyle ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılmaktadır.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri, Cumhurbaşkanı tarafından kurulur ve diğer bakanlıklarla ilgilendirilir.

Bu teşebbüsler kamu tüzel kişiliğine sahip olmakla beraber, özel hukuk anonim şirketi şeklinde de kurulabilir.

Bu dual yapı, teşebbüslere hukuki esneklik sağlarken aynı zamanda kamusal amaçlarını yerine getirmelerini mümkün kılmaktadır.

Hukuki rejim bakımından, Kamu İktisadi Teşebbüsleri bir karma rejime tabidir.

Kurulması, teşkilatlanması ve yönetimi bakımından idare hukukuna tabi olmakta, ancak dışa yönelik faaliyetleri bakımından özel hukuka tabi olmaktadır.

Bu rejimin sonucu olarak teşebbüsler, Genel Muhasebe Kanunu ile Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir ve Sayıştay'ın da denetimi dışında kalırlar.

Bunun yanı sıra, teşebbüslerin sorumlulukları sermayeleri ile sınırlı tutulmuştur.

Teşebbüslerin faaliyetleri kuruluş amaçlarıyla sınırlıdır; kuruluş amaçları dışında faaliyet yürütemezler.

Bununla birlikte, gerekli taşınmaz malları ile kaynak ve irtifak haklarını kamulaştırma yetkisine sahip oldukları kanun hükümleri uyarınca tanınmıştır.