Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kolluk ve Kamu Hizmeti Konu Anlatımı

İdarenin faaliyet alanı yalnızca işlem yapmak veya teşkilat kurmakla sınırlı değildir; idare, toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu düzenini korumak için sürekli hareket eden bir yapıdır.

Kaynak metin idarenin varlık sebebini kamu yararı olarak açıklar ve idarenin bu amacı gerçekleştirmek için kamu gücüyle donatıldığını belirtir.

Kolluk ve kamu hizmeti bu genel çerçevenin iki ana görünümüdür.

Kamu hizmetinde idare, toplumun ihtiyaç duyduğu bir faaliyeti üstlenir; kollukta ise toplum hayatının düzen içinde yürüyebilmesi için sınırlayıcı ve koruyucu yetkiler kullanır.

Bu nedenle her iki kavram da idare hukukunun kamu yararı, kanunilik ve yargı denetimi ilkeleriyle birlikte düşünülmelidir.

Kamu hizmeti, kaynak metinde bir kamu tüzel kişisi tarafından üstlenilen, doğrudan doğruya kendisi veya onun görevlendirdiği ve denetimi altındaki bir özel hukuk kişisi tarafından yürütülen, kamu yararı amacına yönelik faaliyet olarak tanımlanır.

Tanımın ilk öğesi hizmeti sunan kişidir.

Bir faaliyetin kamu hizmeti sayılabilmesi için faaliyetin kamu tüzel kişisi tarafından ya da onun denetim ve gözetimi altındaki özel hukuk kişisi tarafından yerine getirilmesi gerekir.

Ancak kaynak metin önemli bir ayrımı da korur: devlet veya diğer kamu tüzel kişilerinin yaptığı her faaliyet kendiliğinden kamu hizmeti olmaz; faaliyetin özel hukuk hükümlerini aşan bir rejimle bağlantısı da aranır.

Bu ayrım, idarenin sıradan özel hukuk işlemleri ile kamu hizmeti faaliyetini karıştırmamak için gereklidir.

Kamu hizmetinin ikinci öğesi kamu yararıdır.

Kaynak metin, sağlık, güvenlik, adalet ve eğitimi kamu yararı amacıyla yürütülen faaliyetlere örnek gösterir.

Ayrıca belediye sınırları içinde özel kişiler tarafından işletilen halk otobüslerinde de kamu yararı bulunduğunu, bu hizmetin idareden alınan izinle ve idarenin denetim ve gözetimi altında yürütüldüğünü belirtir.

Bu örnek, kamu hizmetinin yalnızca idarenin kendi personeliyle yürüttüğü faaliyetlerden ibaret olmadığını gösterir.

Bir özel kişi de idarenin gözetimi altında, kamu yararına yönelmiş bir faaliyeti yürütebilir.

Burada belirleyici olan, faaliyetin toplumun ortak ihtiyacına cevap vermesi ve idarenin bu faaliyeti kamu hukuku çerçevesinde düzenleyip denetlemesidir.

Üçüncü öğe, kamu hizmetinin sunulduğu kişilerdir.

Kişiler kamu hizmeti karşısında ya hizmetten yararlanan ya da hizmetten yararlanmaya aday durumda bulunur.

Hizmetin kamusal veya özel yönetim yöntemlerine tabi tutulması, kişilerin hizmet karşısındaki konumunu etkileyebilir.

Fakat kamu hizmeti kavramının merkezinde, idarenin kişilere yönelen ve kamu yararıyla açıklanan bir faaliyeti bulunur.

Bu yüzden kamu hizmeti, idari yargının görev alanı bakımından da önem taşır.

Kaynak metin, idari işlem, idari eylem ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların idari yargı alanına girebildiğini anlatır.

Kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar da bu bağlamda idare hukukunun konusu olabilir.

Kamu hizmetleri konularına göre idari, iktisadi, sosyal, bilimsel ve kültürel hizmetler olarak ayrılır.

İdari kamu hizmetleri, devletin eskiden beri yürüttüğü klasik hizmetlerdir; bayındırlık işleri, kamu mallarının bakımı ve korunması, eğitim, sağlık, tapu ve nüfus işleri bu grupta anlatılır.

İktisadi kamu hizmetleri, demir yolları, gaz, elektrik, telefon gibi sınai ve ticari nitelikteki hizmetlerle devletin sanayi, ticaret, tarım ve maliye alanındaki faaliyetlerini içerir.

Sosyal kamu hizmetleri, emeklilik, yoksullara yardım, çalışma düzeni ve sosyal güvenlik gibi alanlarda görünür.

Bilimsel ve kültürel kamu hizmetleri ise yayın, tiyatro, müzik, sinema gibi alanlarda idarenin doğrudan uğraş alanına giren faaliyetleri kapsar.

Bu ayrım, kamu hizmetinin tek tip bir faaliyet olmadığını, idarenin farklı toplumsal ihtiyaçlara farklı yöntemlerle cevap verdiğini gösterir.

Kamu hizmetlerinin yürütülüş biçimi değişse de kaynak metin bazı ortak ilkelere işaret eder.

Devamlılık ilkesi, kamu hizmetlerinin kanunların öngördüğü durumlar dışında kesintisiz, sürekli ve düzenli yürütülmesini ifade eder.

Değişebilirlik ilkesi, hizmetin toplumun ihtiyaçlarına ve şartların değişmesine uyarlanabilmesini anlatır.

Kamu hizmeti kamu yararı için yürütüldüğünden, hizmetin örgütlenmesi ve işletilmesi durağan değildir; idare, hizmeti daha uygun hale getirmek için düzenleme yapabilir.

Bu ilkeler, idarenin kamu hizmeti alanındaki hareket serbestisini açıklarken aynı zamanda kişilerin hizmetten yararlanma beklentisini de hukuki bir çerçeveye bağlar.

Kolluk, kaynak metinde ayrı bir başlık olarak ayrıntılı işlenmese de idarenin kamu düzenini sağlama ve koruma yönündeki kamu gücü faaliyeti olarak idare hukukunun genel özellikleri içinde anlaşılır.

Kaynak metin valinin ildeki bütün kolluk teşkilatının hiyerarşik amiri olduğunu, kaymakamın da ilçe sınırları içindeki genel ve özel kolluk kuvvet ve teşkilatının amiri olduğunu belirtir.

Bu bilgiler kolluğun, taşra teşkilatı içinde idarenin günlük düzen koruma göreviyle bağlantılı olduğunu gösterir.

Kolluk faaliyeti kamu hizmetinden farklı olarak bir ihtiyacı doğrudan karşılamaktan çok, kamu düzeninin bozulmasını önlemeye ve düzeni korumaya yönelir.

Bu nedenle izin, yasak, denetim ve sınırlama gibi kamu gücü araçları kolluk alanında daha görünürdür.

Kolluk ile kamu hizmeti arasındaki fark, idarenin hangi amaçla hareket ettiğini anlamayı kolaylaştırır.

Kamu hizmetinde idare eğitim, sağlık, ulaşım, sosyal güvenlik veya kültürel faaliyet gibi bir yararlanma alanı oluşturur.

Kollukta ise idare, güvenlik ve düzen fikri etrafında kişilerin davranışlarını sınırlayabilir veya denetleyebilir.

Buna rağmen iki alan birbirinden tamamen kopuk değildir.

Kaynak metinde güvenlik hem kamu hizmeti örneği olarak hem de kolluk teşkilatıyla bağlantılı olarak görünür.

Bu durum, idari faaliyetlerin pratikte iç içe geçebileceğini; fakat hukuki değerlendirmede faaliyetin ağırlıklı amacının belirlenmesi gerektiğini gösterir.

Sonuçta kolluk ve kamu hizmeti, idarenin kamu yararı için kullandığı iki farklı araçtır.