Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kusursuz Sorumluluk Konu Anlatımı

İdarenin mali sorumluluğu, idare hukukunda idarenin kamu gücü kullanarak yürüttüğü faaliyetlerin kişilere zarar vermesi halinde bu zararın nasıl giderileceğini açıklayan alandır.

Kaynak metin idare hukukunun uygulama alanını, idarenin üstün kamu gücü, ayrıcalığı veya yükümlülüğüyle yaptığı işlem, eylem ve sözleşmeler üzerinden kurar.

Aynı metinde kamu gücü ayrıcalıkları ve yükümlülükleri bulunan bir eylem veya işlemden doğan sorumluluğun idari sorumluluk olduğu belirtilir.

Bu tanım, kusursuz sorumluluğu anlamak için önemli bir başlangıçtır; çünkü idarenin sorumluluğu özel kişiler arasındaki sıradan borç ilişkisi gibi değil, kamu yararı amacıyla ve kamu gücü altında yürüyen bir faaliyet alanı içinde değerlendirilir.

Kusurlu sorumlulukta dikkat, idarenin hizmeti kötü işletmesi, geç işletmesi veya hiç işletmemesi gibi bir hizmet kusuruna yönelir.

Kusursuz sorumlulukta ise değerlendirme başka bir noktadan başlar.

İdare hukuku kaynağında idarenin amacı kamu yararı olarak gösterilir ve idarenin bu amacı gerçekleştirmek için üstün kamu gücüyle donatıldığı ifade edilir.

Bu üstünlük, idarenin tek yanlı işlem yapabilmesi, kamu mallarını kamu yararına tahsis etmesi, kamu hizmetlerini doğrudan ya da gözetimi altındaki kişiler aracılığıyla yürütmesi ve gerektiğinde kişilerin malvarlığı alanına müdahale eden işlemler yapabilmesi gibi sonuçlar doğurur.

Böyle bir alanda zarar doğduğunda, yalnızca idarenin kusurlu davranıp davranmadığını sormak her zaman yeterli olmaz.

Bazı zararlar, hizmet hukuka uygun yürütülse ve idarenin davranışında açık bir aksaklık bulunmasa bile belirli kişilerin üzerinde yoğunlaşabilir.

Kusursuz sorumluluğun öğretici değeri burada ortaya çıkar.

İdare, kamu yararı için hareket ederken toplumun tamamı veya geniş bir kesimi adına faaliyette bulunur.

Bu faaliyetlerin maliyeti yalnızca bir kişinin omzuna yıkıldığında, idare hukukunun kamu yararı ve eşitlik düşüncesiyle bağdaşmayan bir sonuç doğar.

Kaynak metinde idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilirken, idari yargının da idari işlem ve eylemler hukuka uygun bulunmadığında veya davacının zarar talebi varsa tazmine karar verebileceği anlatılır.

Kusursuz sorumluluk bu genel tazmin fikrini genişletir: zararın idarenin faaliyet alanından doğması, zararın kişisel ve gerçek olması, zarar ile idari faaliyet arasında uygun bağ kurulabilmesi halinde, kusur ispatı aranmadan idarenin zararı üstlenmesi gündeme gelebilir.

Bu yaklaşım, idarenin kamu hizmetleriyle ilişkisinde daha anlaşılır hale gelir.

Kamu hizmeti, kaynakta bir kamu tüzel kişisi tarafından üstlenilen, doğrudan doğruya kendisi veya denetimi altındaki özel hukuk kişisi tarafından yürütülen, kamu yararı amacına yönelik faaliyet olarak tanımlanır.

Kamu hizmetinin süreklilik, değişebilirlik ve kamu yararına yönelme gibi özellikleri, idarenin toplumsal hayat içinde kesintisiz ve etkili hareket etmesini gerektirir.

Fakat hizmetin görülmesi sırasında bazı kişiler olağan dışı bir zarara uğrayabilir.

Hizmetin varlığı ve kamu yararı amacı, zarar gören kişiyi korumasız bırakmaz.

Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin toplumsal yararını kabul ederken, bu yararın bedelinin tek kişiye veya dar bir gruba yüklenmesini önleyen denge aracıdır.

Kamu malları ve idarenin mal edinme usulleri de aynı mantığı gösterir.

Kaynak metinde kamu malları, kamu tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan ve kamu yararına tahsis edilen mallar olarak açıklanır; yollar, meydanlar, okul binaları, adliye binaları, hastaneler, limanlar ve benzeri mallar kamu hizmetinin veya kamunun doğrudan kullanımının parçasıdır.

İdare bu malları kullanırken veya kamu yararına tahsis ederken özel kişilerin zarar alanına temas edebilir.

Aynı bölümde idarenin kamulaştırma, devletleştirme ve istimval gibi kamu hukuku usulleriyle mal veya hak edinebileceği de anlatılır.

Bu usuller farklı kurallara tabi olsa da ortak nokta, idarenin kamu yararı için özel kişilerin malvarlığı alanına dokunabilmesidir.

Kusursuz sorumluluk, bu tür kamu gücü temaslarında zarar ile idari faaliyet arasındaki bağın önemini artırır.

Kusursuz sorumluluğu, idarenin her zarardan otomatik biçimde sorumlu olması şeklinde okumamak gerekir.

İdari sorumluluk, kaynak metindeki genel çerçeveye uygun olarak idare hukuku alanında doğan bir sorumluluktur.

Bu nedenle önce zararın idari işlem, idari eylem, kamu hizmeti, kamu malı veya idari faaliyet alanıyla bağlantısı aranır.

Sonra zararın gerçekten ortaya çıkıp çıkmadığı ve zarar gören kişiye özgü bir yük oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.

İdarenin sorumluluğu ile özel hukuk sorumluluğu arasındaki ayrım da burada belirginleşir.

Kaynak metin, idarenin özel hukuk işlemlerinden doğan uyuşmazlıkların adli yargıda çözüleceğini, kamu gücü ayrıcalıkları bulunan eylem ve işlemlerden doğan uyuşmazlıkların ise idare hukuku alanına gireceğini anlatır.

Kusursuz sorumluluk ancak bu ikinci alanda, yani idarenin kamu gücüyle ve kamu yararı amacıyla hareket ettiği zeminde anlam kazanır.

Sonuç olarak kusursuz sorumluluk, idarenin mali sorumluluğunun yalnızca kusurlu davranışı cezalandıran bir mekanizma olmadığını gösterir.