Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Adi Şirket ve Şahıs Şirketleri Konu Anlatımı

Adi ortaklık, TBK'nın özel borç ilişkileri içinde düzenlediği sözleşmesel ortaklık modelidir.

Tanım iki unsur üzerine kuruludur: en az iki kişi bulunmalı ve bu kişiler emeklerini ya da mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlenmelidir.

Bu nedenle adi ortaklıkta yalnız yan yana duran bağımsız menfaatler değil, ortak amaç etrafında birleşen katkılar vardır.

TBK ayrıca tamamlayıcı bir nitelendirme kuralı koyar: bir ortaklık, kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımıyorsa adi ortaklık sayılır ve bu bölüm hükümlerine tabi olur.

Bu kaynak, şahıs şirketleri hakkında ayrı bir ticaret şirketi öğretisi kurmaz; fakat adi ortaklığın kişi unsuruna, ortakların katılımına, yönetimine, temsil ve sorumluluğuna ilişkin temel borçlar hukuku çerçevesini verir.

Ortaklar arasındaki ilişkinin ilk sonucu katılım payıdır.

Her ortak para, alacak veya başka bir mal ya da emek olarak ortaklığa katılım payı koymakla yükümlüdür.

Taraflar başka bir düzenleme yapmadıkça her ortağın katkısı, ortak amacın ihtiyaçlarına uygun değer ve nitelikte görülür; ayrıca ortaklar arasında eşitlik esası kabul edilir.

Bir ortağın katılım payı bir şeyin kullandırılmasından oluşuyorsa kira sözleşmesindeki hükümler, bir şeyin mülkiyetinden oluşuyorsa satış sözleşmesindeki hasar, ayıptan ve zapttan sorumluluk kuralları kıyas yoluyla uygulanır.

Böylece katılım payı sadece ekonomik katkı değil, borçlar hukuku bakımından sonuç doğuran bir edimdir.

Kazanç ve zarar paylaşımı da TBK'da açık biçimde düzenlenir.

Ortaklar, niteliği gereği ortaklığa ait olan bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlüdür.

Aksi kararlaştırılmadıkça her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir.

Sözleşme yalnız kazanç ya da yalnız zarar payını düzenlemişse, bu oran diğer mali sonuç için de ölçü alınır.

Bir ortağın zarara katılmadan yalnız kazanca katılacağına ilişkin anlaşma ise ancak katılım payı olarak sadece emeğini koyan ortak için geçerlidir.

Bu düzenleme, ortak amacın nimet ve külfet dengesini korur.

Adi ortaklığın karar sistemi kural olarak oybirliğine dayanır.

Ortaklığın kararları bütün ortakların oybirliğiyle alınır.

Sözleşmede kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmişse çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir.

Yönetim de aynı kişisel güven ilişkisini yansıtır.

Yönetim sözleşme veya kararla yalnız bir ya da birkaç ortağa veya üçüncü kişiye bırakılmamışsa bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir.

Ortaklık ortakların tümü veya birkaçı tarafından yönetiliyorsa, her yönetici ortak diğerleri katılmadan işlem yapabilir; ancak yönetmeye yetkili ortaklardan biri, işlem tamamlanmadan itiraz ederek işlemin yapılmasını engelleyebilir.

Ortaklığa genel yetkili temsilci atanması ve olağan dışı işlerin yürütülmesi için bütün ortakların oybirliği gerekir; gecikmesinde sakınca olan hallerde yönetici ortaklardan her biri yetkilidir.

Ortakların birbirine karşı borçları ortak amacın korunmasına yöneliktir.

Ortaklar, kendileri veya üçüncü kişiler yararına ortaklığın amacını engelleyici ya da zarar verici işler yapamazlar.

Ortaklık işleri için gider yapan veya borç üstlenen ortağa karşı diğer ortaklar sorumlu olur; yönetim işleri yüzünden doğrudan uğradığı zararlar ve ortaklığın yönetiminden kaynaklanan tehlikeler sonucu doğan zararlar diğer ortaklarca giderilir.

Ortaklığa avans veren ortak verdiği günden başlayarak faiz isteyebilir.

Yükümlü olmadığı halde ortaklık işleri için emek harcayan ortak, hakkaniyetin gerektirdiği karşılığı isteyebilir.

Her ortak ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür; kendi kusuruyla verdiği zararları başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettirmeden gidermek zorundadır.

Ortaklık işlerini ücret karşılığı yürüten ortak ise vekalet hükümlerine göre sorumlu olur.

Yönetim yetkisinin kaldırılması ve denetlenmesi de güven ilişkisini korur.

Ortaklık sözleşmesiyle bir ortağa verilen yönetim yetkisi, haklı sebep olmaksızın kaldırılamaz ve sınırlanamaz.

Sözleşmede yetkinin kaldırılamayacağı yazsa bile haklı sebep varsa diğer ortaklardan her biri yönetim yetkisini kaldırabilir.

Yönetici ortağın görevini aşırı ihmal etmesi veya iyi yönetim için gerekli yeteneği kaybetmesi haklı sebep örnekleridir.

Yönetici ortaklarla diğer ortaklar arasındaki ilişkiye, aksine hüküm yoksa vekalet hükümleri uygulanır.

Yönetim yetkisi olmayan ortağın ortaklık işlerini görmesi veya yetkili ortağın yetkisini aşması halinde vekaletsiz işgörme hükümleri devreye girer.

Yönetici ortaklar yılda en az bir kez hesap vermek ve kazanç paylarını ödemekle yükümlüdür; hesap döneminin uzatılmasına ilişkin anlaşma kesin hükümsüzdür.

Yönetim yetkisi olmasa bile her ortak bilgi alma, defter ve kayıtları inceleme, örnek alma ve mali durum hakkında özet çıkarma hakkına sahiptir; aksine sözleşme kesin hükümsüzdür.

Ortaklık yapısındaki değişikliklerde kişisel bağlılık belirleyicidir.

Yeni ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır.

Bir ortak tek taraflı olarak üçüncü kişiyi payına ortak eder veya payını devrederse bu üçüncü kişi ortak sıfatını kazanmaz.

Bir ortağın fesih bildirimi, kısıtlanması, iflası, tasfiye payının cebri icra yoluyla paraya çevrilmesi veya ölmesi halinde, sözleşmede ortaklığın diğer ortaklarla devam edeceği yazılıysa ilgili ortak veya temsilcisi çıkabilir ya da diğer ortakların yazılı bildirimiyle çıkarılabilir.

Çıkan veya çıkarılan ortağın payı diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer; diğer ortaklar kullanım için bırakılan eşyayı geri verir, muaccel borçlardan doğan müteselsil sorumluluktan kurtarır ve tasfiye payını öder.

Üçüncü kişilerle ilişkide temsil ve sorumluluk adi ortaklığın dış görünümünü belirler.

Kendi adına ve ortaklık hesabına işlem yapan ortak, üçüncü kişiye karşı bizzat alacaklı ve borçlu olur.

Ortaklık veya bütün ortaklar adına işlem yapılırsa diğer ortaklar ancak temsil hükümlerine göre alacaklı veya borçlu olurlar.

Kendisine yönetim görevi verilen ortağın ortaklığı veya bütün ortakları üçüncü kişilere karşı temsil yetkisi var sayılır; fakat önemli tasarruf işlemleri için bütün ortakların oybirliğiyle yetki verilmesi ve bunun yetki belgesinde açıkça belirtilmesi gerekir.

Ortaklık için edinilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, sözleşme çerçevesinde elbirliği halinde bütün ortaklara ait olur.