Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Poliçe Konu Anlatımı

Poliçe, kambiyo senetleri içinde havale ilişkisine dayanan modeldir.

Düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödeme yönünde kayıtsız ve şartsız bir ödeme emri verir.

Bu yapı üç köşeli bir ilişki kurar: düzenleyen senedi çıkarır, muhatap ödemesi istenen kişidir, lehtar ise ödeme yapılacak kişidir.

Poliçenin kambiyo senedi niteliği kazanabilmesi için kanunun aradığı şekil unsurlarını taşıması gerekir.

Senet metninde poliçe kelimesi, belirli bedelin ödenmesine ilişkin kayıtsız ve şartsız havale, muhatabın adı, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır.

Bu unsurlar, senedin dış görünüşünden hangi kambiyo taahhüdünün doğduğunu, kimlerin ilişkide yer aldığını ve ödeme zamanıyla yerini belirler.

Şekil şartları katıdır; fakat kanun bazı eksiklikleri tamamlayıcı hükümlerle karşılar.

Vade gösterilmemişse poliçe görüldüğünde ödenir sayılır.

Ödeme yeri ayrıca belirtilmemişse muhatabın adı yanında gösterilen yer hem ödeme yeri hem de muhatabın yerleşim yeri kabul edilir.

Düzenlenme yeri yoksa poliçe düzenleyenin adı yanında gösterilen yerde düzenlenmiş sayılır.

Buna karşılık temel unsurlardan biri bu tamamlayıcı kurallarla giderilemiyorsa senet poliçe sayılmaz.

Düzenleyen poliçeyi kendi emrine yazabilir, kendi üzerine düzenleyebilir veya üçüncü kişi hesabına çıkarabilir.

Poliçe üçüncü kişi nezdinde ya da muhatabın yerleşim yerinden başka bir yerde ödenmek üzere de düzenlenebilir.

Faiz şartı ise yalnız görüldüğünde veya görüldüğünden belirli süre sonra ödenecek poliçelerde geçerlidir; faiz oranı gösterilmemişse faiz şartı yazılmamış sayılır.

Poliçe bedeli hem yazı hem rakamla gösterilmiş ve aralarında fark varsa yazıyla gösterilen bedel üstün tutulur; aynı gösterim türü içinde birden fazla farklı bedel varsa en düşük bedel geçerli olur.

Poliçede imza bağımsızlığı ilkesi önemlidir.

Senette kambiyo borçlanmasına ehil olmayan kişilerin imzası, sahte imza, hayali kişilerin imzası veya herhangi bir sebeple imzalayanı bağlamayan imza bulunsa bile diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez.

Temsile yetkili olmadan temsilci sıfatıyla imza atan kişi poliçeden bizzat sorumlu olur; yetkisini aşan temsilci için de aynı sonuç geçerlidir.

Düzenleyen, poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Kabul edilmeme hâlinde sorumlu olmayacağını şart edebilir; fakat ödenmemeden sorumlu olmayacağına ilişkin kayıt yazılmamış sayılır.

Açık poliçede ise senet tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış olabilir.

Sonradan anlaşmaya aykırı doldurma iddiası hamile karşı kural olarak ileri sürülemez; ancak hamil kötü niyetli ise veya iktisap sırasında ağır kusurluysa bu iddia ona karşı kullanılabilir.

Ciro, poliçenin dolaşımını sağlayan ana mekanizmadır.

Her poliçe açıkça emre yazılı olmasa bile ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

Düzenleyen emre yazılı değildir kaydı koymuşsa poliçe ancak alacağın temlikiyle devredilir ve temlik sonuçları doğar.

Cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir; şarta bağlanan kayıtlar yazılmamış sayılır.

Kısmi ciro batıldır, hamiline ciro beyaz ciro hükmündedir.

Ciro poliçe veya alonj üzerine yazılır ve ciranta tarafından imzalanır.

Lehtarın gösterilmesi şart değildir; yalnız imzadan ibaret beyaz ciro mümkündür.

Ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle poliçeden doğan tüm haklar devrolur.

Beyaz ciroyu elinde bulunduran hamil, ciroyu kendi adına veya başkası adına doldurabilir, poliçeyi yeniden ciro edebilir veya doldurmadan teslim edebilir.

Ciro aynı zamanda teminat işlevi taşır.

Aksi şart edilmedikçe ciranta poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Yetkili hamil, birbirine bağlı düzenli cirolardan hakkı anlaşılan kişidir; çizilmiş cirolar bu değerlendirmede yazılmamış sayılır.

Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerle kendi arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan defileri hamile karşı ileri süremez; ancak hamil senedi iktisap ederken bilerek borçlunun zararına hareket etmişse bu sınırlama kalkar.

Kabul, poliçenin muhatabı bakımından dönüm noktasıdır.

Hamil veya poliçeyi elinde bulunduran herkes vadeye kadar poliçeyi muhataba kabul için ibraz edebilir.

Düzenleyen kabul için ibrazı zorunlu kılabilir, belirli süre koyabilir veya bazı durumlarda kabul için ibrazı yasaklayabilir.

Görüldükten belirli süre sonra ödenecek poliçelerde kabul için ibraz düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır; düzenleyen bu süreyi kısaltabilir veya uzatabilir.

Kabul beyanı poliçe üzerine yazılır ve muhatap tarafından imzalanır; kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır.

Muhatap kabul etmekle poliçeyi vadede ödemeyi taahhüt eder.

Kabulden kaçınma veya ödemenin yapılmaması, hamilin başvurma haklarını gündeme getirir.

Aval, poliçede bedelin ödenmesini güvence altına alan kambiyo kefaletidir.

Ödeme avalle tamamen veya kısmen teminat altına alınabilir.

Aval üçüncü kişi veya poliçe üzerinde imzası bulunan biri tarafından verilebilir; muhatap da kabulden önce aval verebilir.

Aval poliçe veya alonj üzerine yazılır, aval içindir anlamına gelen bir kayıtla ya da eş anlamlı ifadeyle belirtilir ve aval veren tarafından imzalanır.

Kimin için verildiği gösterilmemişse aval düzenleyen için verilmiş sayılır.

Aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse onun gibi sorumludur; teminat verdiği borç şekil eksikliği dışında bir nedenle geçersiz olsa bile aval yükümlülüğü devam eder.

Ödeme ve başvurma sistemi poliçenin vade ve ibraz kurallarıyla işler.

Poliçe görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenlenme gününden belirli süre sonra veya belirli bir günde ödenebilir; başka vade türleri ya da birbirini izleyen vadeler geçersizdir.

Hamil vadede ödeme istemek için poliçeyi ödeme gününde veya onu izleyen iki iş gününde ibraz etmelidir.

Kısmi ödeme reddedilemez; kısmi ödeme hâlinde bunun poliçeye işlenmesi ve makbuz verilmesi istenebilir.

Ödeme yapılmazsa hamil, kabul eden muhatap, düzenleyen, cirantalar ve diğer poliçe borçlularına başvurabilir.

Başvurma hakkı için kabul etmeme veya ödememe durumunun kural olarak protesto ile tespit edilmesi gerekir.