Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Tacir ve Tacir Olmanın Sonuçları Konu Anlatımı

TTK sisteminde tacir kavramının merkezinde ticari işletme bulunur.

Ticari işletme, esnaf işletmesi sınırını aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen, bağımsız ve devamlı faaliyet bütünüdür.

Bu tanım tacir sıfatını sıradan bir kazanç faaliyetinden ayırır; geçici, bağımsızlığı bulunmayan veya esnaf ölçeğinde kalan faaliyet tek başına ticari işletme alanına girmez.

Ticari işletme ayrıca sadece malların toplamı gibi düşünülmez.

Kanun, işletmenin malvarlığı unsurlarını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanını, fikri mülkiyet haklarını ve işletmeye özgülenmiş unsurları bir bütün olarak ele alır.

Bu bütünlük, ticari işletmenin yazılı sözleşmeyle devredilebilmesini ve sicilde görünür hale gelmesini açıklar.

Böylece tacir sıfatı, soyut bir mesleki etiket değil, hukuki sonuçları işletme merkezli doğuran bir statüdür.

Gerçek kişiler bakımından temel ölçüt, kişinin ticari işletmeyi kendi adına işletmesidir.

İşletmenin tamamının değil, bir kısmının kendi adına işletilmesi de yeterlidir.

Buna karşılık kanun, tacir sıfatını yalnız fiili işletmeye başlama anına bağlamaz.

Bir kimse ticari işletme kurup açtığını ilan araçlarıyla duyurmuş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek ilan etmişse, henüz fiilen faaliyete başlamamış olsa bile tacir sayılır.

Bunun yanında bir ticari işletme açmış gibi kendi adına veya hukuken var sayılmayan bir yapı adına ortak sıfatıyla işlem yapan kişi, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu tutulur.

Bu düzenleme, dış dünyada yaratılan ticari görünüşün güven ilişkisini korur.

Küçük ve kısıtlılara ait ticari işletmelerde tacir sıfatı işletmeyi fiilen yürüten yasal temsilciye değil, temsil edilene aittir.

Ancak yasal temsilci, ceza hükümleri bakımından tacir gibi sorumludur.

Ticaret yapması yasaklanan veya izin almadan ticari işletme işleten kişi de tacir sayılır; yasağa aykırılığın hukuki, cezai ve disiplin sonuçları ayrıca saklıdır.

Esnaf ise geliri belirlenen sınırı aşmayan, faaliyeti sermayesinden çok bedeni çalışmasına dayanan kişidir.

Kanun esnafı tacirden ayırsa da bazı tacir hükümlerinin ve hapis hakkına ilişkin medeni hukuk hükmünün esnafa da uygulanacağını kabul eder.

Tüzel kişilerde ticaret şirketleri doğrudan tacirdir.

Ticari işletme işleten vakıf ve dernekler ile özel hukuk hükümlerine göre yönetilen veya ticari şekilde işletilmek üzere kurulan bazı kamu bağlantılı kurumlar da tacir sayılır; buna karşılık kamu tüzel kişileri, kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin büyük kısmını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, işletmeyi doğrudan veya kamu hukuku kişisi eliyle işletse bile kendileri tacir olmaz.

Tacir olmanın ilk genel sonucu iflasa tabiiyettir.

Tacir, borcun ticari işletmesiyle bağlantısı bulunmasa bile her türlü borcu için iflas rejiminin muhatabı olabilir.

Bunun yanında kanuna uygun ticaret unvanı seçmek, ticari işletmesini ticaret siciline tescil ettirmek ve TTK’ya göre gerekli ticari defterleri tutmak zorundadır.

Defter tutma yükümlülüğü yalnız muhasebe tekniği değildir; ticari işlemlerin, işletmenin mali durumunun, borç ve alacak ilişkilerinin ve faaliyet sonuçlarının izlenebilir olmasını sağlar.

Tacir ayrıca işletmesiyle ilgili belgelerin kopyalarını saklamak, kayıtları Türkçe, doğru, eksiksiz, zamanında ve düzenli tutmak, finansal tabloları ve envanteri kanuni çerçevede hazırlamakla yükümlüdür.

Bu nedenle tacir statüsü, görünürlük ve hesap verilebilirlik yükümlülükleriyle birlikte işler.

Tacir sıfatının davranış ölçüsü basiretli iş insanı gibi hareket etmektir.

Bu ölçü, tacirin ticari faaliyetlerinde daha dikkatli, öngörülü ve düzenli davranmasının beklendiğini gösterir.

Tacirler arasında temerrüde düşürme, sözleşmeyi feshetme veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar da belirli güvenli yollarla yapılır: noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta sistemi bu işlevi görür.

Bu şekil kuralı, ticari ilişkilerde bildirimlerin ispatlanabilir ve güvenilir olmasını hedefler.

Tacirin borçları bakımından ticari iş karinesi önemlidir.

Bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır.

Gerçek kişi tacir, işlemin ticari işletmesiyle ilgili olmadığını işlem anında açıkça bildirirse veya durum işin ticari sayılmasına elverişli değilse borç adi nitelikte kalabilir.

Ayrıca sözleşme taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olsa bile, kanunda aksine hüküm yoksa diğer taraf için de ticari iş sayılır.

Tacir, ticari işletmesiyle ilgili iş veya hizmet görmüşse uygun ücret isteyebilir; verdiği avanslar ve yaptığı giderler için ödeme tarihinden itibaren faize hak kazanır.

Ticari iş karinesi, ücret ve faiz hükümleriyle birlikte, ticari hayatın profesyonel ve karşılıklı menfaat esasına göre işlediğini gösterir.

Fatura ve teyit mektubu da tacir olmanın pratik sonuçları arasındadır.

Ticari işletmesi bağlamında mal satan, üreten, iş gören veya menfaat sağlayan tacirden diğer taraf fatura verilmesini ve bedel ödenmişse bunun faturada gösterilmesini isteyebilir.

Faturayı alan kişi sekiz gün içinde içeriğe itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır.