Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Haksız Rekabet Konu Anlatımı

TTK’da haksız rekabet, ticari hayatın yalnız bireysel zararlarını değil, rekabet düzeninin dürüst işleyişini koruyan bir kurumdur.

Kanun bu kısmın amacını bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanması olarak kurar.

Bu ifade önemlidir; çünkü haksız rekabet sadece rakibin rakibe verdiği zarar değildir.

Tedarik eden, müşteri, tüketici, meslek örgütü ve piyasanın genel güveni de bu koruma alanının içinde yer alır.

Bu nedenle haksız rekabetin temel ölçütü, davranışın rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyip etkilemediği ve aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı bir ticari uygulama olup olmadığıdır.

Kanun haksız rekabet hallerini sınırlı bir katalog gibi değil, başlıca örnekler şeklinde düzenler.

İlk grup dürüstlük kuralına aykırı reklam, satış yöntemi ve benzeri davranışlardır.

Başkasını, onun mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini veya ticari işlerini yanlış, yanıltıcı ya da gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek bu kapsamdadır.

Kişinin kendisi, işletmesi, malları, fiyatları, stokları veya kampanyaları hakkında gerçeğe aykırı ya da yanıltıcı açıklamalar yapması da haksız rekabet doğurabilir.

Aynı şekilde diploma, ödül veya paye olmadığı halde varmış gibi davranmak, karıştırılmaya yol açan önlemler almak, gerçeğe aykırı veya rakibi gereksiz yere kötüleyici karşılaştırmalar yapmak, müşteriyi sunumun değeri veya ürünün özellikleri konusunda yanıltmak dürüst rekabeti bozar.

Satış yöntemleri bakımından kanun özellikle müşterinin karar verme özgürlüğünü korur.

Seçilmiş bazı malların veya hizmetlerin birden çok kez tedarik fiyatının altında sunulması ve bunun reklamda vurgulanması, müşterilerin işletmenin ya da rakiplerin yeteneği konusunda yanıltılmasına yol açıyorsa haksız rekabet sayılabilir.

Müşterinin ek edimlerle sunumun gerçek değeri hakkında yanıltılması, saldırgan satış yöntemleriyle karar verme özgürlüğünün sınırlanması, mal veya hizmetlerin nitelik, miktar, kullanım amacı, yarar ya da tehlikelerinin gizlenmesi de aynı eksendedir.

Taksitle satış ve tüketici kredisi ilanlarında unvanın, peşin ve toplam fiyatın, ek maliyetlerin veya faiz bilgilerinin açıkça belirtilmemesi gibi durumlar da dürüst ticari iletişim yükümlülüğünün parçası olarak düzenlenir.

İkinci önemli grup, başkasının sözleşme ilişkilerine müdahaledir.

Müşterileri başka kişilerle yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek, üçüncü kişilerin işçilerine veya yardımcılarına hak etmedikleri yararlar sağlayarak yükümlülüklerine aykırı davranmalarını sağlamak, işçileri veya vekilleri üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye yöneltmek haksız rekabet oluşturur.

Bu düzenleme, rekabetin serbest olmasını kabul eder; fakat serbest rekabetin başkasının sözleşme bağlılığını ve güven ilişkisini dürüstlüğe aykırı şekilde bozma hakkı vermediğini gösterir.

Başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanma ve sırların hukuka aykırı kullanımı da haksız rekabetin merkezindedir.

Bir kişiye emanet edilmiş teklif, hesap, plan gibi iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak veya üçüncü kişilere ait bu tür ürünlerin yetkisiz sağlandığını bilmesi gerekirken kullanmak dürüstlük kuralına aykırıdır.

Kişinin kendi uygun katkısı olmaksızın başkasının pazarlanmaya hazır çalışma ürününü teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp yararlanması da aynı kapsamda değerlendirilir.

Gizlice, izinsiz veya başka hukuka aykırı yollarla öğrenilen üretim ve iş sırlarının değerlendirilmesi ya da başkalarına bildirilmesi de haksız rekabet oluşturur.

Kanun, iş şartlarına uymamayı ve dürüstlük kuralına aykırı işlem şartları kullanmayı da ayrıca sayar; özellikle önceden yazılmış genel işlem şartlarıyla kanuni düzenden önemli ölçüde ayrılan veya sözleşmenin niteliğine aykırı hak-borç dağılımı kuran uygulamalar sorunludur.

Haksız rekabette hukuki koruma geniştir.

Müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da zarar tehlikesiyle karşılaşabilecek kişi, fiilin haksız olup olmadığının tespitini, haksız rekabetin önlenmesini, ortaya çıkan maddi durumun kaldırılmasını, yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesini ve kaçınılmazsa araçlar ile malların imhasını isteyebilir.

Kusur varsa maddi tazminat, Türk Borçlar Kanununun koşulları varsa manevi tazminat da talep edilebilir.

Mahkeme, maddi tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir.

Ekonomik çıkarları zarar gören müşteriler de bazı davaları açabilir; ancak imha talep edemezler.

Kanun, haksız rekabetin yalnız bireysel taraflar arasında kalmaması için bazı meslek ve kamu niteliğindeki kuruluşlara da dava hakkı tanır.

Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar, üyelerinin ekonomik menfaatlerini korumaya yetkili birlikler, tüketicilerin ekonomik menfaatlerini koruyan sivil toplum kuruluşları ve kamusal nitelikteki kurumlar tespit, men ve maddi durumun kaldırılması davalarını açabilir.

Çalışanların veya işçilerin işleri sırasında haksız rekabet fiili işlemeleri halinde belirli davalar çalıştıranlara karşı da açılabilir.

Basın, yayın, iletişim ve bilişim yoluyla haksız rekabette ise sorumluluk, içeriğin sahibi, ilan veren veya kanunda gösterilen diğer kişiler üzerinden kademeli biçimde kurulmuştur.

Hizmet sağlayıcılar bakımından iletimi başlatmama, alıcıyı veya içeriği seçmeme ve içeriği değiştirmeme gibi koşullar altında sınırlı koruma tanınmıştır.

Haksız rekabet davalarında kararın ilanı, zamanaşımı ve ihtiyati tedbir hükümleri korumayı tamamlar.

Davayı kazanan taraf isterse mahkeme hükmün ilanına karar verebilir.

Davalar, hakkın doğumunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde doğumundan itibaren üç yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç niteliğindeyse bu süre hukuk davaları için de uygulanır.