Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Birleşme Bölünme ve Tür Değiştirme Konu Anlatımı

Birleşme, bölünme ve tür değiştirme, ticaret şirketlerinin statik kuruluş hükümlerinden farklı olarak şirketin yapısını sonradan değiştiren işlemlerdir.

Bu işlemlerde yalnız şirketin iç kararı değil, ortaklık paylarının değeri, alacaklıların güvenliği, çalışanların sözleşmeleri ve tescilin dış dünyaya etkisi aynı anda değerlendirilir.

Kanun, bu sebeple 134 ilâ 194 üncü maddeler arasında ortak kavramlar ve ayrı işlem akışları kurar.

Bu hükümlerde şirket kavramı ticaret şirketlerini, ortak kavramı anonim şirket pay sahiplerini, limited ve şahıs şirketi ortaklarını ve kooperatif ortaklarını kapsar.

Ortaklık payı, genel kurul, yönetim organı ve şirket sözleşmesi terimleri de her şirket türünün kendi organ ve belge düzenine uyarlanarak tanımlanır.

Böylece birleşme, bölünme ve tür değiştirme hükümleri yalnız anonim ve limited şirketlere değil, ticaret şirketleri ailesinin farklı türlerine uygulanabilecek ortak bir teknik dil kazanır.

Birleşmede iki temel yol vardır.

Devralma şeklinde birleşmede bir şirket diğerini devralır; yeni kuruluş şeklinde birleşmede şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelir.

Devralan şirket, birleşmeye katılan şirketler arasında kabul eden taraftır; devrolunan şirket ise katılan ve malvarlığı devredilen taraftır.

Birleşmenin ekonomik sonucu, devrolunan şirketin malvarlığı karşılığında ortakların devralan şirket paylarını bir değişim oranına göre kendiliğinden iktisap etmeleridir.

Birleşme sözleşmesi ayrılma akçesi de öngörebilir.

Hukuki sonuç daha keskindir: devralan şirket devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır, devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir.

Bu küllî geçiş mantığı, birleşmeyi tek tek devir işlemlerinden ayırır.

Geçerli birleşmeler şirket türlerine göre sınırlandırılmıştır.

Sermaye şirketleri sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; şahıs şirketlerini ancak devralan olmaları şartıyla bünyelerine alabilirler.

Şahıs şirketleri kendi aralarında birleşebilir; sermaye şirketleri veya kooperatiflerle birleşmeleri devrolunan şirket olmaları şartına bağlanmıştır.

Kooperatifler kendi aralarında, sermaye şirketleriyle ve devralan olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Tasfiye hâlindeki bir şirket, malvarlığının dağıtılmasına başlanmamışsa ve devrolunan şirket olacaksa birleşmeye katılabilir.

Sermayesini önemli ölçüde kaybetmiş veya borca batık durumdaki şirket de, kaybı ya da borca batıklığı karşılayabilecek serbest özvarlığa sahip bir şirketle birleşebilir.

Bu hükümler, birleşmenin serbest bir şirket değişimi değil, tür, mali durum ve tasfiye aşaması bakımından kanuni sınırlara bağlı bir yeniden yapılanma olduğunu gösterir.

Birleşmede ortaklık paylarının ve haklarının korunması ana ilkedir.

Devrolunan şirket ortakları, mevcut paylarını ve haklarını karşılayacak değerde devralan şirket payları ve hakları üzerinde istem hakkına sahiptir.

Değişim oranı belirlenirken malvarlığı değerleri, oy haklarının dağılımı ve önemli diğer hususlar dikkate alınır; belirli sınır içinde denkleştirme ödemesi öngörülebilir.

Oydan yoksun paylar, imtiyazlı paylar ve intifa senetleri için eş değer hak veya uygun karşılık sağlanır.

Birleşme sözleşmesi yazılı yapılır, yönetim organlarınca imzalanır ve genel kurul tarafından onaylanır.

Sözleşmede tarafların unvanı, türü ve merkezi, yeni kuruluş varsa yeni şirket bilgileri, değişim oranı, denkleştirme, payların değiştirilme şekli, ayrılma akçesi, işlemlerin hangi tarihten itibaren devralan şirket hesabına yapılacağı ve sınırsız sorumlu ortaklar gibi kayıtlar bulunur.

Yönetim organları birleşme raporuyla işlemin amacını, sonuçlarını, ortaklara ve alacaklılara etkisini hukuki ve ekonomik yönden açıklar; küçük ve orta ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayıyla rapordan vazgeçilebilir.

İnceleme hakkı, birleşme kararından önce belgelerin merkezlerde, şubelerde ve ilgili sermaye şirketlerinin internet sitelerinde ilgililere sunulmasını sağlar.

Genel kurul onayında şirket türüne ve işlemin niteliğine göre farklı nisaplar uygulanır.

Tescil, birleşmenin kesinleştiği andır; tescille devrolunan şirket infisah eder ve aktif ile pasifler kendiliğinden devralan şirkete geçer.

Bazı hâllerde sermaye şirketleri kolaylaştırılmış birleşmeden yararlanabilir.

Devralan şirket devrolunan sermaye şirketinin oy hakkı veren bütün paylarına sahipse veya aynı kişi ya da bağlı kişi grupları birleşen şirketlerin oy hakkı veren tüm paylarına sahipse daha hafif belge ve karar yükleri gündeme gelir.

Oy hakkı veren payların en az yüzde doksanına sahip olunan hâlde de azınlık pay sahiplerine denk paylar yanında gerçek değerin tam dengi nakdi karşılık önerilmesi ve ek ödeme, kişisel edim veya kişisel sorumluluk doğmaması şartıyla kolaylaştırılmış usul kullanılabilir.

Buna karşılık alacaklıların korunması göz ardı edilmez.

Birleşmenin geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunan alacaklıların alacakları teminat altına alınır; alacaklılara ilanla ve internet sitesinden hakları bildirilir.

Bölünmede şirket malvarlığı ayrıştırılır.

Tam bölünmede şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılıp diğer şirketlere devrolunur, ortaklar devralan şirketlerde pay ve hak iktisap eder, tam bölünen şirket sona erer.

Kısmi bölünmede ise malvarlığının bir veya birden fazla bölümü devrolunur; ortaklar devralan şirketlerde pay ve hak elde edebileceği gibi, bölünen şirket devralan şirketlerde pay kazanarak yavru şirket oluşturabilir.

Sermaye şirketleri ve kooperatifler sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir.

Bölünmede payların ve hakların korunması birleşmedeki ilkeye bağlanır; ortaklara tüm şirketlerde mevcut payları oranında pay verilirse oranların korunduğu bölünme, farklı oranlarda pay verilirse oranların korunmadığı bölünme söz konusu olur.

Bölünme sözleşmesi veya planı, aktif ve pasiflerin tahsisini, envanteri, pay değişim oranını, denkleştirme tutarını, özel hakları, işlemlerin hangi tarihten itibaren devralan şirket hesabına yapılacağını ve iş ilişkilerini gösterir.

Tahsis edilmeyen malvarlığı tam bölünmede net aktif oranına göre devralan tüm şirketlere paylı mülkiyet olarak düşer; kısmi bölünmede devreden şirkette kalır.

Tahsis edilmeyen borçlardan tam bölünmeye katılan şirketler müteselsilen sorumlu olur.

Bölünme, teminat ve inceleme aşamaları tamamlandıktan sonra genel kurulca onaylanır ve ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır.

Tescil anında envanterdeki aktif ve pasifler devralan şirketlere geçer.

Tür değiştirme, şirketin hukuki şeklini değiştirmesidir; yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.

Bu devamlılık ilkesi, tür değiştirmeyi tasfiye edip yeniden kurmadan ayırır.

Sermaye şirketi başka sermaye şirketine veya kooperatife; kollektif şirket sermaye şirketine, kooperatife veya komandit şirkete; komandit şirket sermaye şirketine, kooperatife veya kollektif şirkete; kooperatif ise sermaye şirketine dönüşebilir.

Ortakların payları ve hakları korunur; oydan yoksun paylar, imtiyazlı paylar ve intifa senetleri için eş değer hak veya karşılık sağlanır.

Yönetim organı yazılı tür değiştirme planı ve raporu düzenler.

Plan, eski ve yeni ticaret unvanını, merkezi, yeni türe ilişkin ibareyi, yeni şirket sözleşmesini ve ortakların yeni türde sahip olacağı payları içerir.

Rapor, tür değiştirmenin amacı ve sonuçlarını, yeni türün kuruluş hükümlerinin yerine getirildiğini, yeni sözleşmeyi, değişim oranını, varsa ek ödeme ve kişisel yükümlülükleri açıklar.

Ortaklar planı, raporu ve finansal tabloları genel kuruldan önce inceleyebilir.

Tür değiştirme kararı şirket türüne göre farklı nisaplarla alınır; tescille hukuki geçerlilik kazanır ve ilan edilir.