Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Kollektif ve Komandit Şirket Konu Anlatımı

TTK’nın ticaret şirketleri sistemi içinde kollektif ve komandit şirketler şahıs şirketi niteliği taşır.

Kanun ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler olarak sayar; kollektif ile komandit şirketleri şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi sermaye şirketi kabul eder.

Bu ayrım, ortakların kişisel konumunun ve sorumluluğunun şirket yapısındaki ağırlığını gösterir.

Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir ve medeni hukuk çerçevesinde haklardan yararlanıp borç üstlenebilir.

Ancak kollektif ve komandit şirketlerde tüzel kişilik, ortakların kişisel sorumluluğunu tamamen perdeleyen bir yapı kurmaz; özellikle şirket alacaklılarına karşı ortakların sorumluluğu bu şirket türlerini sermaye şirketlerinden ayırır.

Kollektif şirket, ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlandırılmamış olan şirkettir.

Bu tanım üç unsuru bir araya getirir.

Birincisi şirket ticari işletme işletmek için kurulur.

İkincisi bu faaliyet ticaret unvanı altında yürütülür.

Üçüncüsü ortakların tümü gerçek kişidir ve sorumlulukları şirket alacaklılarına karşı sınırsızdır.

Kollektif şirket sözleşmesi yazılı şekle tabidir; imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmede ortakların kimlik ve yerleşim bilgileri, şirketin kollektif olduğu, unvanı, merkezi, işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişilerin kimler olduğu gibi zorunlu kayıtlar bulunur.

Ortaklar emredici hükümlere aykırı olmamak şartıyla başka hükümler de koyabilir.

Kuruluş eksiklikleri önemli sonuçlar doğurur.

Sözleşme kanuni şekilde yapılmamışsa veya zorunlu kayıtlardan biri eksik ya da geçersizse, kollektif şirket adi şirket hükmünde değerlendirilir; tescilsiz başlanılan işlere ilişkin özel sorumluluk saklıdır.

Kollektif şirketi kuranlar, şirket sözleşmesinin onaylı suretini onay tarihinden itibaren on beş gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline vererek tescil istemelidir.

Tescil yükümlülüğü yerine getirilmeden şirket adına işlere başlanırsa ortaklar bu işlerden dolayı üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Ortak bir unvan altında, şirket sözleşmesi yapılmadan veya türü gösteren kayıt bulunmadan üçüncü kişilerle işlem yapılması ya da haksız fiil işlenmesi halinde de aynı sonuç doğar.

Kollektif şirkette ortaklar arasındaki ilişkilerde sözleşme serbestisi esastır.

Sözleşmede farklı düzenleme yoksa her ortak şirketi yönetme hakkına ve görevine sahiptir.

Yönetim şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluğu kararıyla bir ortağa, birkaç ortağa veya tüm ortaklara bırakılabilir.

Sözleşmeyle yönetici yapılan ortağın görevi diğer ortaklarca serbestçe kaldırılamaz; haklı sebep varsa mahkeme kararıyla sınırlandırma veya geri alma mümkündür.

Yönetim kapsamı şirketin amaç ve konusunu gerçekleştirmek için gerekli olağan işlem ve işlerle sınırlıdır.

Bağış, kefalet, üçüncü kişi lehine garanti, ticari mümessil atama, konu dışı taşınmaz işlemleri veya işletmenin özüne ilişkin üretim araçlarının elden çıkarılması gibi olağan dışı işlerde ortakların oybirliği gerekir.

Yönetici olmayan ortak da şirket işleri hakkında bilgi edinme, belgeleri ve defterleri inceleme ve finansal durumu gösteren hesap tablosu düzenleme hakkına sahiptir; buna aykırı sözleşme geçersizdir.

Ortakların karar düzeni de şahıs şirketi karakterini yansıtır.

Her ortak bir oy hakkına sahiptir ve buna aykırı sözleşme geçersizdir.

Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi oybirliğiyle, diğer kararlar kanunda veya sözleşmede aksi yoksa çoğunlukla alınır.

Yönetici ortaklar faaliyet dönemi sonunda ticari defterlere ilişkin hükümlere uygun finansal tabloları hazırlar ve ortaklar kurulunun onayına sunar.

Ortaklar kardan pay, ödünç verdikleri paranın faizi, kararlaştırılmış sermaye faizi ve sözleşme gereği ücret isteyebilir.

Hiçbir ortak oybirliği olmadıkça sermayesinden eksilen kısmı tamamlamaya zorlanamaz.

Rekabet yasağı da kollektif şirketin kişisel güven temelini korur: ortak, diğer ortakların izni olmadan şirketin yaptığı ticari işler türünden işi kendi veya başkası hesabına yapamaz ve aynı tür işle uğraşan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak giremez.

Aykırılık halinde şirket tazminat isteyebilir veya işlemleri şirket adına yapılmış saydırabilir.

Kollektif şirket tescille tüzel kişilik kazanır.

Şirketi temsile yetkili kişi, şirketin işletme konusuna giren her türlü iş ve hukuki işlemi şirket adına yapabilir ve şirket unvanını kullanabilir.

Bu yetkiyi sınırlayan şartlar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; ancak tescil ve ilan edilmiş birlikte imza şartı üçüncü kişilere karşı geçerlidir.

Temsil yetkilisinin açık veya örtülü biçimde şirket adına yaptığı işlemlerden şirket alacaklı ve borçlu olur.

Bir ortağın şirket görevlerini yerine getirirken işlediği haksız fiillerden şirket de doğrudan sorumludur.

Şirket alacaklılarına karşı sorumluluk kollektif şirketin ayırt edici noktasıdır.

Ortaklar şirket borç ve taahhütlerinden müteselsilen ve bütün malvarlıklarıyla sorumludur.

Şirkete yeni giren kişi, girişten önce doğmuş borçlardan da diğer ortaklarla birlikte aynı şekilde sorumlu olur; buna aykırı sözleşme şartları üçüncü kişilere karşı geçerli değildir.

Bununla birlikte şirketin borçlarından birinci derecede şirket sorumludur.

Şirkete karşı yapılan icra takibi sonuçsuz kalır veya şirket sona ererse ortaklara veya şirketle birlikte ortaklara dava ve takip yöneltilebilir.

Yalnız şirket aleyhine alınan mahkeme kararı da takip sonuçsuz kalmadıkça veya şirket sona ermedikçe ortaklar hakkında icra edilemez.

Şirketin iflası ortakların iflasını kendiliğinden gerektirmez; fakat alacaklı belirli koşullarda şirketle birlikte ortakların iflasını da isteyebilir.

Komandit şirket kollektif şirkete benzer bir ticari işletme ve unvan temelinden doğar, fakat ortakların sorumluluğu ikiye ayrılır.

Komandit şirket, ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulan, ortaklardan bir veya birkaçının şirket alacaklılarına karşı sınırsız sorumlu, diğer ortak veya ortakların ise belirli sermaye ile sınırlı sorumlu olduğu şirkettir.

Sınırsız sorumlu ortak komandite, sınırlı sorumlu ortak komanditerdir.

Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir; tüzel kişiler yalnız komanditer olabilir.

Komandit olup olmadığı sözleşmeye göre belirlenir; ortakların şirkete verdikleri ad veya nitelik tek başına belirleyici değildir.

Şirketin komandit olduğu açıkça saptanamıyorsa şirket kollektif sayılır.

Komandit şirkette kollektif şirkete ilişkin birçok kuruluş ve ilişki hükmü uygulanır; ayrıca sözleşmede komanditerlerin adları ve koydukları ya da koymayı taahhüt ettikleri sermayenin cins ve miktarı tescil ve ilan edilir.

Komanditer kişisel emeğini ve ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Şirket komanditeler tarafından yönetilir.

Her ortağın bir oy hakkı vardır; komanditerler olağan yönetim işlerinde görevli ve yetkili değildir, yönetim hakkı sahiplerinin yetki içindeki işlemlerine itiraz edemez.

Buna karşılık olağanüstü işler, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, tür değiştirme, birleşme, bölünme, ortak alınması, çıkarılması ve pay devri gibi temel işlemlerde komanditerler oy hakkına sahiptir.

Komanditer ayrıca yıl sonunda envanter, bilanço ve finansal tabloları inceleyebilir; haklı sebepler varsa mahkemeden daha kapsamlı inceleme izni alabilir.

Komanditerin sorumluluğu kural olarak koyduğu veya taahhüt ettiği sermaye miktarını aşmaz.

Ancak bu sınırlılık mutlak değildir.