Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Cari Hesap Konu Anlatımı

Cari hesap, ticari ilişkilerde sürekli karşılıklı alacak doğuran tarafların her alacağı ayrı ayrı istemek yerine bunları tek bir hesap ilişkisi içinde eritmesini sağlayan özel bir sözleşmedir.

TTK’nın tanımında iki unsur öne çıkar.

Taraflar, herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını tek tek ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçer.

Bunun yerine bu alacaklar kalem kalem borç ve alacak olarak hesaba geçirilir.

Sonuçta taraflar ancak hesabın kesilmesinden sonra ortaya çıkan artan tutarı isteyebilir.

Bu nedenle cari hesap, alacakları ortadan kaldıran değil, onları hesap ilişkisi içinde geçici olarak bağımsız talep konusu olmaktan çıkaran bir yapıdır.

Cari hesap sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

Yazılılık, tarafların hangi alacakları münferit takipten çıkarıp hesap rejimine aldığını belirginleştirir.

Çünkü cari hesapta alacakların hukuki kaderi normal alacak ilişkisinden ayrılır.

Hesaba geçirilen kalemler bir bütün oluşturur ve hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri kesin olarak alacaklı veya borçlu sayılmaz.

Tarafların hukuki konumu sözleşme sonundaki hesap kesimiyle belirlenir.

Bu bütünlük ilkesi, cari hesabın klasik takastan farkını açıklar.

Takasta karşılıklı alacaklar belirli koşullarda sona ererken, cari hesapta kalemler hesap içinde yaşar ve dönem sonunda tek bakiye üzerinden sonuç doğurur.

Cari hesaba giren alacakların bazı sonuçları vardır.

Alacak veya borç kalemleri hesaba geçirildiğinde bunlar ayrı ayrı istenemez.

Cari hesaba kaydedilen tutarlar için sözleşme veya ticari teamül gereğince kayıt tarihinden itibaren faiz işletilebilir.

Taraflar arasında cari hesap bulunması, komisyon sözleşmesinden doğan ücretin veya her türlü giderin istenmesini engellemez.

Buna karşılık her alacak cari hesaba geçirilemez.

Takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaca harcanmak veya ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar cari hesap dışında kalır.

Bu istisnalar, cari hesabın taraf iradesiyle kurulsa da alacağın niteliğini tamamen serbestçe dönüştürmediğini gösterir.

Ticari senetler bakımından özel bir düzen vardır.

Bir ticari senet cari hesaba yazılmış fakat bedeli alınamamışsa, senet sahibine geri verilir ve hesaptaki kayıt silinir.

Bu hüküm, tahsil edilemeyen senedin sanki kesin bir ödeme yapılmış gibi hesapta kalmasını engeller.

Cari hesap ilişkisi içinde kayıt, ekonomik sonucu garanti etmez; senedin bedelinin alınamaması halinde kayıt düzeltilir.

Böylece hesap gerçek alacak-borç durumuna yaklaştırılır.

Aynı yaklaşım, hesap hataları, hesaba girmemesi gereken kalemler ve tekrarlanan kayıtlar için sonradan dava açılabilmesini de açıklar; cari hesap düzeni, gerçeğe aykırı kalemi dokunulmaz hale getirmez.

Bakiye, cari hesabın merkezidir.

Sözleşme veya ticari teamül gereğince belirli hesap devreleri sonunda hesap kapatılır ve alacak ile borç kalemleri arasındaki fark bulunur.

Taraflar hesap devresi belirlememiş ve ticari teamül de yoksa, her takvim yılının son günü hesabın kapatılacağı gün kabul edilir.

Belirlenen artan tutarı gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

Bu kabul sonucu, cari hesabın belirsizliğini dönemsel olarak sona erdirir ve taraflar arasındaki hesaplaşmayı ispat kolaylığına kavuşturur.

Faiz kuralları cari hesapta ayrıca önem taşır.

Alacak ve borç kalemlerinin birbirinden çıkarılmasıyla bulunan bakiyeye, belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler.

Ancak bu uygulama bileşik faize yol açacak biçimde kurulamaz; buna aykırı sözleşme yapılamaz.

Taraflar, üç aydan aşağı olmamak şartıyla faizlerin anaparaya eklenmesini kararlaştırabilir ve hesap devreleri ile faiz ve komisyon miktarlarını sözleşmeyle belirleyebilir.

Bu düzen, TTK’nın ticari işlerde bileşik faize izin verdiği dar alanlardan birinin cari hesap olduğunu gösterir; fakat süre ve ticari iş koşullarıyla sınırlı bir serbesti vardır.

Cari hesap sözleşmesi kararlaştırılan sürenin sona ermesiyle, süre belirlenmemişse taraflardan birinin fesih ihbarıyla veya taraflardan birinin iflas etmesiyle sona erer.

Sözleşme süreli iken taraflardan biri ölür veya kısıtlanırsa, taraflar ve halefleri on gün önceden haber vererek sözleşmeyi feshedebilir.

Ancak artan tutarın ödenmesi, hesabın olağan kapanma zamanına bağlanmıştır.

Bu kural, ani sona ermenin hesap dönemini tamamen bozmasını önler.

Ölüm ve kısıtlılık bu nedenle otomatik sona erme sebebi olarak değil, taraflara ve haleflere fesih imkanı veren özel durum olarak düzenlenmiştir.

Bakiyenin haczi de özel sonuç doğurur.

Taraflardan birinin alacaklısı ona ait artan tutarı haczettirdiğinde hesap kapatılır ve bakiye belirlenir.

Haciz tebliğ edilen taraf on beş gün içinde haczi kaldırtmazsa diğer taraf sözleşmeyi feshedebilir.