Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Ticari İş ve Ticari Hüküm Konu Anlatımı

Ticaret hukukunda ticari hüküm ve ticari iş kavramları birbirine yakın görünse de aynı şeyi anlatmaz.

Ticari hüküm, uygulanacak hukuk kuralını ifade eder.

TTK’nın kendi hükümleri ticari hüküm niteliğindedir; ayrıca bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillere ilişkin diğer kanunlardaki özel düzenlemeler de ticari hükümdür.

Bu nedenle ticari hüküm kavramı yalnız TTK metnine kapanmaz, ticari işletme bağlantısı bulunan özel hukuk düzenlemelerini de kapsayabilir.

Kanun, Türk Medeni Kanununun ayrılmaz bir parçası olduğunu belirterek ticaret hukukunu genel özel hukuk düzeni içinde konumlandırır; fakat ticari hayatın ihtiyaçları için özel kuralların önceliğini kabul eder.

Ticari iş ise uygulanacak kuraldan çok işin niteliğini anlatır.

TTK’da düzenlenen hususlar ticari iştir.

Bunun yanında bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller de ticari iş sayılır.

İşlem kavramı sözleşmeleri, tek taraflı hukuki işlemleri ve ticari işletmeyle bağlantılı hukuki davranışları; fiil kavramı ise sözleşme dışı ticari faaliyet sonuçlarını da kapsayacak genişliktedir.

Böylece ticari iş, yalnız tacirler arasında yapılan sözleşmelerle sınırlı değildir.

Bir ticari işletmenin faaliyet alanına giren haksız fiil, bildirim, teminat, ödeme, teslim veya başka bir hukuki ilişki de ticari iş niteliği kazanabilir.

Bu kavramların uygulamadaki ilk sonucu kaynak sıralamasında görülür.

Bir ticari iş hakkında ticari hüküm varsa mahkeme onu uygular.

Ticari hüküm yoksa ticari örf ve âdete başvurulur.

Ticari örf ve âdet de yoksa genel hükümler devreye girer.

Bu sıralama, ticaret hukukunun kendi kurallarını ve ticari hayatın yerleşik uygulamalarını genel hükümlerden önce dikkate aldığını gösterir.

Ancak her tekrarlanan uygulama ticari örf ve âdet değildir.

Kanun, teamülün mahkeme kararına esas alınabilmesi için ticari örf ve âdet olarak kabul edildiğinin belirlenmesini ister.

Yine de irade açıklamalarının yorumunda teamüller dikkate alınabilir; burada teamül doğrudan kural değil, beyanların anlamını belirleyen yardımcı veri gibi işler.

Ticari örf ve âdet kendi içinde de derecelenir.

Bir bölgeye veya belirli bir ticaret dalına özgü örf ve âdet, genel örf ve âdete üstün tutulur.

Taraflar aynı bölgede değilse, kanunda veya sözleşmede aksi yoksa ifa yerindeki ticari örf ve âdet uygulanır.

Tacir olmayanlar bakımından ise ticari örf ve âdetin uygulanması daha sınırlıdır; onların bu örf ve âdeti bildiği veya bilmeleri gerektiği durumlarda sonuç doğurur.

Bu düzen, ticari hayatın uzmanlık ve yerleşik pratiklerine değer verirken, tacir olmayan kişiyi bilmediği ticari alışkanlıklarla ağır şekilde bağlı saymamaya çalışır.

Ticari iş niteliği borçlar hukukunda da özel sonuçlar doğurur.

İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri ya da hepsi için ticari nitelik taşıyan bir iş sebebiyle üçüncü kişiye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmedikçe müteselsilen sorumlu olurlar.

Ticari borçlara kefalette de hem asıl borçlu ile kefil hem de kefiller arasındaki ilişkide bu müteselsil sorumluluk düzeni işler.

Bu karine ticari ilişkilerde alacaklının korunmasını güçlendirir; ancak kanun kefil veya kefillere, taahhüt ya da ödeme gerçekleşmediği bildirilmeden temerrüt faizi yürütülemeyeceğini de ayrıca belirtir.

Faiz bakımından ticari işlerde daha serbest bir alan vardır.

Taraflar ticari işlerde faiz oranını serbestçe belirleyebilir.

Kanuni faiz, anapara faizi ve temerrüt faizi bakımından ilgili mevzuat uygulanır.

Aksine sözleşme yoksa ticari borcun faizi vadenin bitiminden, vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemeye başlar.

Bileşik faiz ise sınırsız değildir.

Faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz doğurması ancak üç aydan aşağı olmayan dönemler için ve yalnız cari hesaplarla her iki taraf bakımından ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerli olabilir; ayrıca tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır.

Bu koşullara aykırı faiz yürütülmesi yok hükmündedir.

Ticari iş kavramının tacir sıfatıyla birleştiği yerde ticari iş karinesi ortaya çıkar.

Bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır.

Gerçek kişi tacir bu karineyi iki durumda kırabilir: işlem anında borcun ticari işletmesiyle ilgili olmadığını diğer tarafa açıkça bildirirse veya durum işin ticari sayılmasına elverişli değilse borç adi sayılır.

Tüzel kişi tacirlerde bu istisnanın gerçek kişi tacire özgü kurulmuş olması önemlidir.

Kanun ayrıca taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmelerin, aksine hüküm bulunmadıkça diğer taraf için de ticari iş sayılacağını kabul eder.

Bu yayılma etkisi, sözleşmenin iki tarafı bakımından farklı hukuk rejimlerinin doğmasını önlemeye yönelir.