Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Ticaret Sicili Konu Anlatımı

Ticaret sicili, ticari işletme ve ticaret şirketleri dünyasında hukuki güvenliği sağlayan temel açıklık kurumudur.

Ticari hayatta işlem yapan kişi, karşısındaki işletmenin unvanını, temsil yetkisini, merkezini, hukuki durumunu veya tescili gereken değişikliklerini güvenilir bir kaynaktan öğrenebilmelidir.

TTK bu işlevi ticaret sicili müdürlükleri üzerinden kurar.

Sicil, Bakanlığın gözetim ve denetiminde tutulur; müdürlükler il merkezlerindeki ticaret ve sanayi odaları ile ticaret odaları bünyesinde faaliyet gösterecek şekilde kurulur.

İl merkezleri dışında da müdürlük veya şube kurulabilmesi, ticari işlemlerin ülke çapında düzenli yürütülmesini hedefler.

Kayıtların elektronik ortamda tutulması, tescil ve ilan içeriklerinin merkezi veri tabanında depolanması da sicilin modern görünürlük işlevini tamamlar.

Sicilin yönetimi ticaret sicili müdürüne aittir.

Müdür ve yardımcıları belirli usulle atanır; sicilin tutulmasından doğan zararlarda Devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur.

Bu sorumluluk, sicilin yalnız özel sektörün kendi kaydı olmadığını, kamusal güven işlevi taşıdığını gösterir.

Görevleriyle ilgili suçlarda sicil personelinin kamu görevlisi gibi değerlendirilmesi ve onlara karşı işlenen suçların da kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılması aynı anlayışa dayanır.

Bakanlığın müdürlükleri denetleyebilmesi ve gerekli önlemleri alabilmesi, sicil kayıtlarının ülke çapında tutarlı ve güvenilir olmasını sağlamaya yöneliktir.

Tescil kural olarak istem üzerine yapılır.

Kanunda resen tescil veya yetkili kurum bildirimi öngörülen haller saklıdır.

İstem, ilgililer, temsilcileri veya hukuki halefleri tarafından yetkili sicil müdürlüğüne dilekçeyle yapılır.

Bir hususun tescilini istemeye birden fazla kişi zorunlu ve yetkiliyse, kanunda aksi yoksa bunlardan birinin istemi bütün ilgililer adına yapılmış sayılır.

Kanunda farklı süre öngörülmemişse tescili isteme süresi on beş gündür; tescili gerekli işlem veya olgunun gerçekleşmesiyle, işlem bir senet veya belgeye bağlıysa belgenin düzenlenmesiyle süre işlemeye başlar.

Yetki çevresi dışında oturanlar için süre bir aydır.

Tescil edilmiş hususlarda değişiklik olduğunda bu değişiklik de tescil edilir; dayanak olgu veya işlem sona ererse kayıt silinir ya da değiştirilir.

Sicil müdürü pasif bir kayıt memuru değildir.

Tescil için gerekli kanuni şartların varlığını incelemekle yükümlüdür.

Tüzel kişilerin tescilinde şirket sözleşmesinin emredici hükümlere aykırı olup olmadığını ve kanunun zorunlu gördüğü kayıtları içerip içermediğini denetler.

Tescil edilecek hususların gerçeği tam olarak yansıtması, üçüncü kişilerde yanlış izlenim doğurmaması ve kamu düzenine aykırı olmaması gerekir.

Çözümü mahkeme kararına bağlı olan veya sicil müdürünün kesin tescilde tereddüt ettiği hususlar ilgililerin istemi üzerine geçici olarak tescil edilebilir; ancak ilgililer üç ay içinde mahkemeye başvurduklarını veya anlaştıklarını ispat etmezlerse geçici kayıt resen silinir.

Bu mekanizma, hem işlem akışını durdurmayan hem de kesin hukuki durumu mahkeme sonucuna bağlayan dengeli bir çözümdür.

Tescili zorunlu bir husus süresinde istenmemişse veya tescil şartlarına aykırı bir durum öğrenilmişse, sicil müdürü ilgilileri yükümlülüklerini yerine getirmeye ya da tescil gerekmediğini kanıtlamaya çağırır.

Verilen sürede başvuru yapılmaz ve kaçınma sebebi bildirilmezse idari para cezası uygulanır.

Kaçınma sebebi bildirilirse görevli asliye ticaret mahkemesi dosya üzerinden inceleme yapar; tescili gerekli görürse sicil müdürüne tescili emreder, aksi halde istemi reddeder.

Sicil müdürlüğünün tescil, değişiklik veya silinme istemleri hakkındaki kararlarına karşı tebliğden itibaren sekiz gün içinde mahkemeye itiraz edilebilir.

Bu itirazın mahkemece dosya üzerinden incelenmesi, sicil işlemlerinin hızlı fakat yargısal denetime açık olduğunu gösterir.

Açıklık ilkesi ticaret sicilinin en belirgin yönüdür.

Sicil işlemlerinin dayanakları olan dilekçe, beyanname, senet, belge ve ilan gazeteleri sicil müdürlüğünde saklanır.

Herkes sicilin içeriğini ve müdürlükte saklanan belgeleri inceleyebilir, giderini ödeyerek onaylı suret alabilir; bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair belge de istenebilir.

Tescil edilen hususlar kural olarak ilan edilir ve ilan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile yapılır.

Bu açıklık, üçüncü kişilerin ticari ilişkilerde güvenebileceği ortak bilgi alanını oluşturur.

Sicil kayıtlarının üçüncü kişilere etkisi tescil ve ilan ilişkisiyle belirlenir.

Kayıtlar, nerede tutulursa tutulsun, üçüncü kişiler hakkında ilanın yapıldığı günü izleyen iş gününden itibaren hukuki sonuç doğurur; ilan parça parça yayımlanmışsa son kısmın yayımını izleyen iş günü esas alınır.

Üçüncü kişiler kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerini ileri süremez.

Buna karşılık tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmemiş veya tescil edilip ilanı zorunlu olduğu halde ilan edilmemiş bir husus, ancak üçüncü kişinin bunu bildiği veya bilmesi gerektiği ispatlanırsa ona karşı ileri sürülebilir.

Tescil ile ilan edilen durum arasında farklılık varsa, gerçek durumu bildikleri ispat edilmedikçe üçüncü kişilerin ilan edilen duruma güveni korunur.