Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Bono Konu Anlatımı

Bono, kambiyo senetleri içinde en yalın borçlanma modelini temsil eder.

Poliçede düzenleyen muhataba ödeme emri verirken, bonoda düzenleyen bizzat belirli bir bedeli ödemeyi vaat eder.

Bu nedenle bonoda muhatap-kabul ilişkisi yoktur; senedin merkezinde düzenleyenin doğrudan kambiyo taahhüdü bulunur.

Kanun bonoyu bono veya emre yazılı senet başlığı altında düzenler ve şekil unsurlarını sayar.

Senet metninde bono ya da emre yazılı senet kelimesi, senet başka dilde düzenlenmişse o dildeki karşılığı, kayıtsız ve şartsız belirli bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödenecekse onun adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır.

Bu unsurlar, bononun hem kambiyo senedi olarak tanınmasını hem de dolaşımda güvenli biçimde kullanılmasını sağlar.

Şekil eksikliği kural olarak ağır sonuç doğurur.

Kanunun gösterdiği unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz; ancak bazı eksiklikler tamamlayıcı hükümlerle giderilir.

Vade gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır.

Ödeme yeri açık değilse senedin düzenlendiği yer ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri kabul edilir.

Düzenlenme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenlenme yeri sayılır.

Bu tamamlayıcı kurallar, senedin zorunlu çekirdeği korunabildiğinde dolaşımı ayakta tutar.

Buna karşılık ödeme vaadi, lehtar ve imza gibi bononun kimliğini kuran esas unsurlar yoksa senet kambiyo senedi niteliği kazanamaz.

Bonoda ödeme vaadinin kayıtsız ve şartsız olması, senedin soyut ve dolaşıma elverişli niteliğiyle bağlantılıdır.

Düzenleyen belirli bir bedeli ödeyeceğini doğrudan taahhüt eder; bu taahhüt senet metninden anlaşılır olmalıdır.

Bedelin belirli olması, kime ödeneceğinin gösterilmesi ve düzenleyenin imzası, bonoyu sıradan borç ikrarından ayırır.

Lehtarın adı, senedin ilk hak sahibini belirler; emre yazılı senet niteliği, sonraki devirlerde ciro ve zilyetliğin geçirilmesini gündeme getirir.

Düzenlenme tarihi ve yeri ise yalnız şekil unsuru değil, bazı sürelerin, uygulanacak hukukun ve ibraz ilişkilerinin belirlenmesinde de işlev görür.

Bononun düzenleyeni, kanun gereği kabul etmiş poliçe muhatabı gibi sorumludur.

Bu cümle bononun özünü açıklar.

Poliçede muhatap ancak kabul ederse kambiyo borçlusu olarak ödeme taahhüdü altına girer; bonoda ise düzenleyenin imzası baştan itibaren ödeme borcunu kurar.

Bu yüzden bono düzenleyeni, senedin vadesinde ödenmesinden asli olarak sorumludur.

Görüldüğünden belirli süre sonra ödenecek bonolarda düzenleyene ibraz gerekir.

Düzenleyen bononun kendisine ibraz edildiğini senet üzerine ibraz gününü yazarak ve imzalayarak doğrular; süre bu tarihten itibaren işler.

Düzenleyen ibrazı doğrulamaktan kaçınırsa bu durum protesto ile belirlenir ve süre protesto gününden itibaren işlemeye başlar.

Bononun özel hükümleri kısa görünür, çünkü kanun poliçeye ilişkin geniş bir hüküm grubunu bonoya uygulanabilir kabul eder.

Bu uygulama, bononun niteliğine aykırı düşmemek şartına bağlıdır.

Ciro hükümleri bonoya uygulanır; böylece bono, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

Cironun kayıtsız ve şartsız olması, kısmi cironun batıl olması, beyaz ciro, cironun hakları devretmesi, cirantanın teminat sorumluluğu, düzenli ciro zinciriyle hak sahipliğinin ispatı ve şahsi defilerin hamile karşı ileri sürülmesindeki sınırlamalar bono için de önem taşır.

Bu hükümler sayesinde bono, yalnız düzenleyen ile lehtar arasında kalan bir borç belgesi değil, dolaşıma elverişli bir kambiyo senedi hâline gelir.

Vade ve ödeme hükümleri de poliçeden bonoya taşınır.

Bono görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenlenme gününden belirli süre sonra veya belirli bir günde ödenebilir; bononun niteliğine uymayan vade kurguları geçerli sonuç doğurmaz.

Ödeme için ibraz, kısmi ödeme, ödeme yerinde rayici olmayan para ile ödeme ve sürelerin tatil günlerine rastlaması gibi teknik hükümler, bononun ödeme aşamasını düzenler.

Bonoda muhatap bulunmadığı için kabul hükümleri aynı şekilde işlemez; fakat ödeme vaadinde bulunan düzenleyen bakımından ibraz ve ödeme sonuçları senedin tedavül güvenliğini korur.

Ödeme yapılmazsa hamilin başvurma hakları gündeme gelir.

Poliçenin ödememe hâlinde başvurma hükümleri bonoya da uygulanır.

Hamil, kanuni şartlar gerçekleştiğinde düzenleyene, cirantalara ve aval verenlere başvurabilir.

Protesto, protestosuz kayıt, ihbar, mücbir sebep, başvurma hakkının kapsamı, müteselsil sorumluluk, poliçeyi ödeyen kişinin önceki borçlulara başvurma hakkı ve sebepsiz zenginleşme hükümleri bononun niteliğine uygun düştükçe geçerlidir.

Bu sistemde düzenleyen asli borçlu konumunda olduğundan, başvurma zinciri özellikle cirantaların ve aval verenlerin sorumluluğu bakımından önem kazanır.

Aval de bonoda kritik bir güvence mekanizmasıdır.

Poliçeye ilişkin aval hükümleri bonoya uygulanır.

Aval veren, kimin hesabına taahhüt altına girmişse onun gibi sorumlu olur.

Kanun, avalin kimin hesabına verildiği gösterilmemişse bonoyu düzenleyen hesabına verilmiş sayılacağını ayrıca belirtir.

Bu özel kabul, bonoda asli borçlunun düzenleyen olmasına uygundur.

Aval, bononun ödenmesini tamamen veya kısmen teminat altına alabilir; bu teminat senedin dolaşım değerini artırır.

Şekil, imza ve yetki sorunları bakımından da poliçe hükümleri bonoya uygulanır.

Geçerli olmayan imzaların diğer imzaların geçerliliğini etkilememesi, yetkisiz veya yetkisini aşan temsilcinin bizzat sorumlu olması, açık senedin anlaşmaya aykırı doldurulması iddiasının hamile karşı ancak kötü niyet veya ağır kusur hâlinde ileri sürülebilmesi bonoda da karşımıza çıkar.

Bu hükümler, bononun metne ve imzaya dayalı güvenini korur.

Bir bono tedavüle çıktığında hamilin, her önceki ilişkinin içeriğini araştırması beklenmez; senedin dış görünüşü, imzalar ve ciro zinciri hukuki güvenin taşıyıcısı olur.

Bono ile poliçe arasındaki farkı doğru kurmak, bononun özel yerini anlamayı kolaylaştırır.