Hukuka aykırılık, kanuni tipe uyan fiilin bütün hukuk düzeniyle çatışıp çatışmadığını gösterir; fakat “faile ceza verilmez” sonucu her zaman fiilin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. TCK m. 24/1'de kanun hükmünün, m. 24/2'de hukuka uygun bağlayıcı emrin yerine getirilmesi; m. 25/1'de meşru savunma ve m. 26'da hakkın kullanılması ile geçerli rıza hukuka uygunluk nedenleridir. Buna karşılık zorunluluk hâli ve hukuka aykırı fakat denetlenemediği için bağlayıcı emir fiilin hukuka aykırılığını kaldırmaz; kusurluluğu kaldıran nedenlerdir. CMK m. 223 bu ayrımı hüküm türünde görünür kılar: hukuka uygunluk nedeni beraat, zorunluluk hâli veya hukuka aykırı bağlayıcı emir ise ceza verilmesine yer olmadığı sonucu doğurur. Sınırın aşılması ve hata da kendi şartlarına göre ayrıca değerlendirilir.
Hakim-Savcı Ceza Hukuku Hukuka Aykırılık Unsuru Konu Anlatımı
Hukuka Aykırılık Unsuru konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Ceza Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İnceleme sırası
Bir ceza hukuku olayında “ceza verilmez” cümlesine doğrudan gidilmez.
Güvenli sıra şöyledir:
- İnsan davranışı ve suçun maddi-manevi tipik unsurları gerçekleşmiş mi?
- Tipik fiili hukuka uygun hâle getiren bir neden var mı?
- Fiil hukuka aykırıysa fail kusurlu davranmış mı?
- Kusurluluğu kaldıran veya azaltan bir neden var mı?
- Sonuç beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, indirim veya mahkûmiyet seçeneklerinden hangisidir?
Tipiklik, hukuka aykırılık için güçlü bir işarettir; fakat hukuka aykırılık bağımsız değerlendirilir.
Hukuk düzeninin izin verdiği bir fiil, yalnız ceza kanunundaki dış görünüşü nedeniyle suç sayılamaz.
Hukuka uygunluk nedeni ile mazeret nedeni ayrımı
Hukuka uygunluk nedeni, tipik fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırır.
Fiil hukuk düzenince meşru kabul edilir. Kusurluluğu kaldıran neden veya mazeret nedeni ise fiili hukuka uygun hâle getirmez; fiil hukuka aykırı kalmasına rağmen somut fail kınanamadığı için ceza verilmez.
Bu ayrım yalnız öğretisel değildir.
CMK m. 223/2-d, sanığın fiili işlemesine rağmen olayda bir hukuka uygunluk nedeni varsa beraat kararı verilmesini öngörür.
CMK m. 223/3 ise hukuka aykırı fakat bağlayıcı emir, zorunluluk hâli, cebir veya tehdit, meşru savunmada mazur görülebilir sınır aşımı ve kusurluluğu kaldıran hata gibi hâllerde ceza verilmesine yer olmadığı kararını düzenler.
TCK'nın bölüm başlığının “Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler” olması, m. 24-30 arasındaki bütün kurumların hukuka uygunluk nedeni olduğu anlamına gelmez.
Kanun hükmü ve emir
TCK m. 24/1 uyarınca kanunun hükmünü yerine getiren kişiye ceza verilmez.
Yetkinin kanundan doğması tek başına yetmez; davranış kanuni yetkinin amacı, şartları ve sınırları içinde kalmalıdır.
Bu şartlar varsa hukuk düzeni kendi emrettiği veya izin verdiği fiili hukuka aykırı saymaz.
Emirde üç ihtimal ayrılır:
- Hukuka uygun bağlayıcı emir: Yetkili merciden gelir ve görev gereği yerine getirilmesi zorunludur.
TCK m. 24/2 kapsamındaki bu emir hukuka uygunluk alanındadır.
- Konusu suç oluşturan emir: TCK m. 24/3 gereği hiçbir surette yerine getirilemez.
Yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
- Hukuka aykırı fakat hukuka uygunluğu kanunla denetlenemeyen bağlayıcı emir: TCK m. 24/4 gereği yerine getirmeden emri veren sorumlu olur.
CMK m. 223/3-b bu fiili açıkça “hukuka aykırı fakat bağlayıcı emir” diye nitelendirir; uygulayan bakımından kusurluluğu kaldırır, fiili hukuka uygun yapmaz.
Bu nedenle “amirin her emri hukuka uygunluk nedenidir” önermesi yanlıştır.
Meşru savunma
TCK m. 25/1'deki meşru savunma bir hukuka uygunluk nedenidir.
Şartları birlikte aranır:
- Kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelen haksız saldırı bulunmalıdır.
- Saldırı gerçekleşmekte, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olmalıdır.
- Savunma saldırıyı o anda defetmek için zorunlu olmalıdır.
- Savunma ile saldırı arasında olayın şartlarına göre oran bulunmalıdır.
Saldırıyı başlatan kişiye zarar verilmiş olması tek başına meşru savunma kurmaz.
Saldırının zamanı, savunmanın gerekliliği ve oran ayrıca gösterilir.
Saldırı sona erdikten sonra öç alma amacıyla yapılan hareket savunma değildir.
Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası
TCK m. 26/1'e göre hakkını kullanan kişiye ceza verilmez.
Hakkın hukuk düzenince tanınmış olması ve fiilin hakkın kullanım sınırında kalması gerekir.
TCK m. 26/2'deki rıza da geçerliyse hukuka uygunluk nedenidir.
Rızayı açıklayan kişi, üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakka sahip olmalıdır; rıza hukuken geçerli iradeyle açıklanmalı ve fiil açıklanan rızanın sınırını aşmamalıdır.
Yaşam hakkı gibi kişinin sınırsız tasarrufuna bırakılmayan değerlerde salt rıza fiili hukuka uygun yapmaz.
Zorunluluk hâli neden farklıdır?
TCK m. 25/2'de zorunluluk hâli için kişinin bilerek neden olmadığı, kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelen ağır ve muhakkak tehlike; başka suretle korunma imkânının bulunmaması ve tehlikenin ağırlığı ile korunan konu ve kullanılan araç arasında oran aranır.
Meşru savunmada hareket haksız saldırıyı yapan kişiye yönelir.
Zorunluluk hâlinde ise tehlikeden kurtulmak için çoğu kez tehlikeyi yaratmayan üçüncü kişinin hukuki değerine zarar verilir.
CMK m. 223/3-b'nin açık sınıflandırmasına göre zorunluluk hâlindeki fiil hukuka aykırı kalır, fakat fail kusurlu sayılmadığından ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
Kaynak metindeki iki kurumu aynı “hukuka uygunluk nedenleri” listesinde göstermesi bu nedenle maddi bir sınıflandırma hatasıdır.
Sınırın aşılması
TCK m. 27/1, ceza sorumluluğunu kaldıran bir nedenin sınırının kast olmaksızın aşılmasını düzenler.
Fiilin taksirli biçimi de cezalandırılıyorsa taksirli suç cezası indirilerek uygulanır.
Bu hüküm, şartları hiç bulunmayan bir olaya hukuka uygunluk kazandırmaz; önce bir sorumluluğu kaldıran nedenin alanına girildiği, sonra sınırın irade dışı aşıldığı gösterilmelidir.
TCK m. 27/2 yalnız meşru savunmada özel bir mazeret getirir.
Sınır, mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan aşılmışsa faile ceza verilmez.
CMK m. 223/3-c uyarınca sonuç beraat değil, kusur bulunmadığı için ceza verilmesine yer olmadığıdır.
Hata hükümleri
TCK m. 30'daki hata türleri aynı değildir:
- Maddi unsur hatası kastı kaldırır; taksirli sorumluluk şartları saklıdır.
- Daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâl hatasında kişi hatasından yararlanır.
- Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenin maddi şartları hakkında kaçınılmaz hata kişiye yarar sağlar.
- Fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz hata cezalandırmayı engeller.
Varsayılan saldırı veya tehlikenin gerçekte bulunmaması durumunda doğrudan “meşru savunma vardır” denmez.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Hukuka Aykırılık Unsuru anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Ceza Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Hukuka Aykırılık Unsuru konusu Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki Ceza Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %8. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Ceza Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 22 konu içerir.
- Kanunilik İlkesi
- Kanunun Yer Bakımından Uygulanması
- Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması
- Maddi Unsurlar
- Manevi Unsurlar (Kast-Taksir)
- Nedensellik Bağı
- Meşru Savunma
- Zorunluluk Hâli
- Kusurluluğu Etkileyen Nedenler
- Teşebbüs
- İştirak
- İçtima
- Cezalar ve Güvenlik Tedbirleri
- Davayı ve Cezayı Düşüren Nedenler
- Kişilere Karşı Suçlar
- Malvarlığına Karşı Suçlar
- Topluma ve Devlete Karşı Suçlar
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi