Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Maddi Unsurlar Konu Anlatımı

Suçun maddi unsurları, ceza normunun dış dünyada gerçekleşmesini aradığı olguları anlatır.

TCK suç teorisini soyut başlıklar halinde açıklamaz; fakat genel hükümlerindeki birçok düzenleme, maddi unsur alanını doğrudan gösterir.

Kanuni tanımda yer alan fiil, fail veya mağdur niteliği, suçun konusu, hareketin işlendiği yer ve zaman, kullanılan araç, gerçekleşen netice ve bu neticeyle fiil arasındaki bağ, maddi unsur değerlendirmesinin parçalarıdır.

Kanunilik ilkesi nedeniyle bu unsurlar kanuni tanımdan çıkarılır; kişinin davranışı, ancak ilgili suç tipinin maddi çerçevesiyle örtüştüğünde cezai değerlendirmeye konu olur.

TCK'nın maddi unsur kavramını en açık kullandığı yer hata hükmüdür.

Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kimse kasten hareket etmiş olmaz.

Bu cümle, maddi unsurun yalnız dış gerçeklik bakımından değil, kastın yöneldiği bilgi alanı bakımından da önemli olduğunu gösterir.

Örneğin kanuni tanım belirli bir malın başkasına ait olmasını, belirli kişinin kamu görevlisi olmasını, fiilin gece vakti işlenmesini veya belirli aracın kullanılmasını sonuç bağlayan bir unsur haline getirmişse, bu unsurun varlığı hem objektif olarak gerçekleşmeli hem de kast bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Kişinin bu unsur hakkında yanılması, kastı kaldırabilir; ancak taksirli sorumluluk kanunda öngörülmüşse bu ihtimal saklı kalır.

Maddi unsurların anlaşılmasında TCK'nın tanımlar maddesi temel bir işlev görür.

Vatandaş, fiili işlediği sırada Türk vatandaşı olan kişidir.

Çocuk, henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir.

Kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya herhangi bir suretle sürekli, süreli ya da geçici olarak katılan kişidir.

Yargı görevi yapan deyimi, yüksek mahkemeler ile adli ve idari mahkemelerin üye ve hakimleri, Cumhuriyet savcısı ve avukatları kapsar.

Bu tanımlar, özel hükümlerdeki suçlarda fail veya mağdur sıfatını belirleyebilir; kimi zaman suçun temel şeklinin, kimi zaman nitelikli halin maddi zemini olur.

Bir kişinin kamu görevlisi sayılıp sayılmadığı veya mağdurun çocuk olup olmadığı, suçun adını ve yaptırım sonucunu değiştirebilecek objektif unsurdur.

Kanun, zaman ve araçla ilgili tanımları da maddi unsur alanına dahil eder.

Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat önceye kadar devam eden zaman süresidir.

Hırsızlık gibi bazı suçlarda gece vakti işlenme cezayı artıran özel bir unsur olarak düzenlenmiştir.

Silah kavramı ise yalnız ateşli silahları değil, patlayıcı maddeleri, saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış kesici, delici veya bereleyici aletleri, fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyleri ve belirli nitelikte yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici veya sürekli hastalığa yol açıcı maddeleri de kapsar.

Bu geniş tanım, tehdit, yağma veya birçok nitelikli halde kullanılan aracın hukuki değerini belirler.

Basın ve yayın yolu ile işlenme de kanundaki maddi unsurlardan biridir.

TCK bu deyimi yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim aracıyla yapılan yayınları kapsayacak şekilde tanımlar.

Bazı suçlarda bu yol, suçun işleniş biçimi olarak daha ağır sonuç doğurur veya özel bir düzenlemenin uygulanmasına neden olur.

Burada önemli olan, sözün ya da içeriğin sadece söylenmiş olması değil, kanunun aradığı yayın aracılığıyla yayılma biçiminin gerçekleşmesidir.

Böylece maddi unsur, davranışın niteliği kadar onun dışa yansıma kanalını da kapsayabilir.

Maddi unsur değerlendirmesinde netice özel bir yer tutar.

TCK, netice sebebiyle ağırlaşmış suçta bir fiilin kastedilenden daha ağır veya başka bir neticenin oluşumuna sebebiyet vermesi halinde, kişinin bu neticeden sorumlu tutulabilmesi için en azından taksirle hareket etmesi gerektiğini belirtir.

Bu düzenleme iki şeyi birlikte söyler.

Birincisi, bazı suçlarda temel fiilin dışında daha ağır bir sonuç gerçekleşebilir ve bu sonuç yaptırımı etkileyebilir.

İkincisi, yalnız objektif nedensellik yeterli değildir; ağır veya başka netice bakımından en az taksir düzeyinde kusur aranır.

Bu yönüyle maddi unsur ile manevi unsur birbirinden kopuk değil, aynı suç değerlendirmesinin farklı katmanlarıdır.

TCK'daki özel suç tipleri, maddi unsurun ne kadar çeşitli görünebileceğini gösterir.