Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Kanunun Yer Bakımından Uygulanması Konu Anlatımı

Ceza kanununun yer bakımından uygulanması, bir suçla Türkiye arasında hangi bağ kurulduğunda Türk ceza hukukunun devreye gireceğini gösterir.

Ana kural ülkede işlenen suçlar hakkındadır: Türkiye'de işlenen suçlara Türk kanunları uygulanır.

Bu kural yalnız fiilin tamamının Türkiye'de gerçekleştiği durumları kapsamaz.

Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi ya da neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi halinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılır.

Böylece hareket ile sonuç farklı yerlerde ortaya çıksa bile, Türkiye ile fiil veya netice üzerinden kurulan bağ Türk ceza kanununun uygulanması için yeterli olabilir.

Kanun, Türkiye'de işlenmiş sayılma halini belirli yer ve araç bağlantılarıyla geniş biçimde açıklar.

Türk kara ve hava sahaları ile Türk karasuları bu kapsamdadır.

Açık denizde ve üzerindeki hava sahasında Türk deniz ve hava araçlarında veya bu araçlarla işlenen suçlar da Türkiye'de işlenmiş kabul edilir.

Türk deniz ve hava savaş araçları bakımından da aynı kabul geçerlidir.

Ayrıca Türkiye'nin kıta sahanlığında veya münhasır ekonomik bölgesinde tesis edilmiş sabit platformlarda ya da bunlara karşı işlenen suçlar da Türkiye'de işlenmiş sayılır.

Bu düzenleme, ülke kavramının yalnız kara parçasından ibaret olmadığını; araç, deniz, hava ve belirli platform bağlantılarıyla ceza kanununun uygulanma alanının belirlendiğini gösterir.

Türkiye'de işlenen suç hakkında yabancı ülkede hüküm verilmesi, TCK sisteminde Türk yargılamasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Türkiye'de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş kişi Türkiye'de yeniden yargılanır.

Benzer biçimde, yabancı ülkede Türkiye adına memuriyet veya görev üstlenmiş olup da bundan dolayı suç işleyen kişi, yabancı ülkede mahkumiyet hükmü verilmiş olsa bile Türkiye'de yeniden yargılanır.

Bu hükümler, Türkiye ülkesinde işlenen suç ile Türkiye adına görev bağlantısının kanunda özel ağırlık taşıdığını gösterir.

Yabancı ülkede vatandaş tarafından işlenen suçlarda daha şartlı bir sistem vardır.

Türk vatandaşı, kanunda ayrıca sayılan suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işler ve Türkiye'de bulunursa, yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye'de kovuşturulabilirliğin bulunması koşuluyla Türk kanunlarına göre cezalandırılır.

Eğer suçun aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiriyorsa yargılama zarar görenin veya yabancı hükümetin şikayetine bağlıdır; bu şikayet de vatandaşın Türkiye'ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.

Bu yapı, vatandaşlık bağını kabul ederken her yabancı ülke fiilini sınırsız biçimde Türk yargılamasına açmaz.

Yabancı tarafından yabancı ülkede işlenen suçlarda bağlantı daha ayrıntılıdır.

Bir yabancı, belirli ağır suçlar dışında, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı en az bir yıl hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede Türkiye'nin zararına işler ve Türkiye'de bulunursa Türk kanunlarına göre cezalandırılır; yargılama Adalet Bakanının istemine bağlıdır.

Suç bir Türk vatandaşının veya Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisinin zararına işlenmişse, fail Türkiye'de bulunmalı, yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmalı ve suçtan zarar gören şikayet etmelidir.

Mağdur yabancı olduğunda ise suçun aşağı sınırı üç yıldan az olmayan hapis cezasını gerektirmesi ve geri verme bakımından kanunda belirtilen olumsuz şartların bulunması halinde Adalet Bakanının istemiyle yargılama yapılır.

Böylece mağdurun kimliği, suçun ağırlığı, failin Türkiye'de bulunması, yabancı hüküm ve istem koşulları ayrı ayrı önem kazanır.

Kanun bazı suçlar için evrensel nitelikte daha güçlü uygulama bağı kurar.

Kanunda sayılan suçlar vatandaş veya yabancı tarafından yabancı ülkede işlendiğinde Türk kanunları uygulanır.

Bu grupta devletin güvenliği ve anayasal düzene ilişkin bazı suçlar, işkence, çevrenin kasten kirletilmesi, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile kullanılmasını kolaylaştırma, parada ve kıymetli damgada sahtecilik, mühürde sahtecilik, fuhuş, belirli ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması ve bunlara karşı zarar verme gibi suçlar yer alır.

Bu suçların bir kısmında Türkiye'de yargılama Adalet Bakanının talebine bağlıdır; ayrıca belirli bentlerde yabancı ülkede mahkumiyet veya beraat kararı verilmiş olsa bile Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yargılama yapılabilir.

Yer bakımından uygulama kuralları, cezadan mahsup, yabancı hükmün hak yoksunluğu etkisi ve yabancı kanunun göz önünde bulundurulması gibi tamamlayıcı hükümlerle dengelenir.

Nerede işlenmiş olursa olsun aynı suç nedeniyle yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre Türkiye'de verilecek cezadan mahsup edilir.