Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Teşebbüs Konu Anlatımı

Suça teşebbüs, suçun tamamlanması ile yalnız hazırlık hareketleri arasında yer alan özel bir sorumluluk alanıdır.

Türk Ceza Kanununda teşebbüs, failin belirli bir suça yönelen kastını icra alanına taşımasına rağmen, kendi iradesi dışında kalan bir engel yüzünden tamamlanmış suç aşamasına ulaşamaması üzerine kurulur.

Bu tanım üç temel unsuru birlikte içerir: belirli bir suçu işleme kastı, bu suça elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlama ve tamamlanamamanın failin iradesi dışındaki nedenlerden kaynaklanması.

Bu unsurlardan biri yoksa teşebbüs hükümleri uygulanmaz.

İlk unsur, failin işlemeyi kastettiği suçtur.

Teşebbüs ancak kasten işlenebilen suçlar bakımından anlamlıdır; çünkü failin belirli bir suç sonucuna veya suçun kanuni tanımındaki unsurlara yönelmiş iradesi bulunmalıdır.

Kişinin zihninden suç işleme düşüncesi geçirmesi, karar alması veya genel bir hazırlık içinde bulunması tek başına cezalandırılabilir teşebbüs oluşturmaz.

Ceza hukuku, düşünceyi değil dış dünyaya yansıyan icra hareketlerini esas alır.

Bu nedenle kast, teşebbüsün başlangıç noktasıdır ama tek başına yeterli değildir.

İkinci unsur, elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlamadır.

Elverişlilik, hareketin seçilen suçun gerçekleşmesine objektif olarak hizmet edebilecek nitelikte olmasını ifade eder.

Doğrudan icraya başlama ise hazırlık aşamasının geçilip suçun kanuni tanımındaki fiile yönelen aşamaya girilmesidir.

Bu ayrım önemlidir, çünkü fail suç işlemeye niyet etmiş ve bazı hazırlıklar yapmış olsa bile, henüz icra alanına geçmemişse teşebbüsten sorumluluk doğmaz.

Kanunun “doğrudan doğruya” ifadesi, icra başlangıcının suç tipine yakın ve somut bir aşama olmasını arar.

Üçüncü unsur, suçun failin elinde olmayan nedenlerle tamamlanamamasıdır.

Fail icraya başladıktan sonra dış bir engel, mağdurun veya üçüncü kişinin müdahalesi, aracın beklenen sonucu doğurmaması ya da başka bir neden yüzünden suç tamamlanmamış olabilir.

Burada belirleyici olan, tamamlanamamanın failin gönüllü kararından değil iradesi dışındaki sebeplerden kaynaklanmasıdır.

Fail kendi isteğiyle durursa veya sonucu kendi çabasıyla önlerse mesele artık teşebbüs değil, gönüllü vazgeçme çerçevesinde değerlendirilir.

Teşebbüste ceza, suç tamamlanmadığı için indirimli belirlenir; fakat bu indirim sabit değildir.

Kanun, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre farklı sonuçlar öngörür.

Suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa teşebbüs hâlinde on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis cezası uygulanır.

Suç müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa on yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir.

Diğer hâllerde ise verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Bu sistem, tamamlanmamış suçlarda bile ortaya çıkan tehlikenin ve zararın derecesinin önemli olduğunu gösterir.

Gönüllü vazgeçme, teşebbüs kurumunun yanında özel bir cezasızlık sonucudur.

Fail suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçerse veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz.

Burada failin kendi iradesiyle suç yolundan dönmesi önemlidir.

Dış engel nedeniyle durmak teşebbüstür; kendi isteğiyle durmak ve gerektiğinde sonucu önlemek ise gönüllü vazgeçmedir.

Kanun, suçun tamamlanmasını engelleyen bu dönüşü teşvik eder.

Gönüllü vazgeçme failin tüm davranışlarını cezasız bırakmayabilir.

Kanun, tamam olan kısmın esasen bir suç oluşturması durumunda failin yalnız o suça ait ceza ile cezalandırılacağını belirtir.

Örneğin bir suçun icrası sırasında mağdura ayrıca zarar verilmiş veya bağımsız bir suçun bütün unsurları tamamlanmışsa, fail teşebbüs edilen asıl suçtan cezalandırılmasa bile tamamlanan bu ayrı suçtan sorumlu olabilir.

Bu sonuç, gönüllü vazgeçmenin suç yolundan dönmeyi ödüllendirdiğini, fakat gerçekleşmiş bağımsız hukuka aykırılıkları yok saymadığını gösterir.

Teşebbüs ile gönüllü vazgeçme arasındaki ayrım olayın sonuna değil, sonucun neden gerçekleşmediğine bakılarak kurulur.

Suçun tamamlanmaması failin elinde olmayan nedenlere dayanıyorsa teşebbüs vardır ve indirimli ceza uygulanır.

Fail kendi iradesiyle icradan vazgeçmiş ya da sonucu kendi çabasıyla önlemişse teşebbüsten ceza verilmez.

Bu ayrım ceza hukukunun iki amacı arasında denge kurar: suçun icrasına başlayan kişiyi ortaya çıkan tehlike nedeniyle sorumlu tutmak ve buna rağmen suçu tamamlamaktan vazgeçen kişiyi geri dönüşe yönlendirmek.

Somut olay çözümünde teşebbüs değerlendirmesi genellikle hazırlık-icra ayrımı etrafında düğümlenir.

Failin araç temin etmesi, keşif yapması veya suç planı kurması çoğu kez hazırlık alanında kalır; buna karşılık suç tipinin koruduğu hukuki değere doğrudan yönelen hareketler icra başlangıcını gösterebilir.

Elverişlilik de bu aşamada soyut bir teknik başarı ihtimali değil, seçilen hareketlerin olayın şartlarında suçun gerçekleşmesine hizmet edip edemeyeceği sorusudur.

Bu nedenle teşebbüs incelemesi mekanik bir zaman çizelgesi değildir; suç tipinin yapısı, failin hareketinin yakınlığı ve sonucun neden gerçekleşmediği birlikte okunur.

Gönüllü vazgeçme ile teşebbüs ayrılırken failin sonuca engel olmak için gerçekten ne yaptığı da önem taşır.

Sadece yakalanmaktan korktuğu için durması çoğu zaman dış baskıya işaret eder; buna karşılık icra alanını terk edip neticeyi önlemeye yönelen aktif davranış, vazgeçmenin gönüllülüğünü güçlendirir.