Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Manevi Unsurlar (Kast-Taksir) Konu Anlatımı

Suçun manevi unsuru, kanuni tanımdaki fiilin faille hangi bilinç, irade ve kusur bağı üzerinden ilişkilendirileceğini açıklar.

TCK bu alanı kast, olası kast, taksir, bilinçli taksir ve netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükümleriyle kurar.

Maddi unsurlar dış dünyada neyin gerçekleştiğini gösterirken, manevi unsur failin bu gerçekleşme karşısındaki zihinsel ve iradi durumunu belirler.

Bu nedenle aynı dış netice, failin kastla mı, taksirle mi, bilinçli taksirle mi hareket ettiğine göre farklı hukuki sonuçlara bağlanabilir.

TCK'nın temel kuralı, suçun oluşmasının kastın varlığına bağlı olmasıdır.

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.

Bu tanımda iki yön birlikte bulunur.

Bilme yönü, failin kanuni tanımdaki unsurları kavramasını; isteme yönü ise bu unsurların gerçekleşmesine iradi olarak yönelmesini ifade eder.

Kanuni tanımda başkasına ait taşınır mal, kamu görevlisi, gece vakti, silah, belirli netice veya belirli mağdur niteliği gibi unsurlar varsa, kastın içeriği bu unsurlarla birlikte düşünülür.

Failin maddi unsurları bilmemesi halinde kasten hareket etmiş sayılmaması, kastın kanuni tanıma bağlı olduğunu gösterir.

Olası kast, doğrudan kasttan daha farklı bir yoğunluk taşır.

Kişi, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işliyorsa olası kast vardır.

Burada fail neticeyi veya unsurları doğrudan amaç edinmiş olmayabilir; fakat gerçekleşme ihtimalini görerek davranışını sürdürür.

Kanun olası kastın yaptırım sonucunu ayrıca düzenler.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir.

Bu düzenleme, olası kastın kast alanında kaldığını fakat doğrudan kastla aynı ağırlıkta sonuç doğurmadığını gösterir.

Taksir bakımından kanun farklı bir başlangıç noktası benimser.

Taksirle işlenen fiiller, ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.

Yani kast kural, taksir istisnadır.

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Bu tanımda neticenin istenmemesi tek başına yeterli değildir; ayrıca failin uyması gereken dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması gerekir.

Taksirli sorumluluk, kanunda açıkça tanınan suç tiplerinde ve kusur ölçüsünde doğar.

Bilinçli taksir, basit taksirden öngörü yönüyle ayrılır.

Kişi öngördüğü neticeyi istememesine rağmen netice meydana gelirse bilinçli taksir vardır.

Burada fail neticenin gerçekleşebileceğini görür, fakat gerçekleşmesini istemez.

Kanun bilinçli taksir halinde taksirli suça ilişkin cezanın üçte birden yarısına kadar artırılacağını belirtir.

Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki ayrım, her ikisinde de öngörü bulunması nedeniyle özellikle önemlidir.

Olası kastta kişi neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler ve bu ihtimali kabullenmiş kabul edilir; bilinçli taksirde ise netice öngörülür fakat istenmez.

TCK'nın yaptırım sistemi de bu ayrımı yansıtır: olası kast kast alanında, bilinçli taksir taksir alanında kalır.

Taksirde cezanın belirlenmesi failin kusuruna bağlıdır.

Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek ceza failin kusuruna göre belirlenir.

Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir.

Bu düzenleme, taksirli suçlarda toplu bir neticenin bütün faillere aynı ağırlıkta yüklenemeyeceğini anlatır.

Her failin dikkat ve özen yükümlülüğüne ne ölçüde aykırı davrandığı ve neticeye ne ölçüde kusurla katkıda bulunduğu ayrıca değerlendirilir.

TCK, taksirli hareketin fail üzerinde olağanüstü kişisel sonuç doğurduğu özel bir hali de düzenler.

Taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından artık ceza hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağduriyete yol açmışsa ceza verilmez.

Bilinçli taksir halinde ise ceza verilmeyebilir denilmemiş, cezanın yarıdan altıda bire kadar indirilebileceği belirtilmiştir.

Bu ayrım, bilinçli taksirin daha ağır kusur yoğunluğu taşıdığı düşüncesiyle uyumludur.