Hâkim-Savcı Ceza Hukuku Nedensellik Bağı Konu Anlatımı

Nedensellik bağı, ceza hukukunda bir neticenin belirli bir kişiye yüklenebilmesi için kurulan ilk bağlantıdır.

Kanuni tanım yalnız davranışı değil de ayrıca bir sonucu arıyorsa, bu sonucun failin hareketiyle veya ihmaliyle ilişkilendirilebilmesi gerekir.

Fakat Türk Ceza Kanununun sistemi, nedenselliği çıplak bir olay zinciri olarak bırakmaz.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği gereği kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz; taksirli suçlarda da birden fazla kişinin katkısı bulunsa bile herkes kendi kusuruna göre sorumlu olur.

Bu iki ilke, neticenin failin davranışına bağlanmasında hem maddi katkının hem de kişisel kusurun aranacağını gösterir.

Netice sebebiyle ağırlaşmış suç hükmü, nedensellik ile kusur arasındaki ilişkiyi en açık biçimde ortaya koyar.

Bir fiil, failin kastettiğinden daha ağır veya başka bir neticenin oluşumuna sebep olmuş olabilir.

Kanun böyle bir durumda failin o ağır neticeden otomatik olarak sorumlu tutulmasını kabul etmez.

Kişinin bu sonuç bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir.

Burada iki aşamalı bir değerlendirme vardır: önce ağır veya farklı neticenin başlangıçtaki fiille bağlantısı araştırılır, sonra failin bu netice bakımından dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadığı belirlenir.

Sonucun ortaya çıkması ile failin davranışı arasında olay bağlantısı bulunsa bile, ağır netice yönünden en azından taksir yoksa ceza sorumluluğu genişletilemez.

Taksir hükümleri bu noktada nedenselliğe ölçü kazandırır.

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle suçun kanuni tanımındaki neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Bilinçli taksirde ise kişi neticeyi öngörür, fakat istemez; bu hâlde ceza artırılır.

Birden fazla kişinin taksirle neden olduğu olaylarda herkesin cezası kendi kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir.

Bu düzenleme, aynı zararlı neticeye temas eden herkesi aynı biçimde sorumlu saymak yerine, her davranışın neticeye etkisini ve her failin kusur alanını ayrı tutar.

İhmali davranışlarda nedensellik daha hassas bir görünüm alır, çünkü burada failin yaptığı bir hareketten çok yapmadığı davranışın sonucu önleyip önlemeyeceği tartışılır.

Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesine ilişkin hüküm, ölüm sonucundan sorumlu tutulabilmek için yükümlü olunan belli bir icrai davranışın yerine getirilmemesini arar.

Ancak her hareketsiz kalma, icrai öldürmeye denk değildir.

İhmalin icrai davranışa eşdeğer kabul edilebilmesi için kişinin belirli bir davranışta bulunma yükümlülüğünün kanuni düzenlemeden veya sözleşmeden kaynaklanması ya da kişinin önceki davranışıyla başkalarının hayatı bakımından tehlikeli bir durum oluşturması gerekir.

Bu özel yükümlülük yoksa yalnız ahlaki beklentiyle ölüm neticesi faile kasten öldürme olarak yüklenemez.

İhmali öldürmede ceza sonucunun farklı düzenlenmesi de nedenselliğin mekanik olmadığını gösterir.

Kanun, yükümlülüğün ihmaliyle ölüme neden olan kişi hakkında ağırlaştırılmış müebbet yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla, müebbet yerine on beş yıldan yirmi yıla, diğer hâllerde ise on yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmedilebileceğini belirtir; ayrıca indirim yapılmaması da mümkündür.

Bu yapı, ihmalin neticeye bağlanmasının yalnız nedensel bir tespit değil, yükümlülüğün kaynağı ve olayın ağırlığıyla birlikte değerlendirilen hukuki bir yükleme olduğunu gösterir.

Yaralama hükümleri de nedensellik bağının ceza sonucunu nasıl değiştirdiğini somutlaştırır.

Kasten yaralama, mağdurun bedenine acı verilmesi veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasıyla oluşur.

Bu temel fiil, mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına, konuşmasında sürekli zorluğa, yüzünde sabit ize, yaşamını tehlikeye sokan duruma ya da gebe kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına neden olursa ceza artırılır.

Daha ağır düzeyde iyileşmesi mümkün olmayan hastalık, bitkisel hayat, organ işlevinin yitirilmesi, konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı, yüzün sürekli değişmesi ya da çocuğun düşmesi gibi sonuçlarda artırım daha ağırdır.

Yaralama sonucunda ölüm meydana gelirse kanun ayrıca daha yüksek hapis cezaları öngörür.

Taksirle yaralama da aynı mantığı farklı manevi unsurla sürdürür.

Taksirle başkasının vücuduna acı verilmesi veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulması temel sorumluluğu doğurur; fakat organ işlevinin zayıflaması, kemik kırılması, yaşam tehlikesi veya gebelikle ilgili ağır sonuçlar cezayı artırır.

Birden fazla kişinin yaralanması da ayrıca ağırlaştırılmış yaptırıma bağlanır.

Böylece neticenin niteliği, hem kasten hem taksirle işlenen suçlarda cezanın belirlenmesinde belirleyici hâle gelir; ancak bu neticenin faile bağlanması daima fiil, kusur ve hukuki yükleme şartlarıyla sınırlıdır.

Nedensellik incelemesinin pratik değeri, sonucun hangi normatif kapıdan faile bağlandığını ayırmasında ortaya çıkar.

Ağırlaşan neticede bağlantı, temel fiilin daha ağır sonucu doğurması ve failin bu sonuç bakımından en azından taksirinin bulunmasıyla kurulur.

İhmali öldürmede bağlantı, özel davranma yükümlülüğünün ihlali ve bu ihlalin ölüm neticesiyle ilişkisi üzerinden kurulur.

Yaralama sonucunda ölüm veya kalıcı zarar doğduğunda ise temel yaralama fiili ile gerçekleşen ağır sonuç arasındaki bağ ceza sonucunu değiştirir.