HMGS Genel Haciz Yolu Konu Anlatımı

Genel haciz yolu, para alacağı veya teminat istemi için ilamsız icrada başvurulan ana takip yoludur.

İlamsız takipte alacaklı, önce mahkemeden hüküm almak zorunda olmadan icra dairesine başvurur; cebri icra takibinin başlangıcı takip talebidir.

Kanun, para ödenmesi veya teminat verilmesine ilişkin cebri icraların takip talebiyle başlayacağını ve bunların haciz yolu, rehnin paraya çevrilmesi yolu ya da iflas yolu ile yürütüleceğini belirtir.

Genel haciz yolu, özellikle rehinle güvence altına alınmamış ve borçlunun iflasa tabi olması nedeniyle zorunlu olarak iflas yoluna sokulmamış para alacaklarında karşımıza çıkar.

Bununla birlikte yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yapılamaz ve idari yargının görev alanına giren konular da ilamsız takip konusu edilemez.

Bu sınırlar, alacağın gerçek olup olmadığı tartışmasından önce takip yolunun hukuken açık olup olmadığını belirler.

Takip yolunu belirlerken borçlunun iflasa tabi olup olmadığı önemlidir.

İflas yolu, Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılan veya tacirler hakkındaki hükümlere tabi bulunan kişilerle, özel kanun gereği tacir olmasalar bile iflasa tabi olduğu bildirilen gerçek veya tüzel kişiler hakkında mümkündür.

Alacaklı, bu kişiler hakkında iflas yolu yerine haciz yolunu da tercih edebilir.

Seçim yapıldıktan sonra alacaklı bir defaya mahsus olmak üzere seçtiği yolu bırakıp harç ödemeden diğer yola yeniden başvurabilir.

Bu kural, haciz ve iflas yolları arasındaki ilişkiyi gösterir; ancak iflasa tabi olmayan borçluya karşı iflas yoluna gidilemeyeceği unutulmamalıdır.

Borçlu sonradan tacir sıfatını kazanmışsa, bu sıfattan önce istenmiş hacizler iflas kararı verilmedikçe eski şekilde yürütülür.

Ticareti terk eden tacir bakımından kanun özel koruma kurar.

Tacir, ticareti bıraktığını on beş gün içinde kayıtlı olduğu ticaret siciline bildirmek ve bütün aktif ve pasifini, ayrıca alacaklılarının ad ve adreslerini gösteren mal beyanı vermek zorundadır.

Bildirim ilan edilir; ilan masraflarını ödemeyen tacir beyanda bulunmamış sayılır.

İlan tarihinden itibaren bir yıl içinde ticareti terk eden tacir hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir.

Tacir, mal beyanının verildiği tarihten itibaren iki ay süreyle haczi mümkün malları üzerinde tasarruf edemez.

Mal beyanını alan merci, durumu tapu veya gemi siciline, Türk Patent Enstitüsüne ve Türkiye Bankalar Birliğine bildirir; ilgili sicillerde temlik yetkisinin iki ay sınırlı olduğu gösterilir.

Üçüncü kişilerin iyi niyetle kazandığı haklar saklıdır; ancak kanunda sayılan yakınlar arasındaki kazanımlarda iyi niyet ileri sürülemez.

Bozulmaya elverişli, korunması masraflı veya süre içinde değer kaybı kuvvetle muhtemel mallar için mahkeme satışa ve bedelin bankaya yatırılmasına karar verebilir.

Rehinle güvence altındaki alacaklarda takip yolu ayrıca dikkat ister.

Borçlu iflasa tabi olsa bile, rehinle temin edilmiş alacakta alacaklı kural olarak yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluna gidebilir.

Rehin tutarı borcu karşılamazsa, kalan alacak için borçlunun durumuna göre haciz veya iflas yoluna başvurulabilir.

Konut finansmanından ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinli alacaklarından kaynaklanan takiplerde kanun haciz yoluna başvurma imkanı tanır.

Poliçe, emre yazılı senet ve çeklere ilişkin özel takip hükümleri de saklıdır.

İpotekle güvence altına alınmış faiz ve yıllık taksit alacaklarında, alacaklının seçimine ve borçlunun sıfatına göre rehnin paraya çevrilmesi, haciz veya iflas yolları kullanılabilir.

Rehin yoksa ve özel bir takip yolu devreye girmiyorsa takip diğer hallerde haciz yoluyla yapılır.

Kamu hukuku borçları ile devletin özel hukuk alacakları ayrımı da önemlidir.

Para cezaları ve diğer kamu borçlarının takibi kendi özel kanunlarına tabidir.

Buna karşılık devletin bir sözleşmeden veya haksız fiilden doğan alacaklarında İcra ve İflas Kanunu uygulanır.

Ceza ve mali kanunlar uyarınca zapt veya müsadere edilmiş eşyanın paraya çevrilmesi de o özel kanun hükümlerine göre yapılır.

Rehin karşılığı ödünç verme işlerinde Medeni Kanun ve ilgili banka özel kanunlarındaki paraya çevirme hükümleri saklı tutulmuştur.

Yetki, genel haciz yolunda takip başlatılırken incelenmesi gereken ikinci büyük başlıktır.

Para veya teminat borcu için takipte Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun yetkiye ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır; ayrıca takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir.

Borçlu yetki itirazında bulunacaksa bunu esas hakkındaki itirazla birlikte yapmalıdır.

İcra mahkemesi önce yetki meselesini inceler ve kesin biçimde karara bağlar.

Bu yüzden borçlu yalnız borca itiraz edip yetkiyi daha sonra ileri sürmek isterse usuli hak kaybı yaşayabilir.

Takip işlemleri her zaman ve her koşulda yapılamaz.

Güneşin batmasından bir saat sonra ile doğmasından bir saat önce arasındaki gece vaktinde ve tatil günlerinde takip işlemi yapılamaz.

Ancak gece iş görülen yerlerde gece hasılat haczi mümkündür; tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabilir, muhafaza tedbirleri alınabilir.

Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti de haciz yapılabilir.

Borçlu hakkında kanunda gösterilen sebeplerle takip ertelenmişse veya konkordato mühleti verilmişse o borçluya karşı takip işlemi yapılamaz.

Borçlunun eşi, usul veya füru hısımlarından birinin ölümü halinde takip ölüm günü dahil üç gün ertelenir.

Terekenin borçlarında ölüm günü dahil üç gün takip geri bırakılır; mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse Medeni Kanundaki süreler geçinceye kadar takip bekler.

Borçlu takip sırasında ölür ve tereke henüz paylaşılmamış, resmi tasfiyeye alınmamış veya mirasçılar arasında aile şirketi kurulmamışsa, borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacak idiyse terekeye karşı takip o usulle devam eder; mirasçıya karşı devam ise ancak rehnin paraya çevrilmesi veya haciz yollarıyla mümkündür.

Temsilcisi olmayan tutuklu veya hükümlüye, temsilci ataması için uygun süre verilir; askerlik hizmetindeki er, onbaşı ve kıta çavuşları bakımından da benzer biçimde temsilci tayini için süre tanınır.

Temsilci bildirilmezse takip sürer.

Mal kaçırma ihtimali varsa bu süre içinde haciz yapılabilir.

Borçlu temsilci atayamayacak derecede ağır hastaysa, resmi belgeyle ispatlanmak şartıyla icra müdürlüğü takibi belirli süre erteleyebilir; mal kaçırma ihtimalinde haciz yine mümkündür.

Takip ertelemeleri sırasında sürelerin işlemesi durmaz; ancak sürenin sonu talik gününe denk gelirse talikin bitiminden sonra bir gün daha uzar.

Takip talebi yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilir.