HMGS İflas Yolları Konu Anlatımı

İflas yolları konusu, iflasa tabi bir borçlunun malvarlığının toplu tasfiyesine hangi kapıdan gidileceğini anlatır.

Buradaki temel ayrım, alacaklının önce icra dairesinde bir takip başlatmasının gerekip gerekmediğidir.

Adi iflas yolunda ve kambiyo senetlerine özgü iflas yolunda kural olarak takip aşaması vardır; doğrudan doğruya iflasta ise kanunun ağır gördüğü bazı durumlarda ödeme emriyle başlayan takip aşaması atlanır.

Bu ayrımı kurmadan süreleri ezberlemek sınavda yanıltıcı olur, çünkü yedi günlük süre adi iflas ödeme emrine, beş günlük süre kambiyo senedine dayalı iflas ödeme emrine, on beş günlük müdahale veya itiraz süresi ise iflas talebinin ilanına bağlanır.

Yetki bakımından ilk öğrenilmesi gereken nokta, iflas takibindeki icra dairesi ile iflas davasındaki mahkemenin aynı mantıkla ama farklı sertlikte düzenlenmiş olmasıdır.

İflas yoluyla takipte yetkili icra dairesi borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdedir.

Yurt dışı merkezli ticari işletmelerde Türkiye şubesi, birden çok şube varsa merkez şube esas alınır.

Alacaklı ile borçlu yazılı anlaşmayla başka bir icra dairesini de iflas takibi için yetkili kılabilir.

Buna karşılık iflas davası için yetki sözleşmesi yapılamaz; dava mutlaka borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde açılır.

Bu kural, iflasın yalnız taraflar arasındaki bir tahsil aracı değil, bütün alacaklıları etkileyen toplu tasfiye rejimi olmasından kaynaklanır.

Adi iflas yolunda alacaklı, iflasa tabi borçlu hakkında icra dairesinden ödeme emri gönderilmesini ister.

Ödeme emri borçluya borcu yedi gün içinde ödemesini, ödemezse alacaklının mahkemeden iflas isteyebileceğini, borcu olmadığı veya iflasa tabi kişilerden bulunmadığı iddiası varsa bunu aynı süre içinde icra dairesine bildirmesi gerektiğini ve konkordato teklif edebileceğini bildirir.

Borçlu süresinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve alacaklı, ödeme emrine itiraz edilmediğini gösteren belgeyle ticaret mahkemesinde iflas talep edebilir.

Borçlu itiraz etmişse takip durur; bu durumda alacaklı hem itirazın kaldırılmasını hem de iflasa karar verilmesini ticaret mahkemesinden ister.

İflas isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; bu süre, takibi sonsuza kadar iflas tehdidi olarak elde tutmayı önleyen önemli bir hak düşürücü sınırdır.

Mahkeme aşamasında iflas talebinin ilanı, diğer alacaklılara sürece müdahale etme veya itiraz etme imkanı verir.

Diğer alacaklılar, ilandan itibaren on beş gün içinde iflası gerektiren bir hal bulunmadığını ileri sürebilir.

Mahkeme icra dosyasını getirir, basit yargılama usulüyle itiraz ve defileri inceler.

Borçlu usulüne uygun itiraz etmemişse veya ileri sürdüğü savunmalar yerinde görülmezse mahkeme borçluya faiz ve icra giderleriyle birlikte borcu yedi gün içinde ödeme ya da aynı miktarı mahkeme veznesine depo etme emri verir.

Bu depo emrine uyulmazsa iflas kararı verilir.

Böylece adi iflasta ödeme emri tek başına iflas sonucunu doğurmaz; ticaret mahkemesinin incelemesi ve son ödeme/depo imkanı sürecin merkezindedir.

Mahkeme, iflas talebi üzerine alacaklıların menfaatini korumak için gerekli muhafaza tedbirlerini alabilir.

Borçlu ödeme emrine itiraz etmemişse, alacaklının istemi üzerine bu tedbirlere karar verilmesi zorunlu hale gelir.

Tedbirler iflas dairesince yerine getirilir.

Alacaklı defter tutulmasını isteyebilir; bu halde borçluya ait mallar iflas dairesi tarafından deftere geçirilir.

Defteri yapılan mallar bakımından borçlu, kendisine ve ailesine bırakılanlar dışında bu malları aynen ya da istenildiği zamanki değeriyle vermekle yükümlüdür.

Defter, takipte bulunan bütün alacaklıların rızasıyla kaldırılabilir ve mahkemece uzatılmamışsa yapıldığı tarihten dört ay sonra kendiliğinden etkisini kaybeder.

Bu ayrıntı sınavda tedbirin hacizle karıştırılmasını önler; defter tutma, tasfiyeye hazırlık ve malvarlığını koruma işlevidir.

Kambiyo senetlerine özgü iflas yolu, alacağı çek, poliçe veya emre yazılı senede dayanan alacaklıya tanınır.

Borçlu iflasa tabi kişilerden ise alacaklı haciz yolunu veya iflas yolunu seçebilir ve bu seçimi takip talebinde açıkça belirtmek zorundadır.

İcra memuru senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin gelip gelmediğini inceler; koşullar varsa borçluya senet suretiyle birlikte ödeme emri gönderir.

Bu ödeme emrinde borcun ve takip giderlerinin beş gün içinde ödenmesi, kambiyo senedine ve borca ilişkin her türlü itiraz ve şikayetin sebepleriyle birlikte yine beş gün içinde icra dairesine bildirilmesi, aksi halde alacaklının ticaret mahkemesinden iflas isteyebileceği belirtilir.

Burada itiraz mercii ve süre, adi iflasla karıştırılmamalıdır: kambiyo iflas yolunda borçlu itiraz ve şikayetlerini icra dairesine beş gün içinde bildirir.

Borçlu beş gün içinde ödemez, itiraz veya şikayette bulunmazsa alacaklı ödeme emri nüshasıyla ticaret mahkemesinden iflas kararı isteyebilir.

Mahkeme takip dosyasını getirir ve borcun ödenmediğini, itiraz ya da şikayet olmadığını saptarsa borçluya yine yedi günlük ödeme veya depo emri verir; bu emir yerine getirilmezse iflas kararı doğar.

Borçlu sonradan borcu ödediğini resmi belgeyle ispat ederse iflas yolu ile takip talebi ve iflas davası düşer.

İtiraz veya şikayet varsa alacaklı bunların kaldırılmasını ve iflası birlikte talep eder.

Bir kambiyo senedinde birden çok borçlu varsa, hepsi iflasa tabi ise alacaklı aynı takip yolunu seçmelidir; aralarında iflasa tabi olmayan kişi varsa iflasa tabi olanlar için iflas, diğerleri için haciz yolu bakımından ayrı takip talepleri gerekir.

Doğrudan doğruya iflas, önceki takip aşamasına gerek bırakmayan istisnai yoldur.

Alacaklı, borçlunun bilinen yerleşim yerinin bulunmaması, taahhütlerinden kurtulmak amacıyla kaçması, alacaklıların haklarını ihlal eden hileli işlemler yapması veya buna teşebbüs etmesi, haciz yoluyla takip sırasında mallarını saklaması, ödemelerini tatil etmiş bulunması ya da ilama dayalı alacağın icra emriyle istenmesine rağmen ödenmemesi hallerinde doğrudan iflas isteyebilir.

Konkordatonun tasdik edilmemesi ve doğrudan iflas sebeplerinin bulunması gibi özel bağlantılar da bu çerçevede düşünülür.

Borçlunun kendisi de aciz halinde olduğunu bildirerek iflasını isteyebilir; bu talebe bütün aktif ve pasifini, alacaklılarının ad ve adreslerini gösteren mal beyanı eklenmedikçe iflas kararı verilemez.

Ayrıca haciz takibi sonucu borçlunun yarı mevcudu elinden çıkar ve kalan malvarlığı muaccel ya da bir yıl içinde muaccel olacak borçları karşılamaya yetmezse borçlu aczini bildirerek iflas istemekle yükümlüdür.

Sermaye şirketleri ve kooperatifler bakımından borca batıklık ayrıca önemlidir.

Aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya göre şirket veya kooperatifin borca batık olduğu yetkililer, tasfiye memurları ya da bir alacaklı tarafından beyan edilir ve mahkemece tespit edilirse, önceden takibe gerek olmadan iflasa karar verilir.